22/09/2026
🎯 หลักเกณฑ์ที่สำคัญและข้อสังเกตของมาตรา 36 ทวิ วรรคสอง การละเมิดสิทธิบัตรตาม “ทฤษฎีความเท่าเทียมกัน” พระราชบัญญัติสิทธิบัตร พ.ศ. 2522 ว่าด้วยขอบเขตการคุ้มครองและการละเมิด
1️⃣ การพิจารณาขอบเขตตามข้อถือสิทธิ
การพิจารณาว่ามีการละเมิดสิทธิบัตรหรือไม่ ต้องเริ่มจาก ข้อถือสิทธิ เป็นหลัก โดยพิจารณาลักษณะการประดิษฐ์ที่ระบุในรายละเอียดการประดิษฐ์และรูปเขียนประกอบด้วย หากผลิตภัณฑ์หรือกรรมวิธีของผู้ถูกกล่าวหาอยู่ในขอบเขตตามข้อถือสิทธิ ย่อมอาจเป็นการละเมิดสิทธิของผู้ทรงสิทธิบัตรตามมาตรา 36 ประกอบมาตรา 36 ทวิ วรรคหนึ่ง
2️⃣ ทฤษฎีความเท่าเทียมกัน
มาตรา 36 ทวิ วรรคสอง ขยายขอบเขตความคุ้มครองให้ครอบคลุมลักษณะการประดิษฐ์ที่แม้มิได้ระบุไว้ในข้อถือสิทธิโดยเฉพาะเจาะจง แต่เป็นสิ่งที่มี คุณสมบัติ ประโยชน์ใช้สอย และทำให้เกิดผลทำนองเดียวกัน กับลักษณะการประดิษฐ์ที่ระบุไว้ในข้อถือสิทธิ ตามความเห็นของบุคคลที่มีความชำนาญในระดับสามัญในศิลปะหรือวิทยาการที่เกี่ยวข้องกับการประดิษฐ์นั้น
3️⃣ มาตรฐานการพิจารณาความเท่าเทียมกัน
การวินิจฉัยว่าสิ่งใดเท่าเทียมกัน ต้องพิจารณาจากความเห็นของ บุคคลที่มีความชำนาญในระดับสามัญในศิลปะหรือวิทยาการที่เกี่ยวข้อง มิใช่พิจารณาจากความเห็นของบุคคลทั่วไป หากผู้มีความชำนาญในสาขานั้นเห็นว่าองค์ประกอบที่ต่างกันสามารถใช้แทนกันได้ มีคุณสมบัติ ประโยชน์ใช้สอย และผลทำนองเดียวกัน ก็อาจถือว่าอยู่ในขอบเขตความคุ้มครองตามมาตรา 36 ทวิ วรรคสอง
⭐️คำพิพากษาศาลฎีกาที่สำคัญ ⭐️
🚩 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 10626/2559
โจทก์ที่ 1 เป็นผู้ทรงสิทธิบัตรกรรมวิธีการผลิตเลือดจระเข้ชนิดแคปซูล ข้อถือสิทธิตามสิทธิบัตรของโจทก์ที่ 1 ระบุว่า กรรมวิธีสำหรับเตรียมผงเลือดจระเข้เเห้ง ประกอบด้วย 1)การเก็บเลือดจระเข้ในภาชนะปิดผ่านการทำให้ปลอดเชื้อด้วยการอบนึ่งฆ่าเชื้อในหม้อนึ่งไอน้ำภายใต้ความดันที่อุณหภูมิ 121 องศา เป็นเวลา 15นาที หรือการทำให้ปลอดเชื้อด้วยรังสี ส่วนจำเลยนำเลือดจระเข้ไปผ่านกระบวนการพาสเจอร์ไส์ ซึ่งเป็นการทำให้ปลอดเชื้อด้วยการใช้ความร้อนไม่สูงมากนัก แล้วทำให้เย็นลงอย่างรวดเร็ว จึงเป็นกรรมวิธีที่เเตกต่างจากของโจทก์ ฟังไม่ได้ว่าจำเลยละเมิดอนุสิทธิบัตรกรรมวิธีของโจทก์
🚩 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 14948/2557
จำเลยที่ 1 เจาะรูทำรอยแผลในตำแหน่งเป็นเกลียวเวียนขึ้นไปตามลำต้นกฤษณาแล้วเสียบท่อเข้าไปในรูโดยให้ปลายท่อยาวโผล่พ้นลำต้น ซึ่งแตกต่างกับการทำรอยแผลรูปสี่เหลี่ยมเป็นแนวแล้วเจาะรูตามข้อถือสิทธิในสิทธิบัตรของโจทก์ จึงไม่เป็นการใช้กรรมวิธีตามข้อถือสิทธิในสิทธิบัตรกรรมวิธีของโจทก์ และไม่เป็นการลัดขั้นตอนกรรมวิธีของโจทก์ การที่จำเลยที่ 1 ใช้กรรมวิธีในการสร้างสารกฤษณาแตกต่างจากกรรมวิธีตามข้อถือสิทธิดังกล่าว ย่อมไม่เป็นการละเมิดสิทธิบัตรการประดิษฐ์กรรมวิธีของโจทก์
🚩 ประเด็นเพิ่มเติม
กรณีสิทธิบัตรกระเป๋าน้ำร้อนระบุสารประกอบว่าใช้ “พลาสติกเรซิน 10%” แต่ผู้ผลิตรายอื่นใช้ “โพลิเมอร์ 10%” แทน หากข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่า บุคคลที่มีความชำนาญในระดับสามัญเห็นว่าสารทั้งสองมีคุณสมบัติทางเคมีเช่นเดียวกัน ใช้แทนกันได้ และไม่ทำให้คุณสมบัติ ประโยชน์ใช้สอย หรือผลของกระเป๋าน้ำร้อนแตกต่างไปจากเดิม ย่อมอาจถือว่าเป็นการละเมิดสิทธิบัตรตามทฤษฎีความเท่าเทียมกัน ตามมาตรา 36 ทวิ วรรคสอง
📖 แหล่งที่มาอ้างอิง: หนังสือรวมคำบรรยายแห่งเนติบัณฑิตยสภา ภาค 1 สมัยที่ 79 ปีการศึกษา 2569 เล่มที่ 4 วิชา กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา (อาจารย์ไมตรี สุเทพากุล)ฃ
#ผู้ช่วยผู้พิพากษา #อัยการผู้ช่วย #เนติบัณฑิต
#ขาแพ่ง #ภาค1สมัยที่79
#ทรัพย์สินทางปัญญา #สิทธิบัตร
