19/04/2026
“अंशबन्डा मुद्दामा सर्वोच्च अदालतको महत्वपूर्ण फैसला: छोरीको सम्पत्तिमा समान हक, छोरा र छोरीबीच भेदभाव गर्न नपाइने”
१. आफ्नो स्वअर्जनबाट आमाको नाममा खरिद गरिएको जग्गा — यद्यपि आमाको नाममा रहेको छ, तर त्यसको वस्तुनिष्ठ प्रमाण (objective proof) पेश गर्न नसकेको अवस्थामा त्यस्तो जग्गालाई पैत्रिक सम्पत्ति मान्न मिल्दैन। त्यस्तो सम्पत्तिमा छोराको मात्र हक लाग्छ भनी छोरीलाई बाहेक गर्न मिल्दैन। तर, यदि पैत्रिक सम्पत्तिको रूपमा प्रमाणित हुन सकेन भने आमाको व्यक्तिगत सम्पत्ति नै मानिन्छ।
२. पैत्रिक सम्पत्तिको योगदान — पैत्रिक सम्पत्तिबाट कुनै योगदान रहेको प्रमाण किटान गर्न नसकेको अवस्थामा, कसैले आफ्नो निजी स्वअर्जन बाट जोडेको सम्पत्तिलाई पैत्रिक सम्पत्ति मान्न मिल्दैन।
३. निजी सम्पत्तिमा अंश — निजी (स्वअर्जित) सम्पत्तिमा सो अर्जन गर्ने व्यक्तिको निजी ठहरिने गरी अंशबण्डा गर्न सकिँदैन। कानूनले स्पष्ट व्यवस्था गरेको हकमा मात्र अरूलाई अंश दिन सकिन्छ।
४. दाजु-बहिनीबीच अंश विवाद — दाजु-बहिनीबीच अंश विवाद रहेको अवस्थामा बाबु-आमाको नाममा रहेको सम्पत्तिलाई पैत्रिक सम्पत्ति मान्ने आधार बलियो हुनुपर्छ। बाबु-आमाको स्वअर्जनलाई बहिनीले पैत्रिक सम्पत्ति सरह दाबी गर्न मिल्दैन।
५. सम्पत्तिको प्रकृति — कुनै सम्पत्ति निजी ज्ञान, सीप र प्रयासबाट कमाएको प्रमाणित भएमा त्यसलाई पैत्रिक सम्पत्ति मान्न सकिँदैन।