28/06/2026
Apabila Struktur Retak, Adakah Jurutera Reka Bentuk Secara Automatik Bertanggungan?
Pengajaran daripada satu keputusan Mahkamah Tinggi melibatkan projek jambatan bernilai lebih RM100 juta.
Dalam industri pembinaan, apabila sesuatu struktur mengalami keretakan, reaksi pertama yang sering timbul ialah:
“Mesti reka bentuk tak betul.”
Namun dari sudut undang-undang dan kejuruteraan, persoalannya jauh lebih kompleks daripada itu.
Pada 4 Jun 2026 yang lalu, Mahkamah Tinggi Kota Bharu telah menegaskan satu prinsip penting yang wajar difahami oleh semua pihak yang terlibat dalam industri pembinaan - sama ada jurutera, kontraktor, pemilik projek mahupun perunding.
Kerosakan Struktur Tidak Semestinya Membuktikan Kecacatan Reka Bentuk
Dalam kes tersebut, Plaintif mendakwa bahawa keretakan pada papak julur (cantilever deck slab) adalah berpunca daripada reka bentuk yang tidak mencukupi, khususnya penggunaan tetulang T10-125 yang didakwa gagal menampung beban reka bentuk.
Walau bagaimanapun, Mahkamah menolak dakwaan tersebut.
Yang menariknya, Mahkamah tidak sekadar melihat kepada kewujudan keretakan semata-mata. Sebaliknya, Mahkamah meneliti keseluruhan rantaian sebab-akibat (causation) yang membawa kepada keretakan tersebut.
Mahkamah menegaskan bahawa walaupun sesuatu struktur mengalami kerosakan, pihak yang mendakwa kecacatan reka bentuk masih perlu membuktikan bahawa:
1. reka bentuk tersebut benar-benar tidak mencukupi;
2. terdapat pelanggaran piawaian profesional yang munasabah; dan
3. kecacatan reka bentuk tersebut merupakan punca sebenar kerosakan yang berlaku.
Isu Kedua: Siapa Yang Menjadi Punca Sebenar?
Bahagian yang paling signifikan dalam keputusan tersebut ialah dapatan Mahkamah mengenai Isu Kedua, iaitu sama ada keretakan yang berlaku benar-benar berpunca daripada reka bentuk Defendan.
Selepas meneliti keseluruhan keterangan teknikal, Mahkamah mendapati terdapat beberapa faktor pembinaan yang tidak dapat diketepikan, antaranya:
• ketebalan concrete cover yang jauh melebihi reka bentuk asal;
• pemasangan tetulang yang tidak mematuhi susunan reka bentuk;
• isu pertindihan (lap length) dan kesinambungan tetulang;
• kemungkinan masalah kualiti kerja pembinaan;
• ketidakpastian berhubung pembukaan formwork; dan
• pemerhatian bahawa keretakan berlaku seawal sehari selepas konkrit dituang.
Faktor-faktor ini menimbulkan kemungkinan munasabah bahawa punca keretakan mungkin terletak pada pelaksanaan pembinaan dan bukannya pada reka bentuk itu sendiri.
Kepentingan Dokumen Kontemporari
Satu lagi aspek penting yang diberi perhatian oleh Mahkamah ialah ketiadaan dokumen kontemporari tertentu yang sepatutnya dapat menjelaskan apa yang sebenarnya berlaku di tapak.
Mahkamah secara khusus menyebut bahawa tiada rujukan kepada site diary yang sepatutnya merekodkan aktiviti pembinaan harian, termasuk perkara-perkara kritikal seperti pembukaan formwork dan keadaan sebenar semasa keretakan berlaku.
Ini memberikan satu pengajaran penting:
Dalam pertikaian pembinaan, dokumen kontemporari sering kali lebih bernilai daripada penjelasan yang diberikan bertahun-tahun selepas kejadian.
Apabila dokumen-dokumen tersebut tidak dikemukakan, Mahkamah mungkin enggan membuat inferens yang memihak kepada pihak yang menanggung beban pembuktian.
Analisis Teknikal Mesti Selaras Dengan Keadaan Sebenar Tapak
Mahkamah turut meneliti laporan jurutera penyemak bebas yang digunakan oleh Plaintif.
Walaupun laporan tersebut mengenal pasti isu berkaitan kapasiti lenturan dan mencadangkan kerja-kerja pengukuhan, Mahkamah mengambil kira bahawa:
• analisis yang dijalankan tertumpu kepada sebahagian kecil struktur;
• terdapat ketidakpatuhan pembinaan yang direkodkan;
• nilai concrete cover sebenar tidak sama dengan nilai reka bentuk; dan
• beberapa andaian asas analisis tidak semestinya mencerminkan keadaan sebenar di tapak.
Dalam erti kata lain, sesuatu analisis kejuruteraan hanya sekuat fakta yang menjadi asas kepada analisis tersebut.
Jika andaian asas tidak mencerminkan keadaan sebenar struktur yang dibina, maka kesimpulan yang dibuat juga perlu dinilai dengan berhati-hati.
Pematuhan Kepada Kod Reka Bentuk Masih Relevan
Mahkamah juga mengambil kira bahawa reka bentuk Defendan telah disediakan berdasarkan kod yang terpakai, iaitu BS 5400 dan BD 37/01. Malah, saksi Plaintif sendiri mengakui bahawa lukisan reka bentuk tersebut mematuhi piawaian berkenaan.
Ini membawa kepada satu prinsip yang sering disalahfahami:
Hakikat bahawa suatu reka bentuk yang lebih konservatif boleh digunakan tidak bermaksud reka bentuk asal adalah cuai.
Dalam amalan kejuruteraan, sentiasa terdapat lebih daripada satu pendekatan yang boleh diterima secara profesional.
Tugas Mahkamah bukan untuk menentukan reka bentuk mana yang “lebih baik”, tetapi untuk menentukan sama ada reka bentuk yang digunakan telah jatuh di bawah standard seorang jurutera yang munasabah.
Pengajaran Praktikal
Keputusan ini memberikan beberapa pengajaran penting:
Bagi Pemilik Projek
Jangan menganggap setiap kerosakan struktur berpunca daripada jurutera reka bentuk.
Punca sebenar hanya boleh ditentukan selepas keseluruhan rantaian reka bentuk, pembinaan, penyeliaan dan kawalan mutu dianalisis secara menyeluruh.
Bagi Kontraktor
Pematuhan kepada lukisan dan spesifikasi adalah kritikal.
Sekiranya berlaku penyimpangan daripada reka bentuk, pihak yang terlibat perlu memastikan perubahan tersebut direkodkan dengan jelas dan diluluskan sewajarnya.
Bagi Jurutera Perunding
Simpan rekod komunikasi, ulasan teknikal dan maklum balas terhadap isu tapak dengan teliti.
Dalam litigasi pembinaan, surat dan dokumen yang disediakan semasa projek berlangsung sering menjadi bukti yang paling penting.
Bagi Semua Pihak
Kerosakan struktur tidak semestinya bermaksud kegagalan reka bentuk.
Begitu juga, pematuhan kepada kod reka bentuk tidak secara automatik membebaskan seseorang daripada liabiliti.
Setiap kes akan bergantung kepada fakta, bukti teknikal dan yang paling penting - keupayaan pihak yang mendakwa untuk membuktikan hubungan sebab-akibat (causation).
Kesimpulan
Keputusan Mahkamah Tinggi ini mengingatkan kita bahawa dalam pertikaian pembinaan, persoalan sebenar bukanlah:
“Adakah keretakan berlaku?”
Sebaliknya persoalan yang lebih penting ialah:
“Apakah punca sebenar keretakan itu, dan adakah punca tersebut berjaya dibuktikan di Mahkamah?”
Dalam kes ini, Mahkamah mendapati bahawa Plaintif gagal membuktikan bahawa keretakan tersebut berpunca daripada ketidakcukupan reka bentuk Defendan, dan oleh itu tuntutan utama bagi kos pengukuhan struktur ditolak.
Moralnya: Dalam litigasi pembinaan, isu yang menentukan kemenangan bukan semata-mata kewujudan kerosakan, tetapi pembuktian causation yang tepat, konsisten dan disokong oleh fakta teknikal yang boleh dipercayai.
