07/10/2020
Đầu năm 2017 ông Đoàn Ngọc Hải phó chủ tịch UBND Quận 1, TP Hồ Chí Minh khởi xướng chiến dịch đòi lại vỉa hè cho người đi bộ. Để thực hiện chiến dịch này, các đoàn kiểm tra do ông Hải làm trưởng đoàn trực tiếp kiểm tra trên các tuyến phố thuộc địa bàn Quận 1, TP Hồ Chí Minh. Nếu phát hiện các công trình xây dựng, lấn chiếm vỉa hè, lòng đường, ông Hải chỉ đạo các thành viên đoàn kiểm tra tháo dỡ ngay tại chỗ, xe ô tô dừng đỗ sai quy định, các quán, xe, gánh hàng rong bán hàng chiếm vỉa hè, lòng đường cũng bị đưa về trụ sở các cơ quan nhà nước mà không cần ra quyết định lập biên bản khi thực hiện.
Trước việc làm của ông Đoàn Ngọc Hải và các đoàn kểm tra có các ý kiến nhận xét khác nhau:
- Nhiều ý kiến cho rằng việc làm của ông Hải là cần thiết. Cần phải quyết liệt, nhanh chóng lập lại trật tự, trả lại lòng đường, vỉa hè cho người đi bộ và các phương tiện tham gia giao thông.
- Ý kiến khác lại cho rằng mục đích của ông Hải là tích cực nhưng bất kỳ lý do gì cũng cần tuân theo các quy định của pháp luật. Việc xử lý vi phạm cần tiến hành thận trọng dể không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, cơ quan.
Căn cứ vào các quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính,đưa ra đánh giá của mình về các ý kiến nhận xét nêu trên.
Đối với hai luồng ý kiến về hành động của ông Đoàn Ngọc Hải và đoàn kiểm tra liên ngành quận 1, TP Hồ Chí Minh vào đầu năm 2017 thì đối với bản thân tôi xin phép được đưa ra đánh giá của mình như sau:
Ý kiến 1: “Cho rằng việc làm của ông Hải là cần thiết. Cần phải quyết liệt, nhanh chóng lập lại trật tự, trả lại lòng đường, vỉa hè cho người đi bộ và các phương tiện tham gia giao thông” là không hợp lý.
Ý kiến 2: “Cho rằng mục đích của ông Hải là tích cực nhưng bất kỳ lý do gì cũng cần tuân theo các quy định của pháp luật. Việc xử lý vi phạm cần tiến hành thận trọng dể không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, cơ quan” là hợp lý, phù hợp với mục đích, yêu cầu, nguyên tắc, thủ tục, thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính của pháp luật hiện hành. Sở dĩ bản thân tôi có ý kiến đánh giá như trên là vì:
* Cơ sở lý luận, pháp lý:
Điều đầu tiên chúng ta khẳng định rằng ở đây là đã có vi phạm hành chính xẩy ra và việc xử lý vi phạm hành chính là cần thiết; tuy nhiên việc xử phạt vi phạm hành chính được tiến hành theo nguyên tắc nhanh chóng, công khai, khách quan, đúng thẩm quyền, bảo đảm công bằng, đúng quy định của pháp luật .
Như chúng ta đã biết xử lý vi phạm hành chính là hoạt động của các chủ thể có thẩm quyền, căn cứ vào các quy định pháp luật hiện hành, quyết định áp dụng các biện pháp xử phạt hành chính và các biện pháp cưỡng chế hành chính khác. Biện pháp xử lý hành chính là biện pháp được áp dụng đối với cá nhân vi phạm pháp luật về an ninh, trật tự, an toàn xã hội mà không phải là tội phạm, bao gồm biện pháp giáo dục tại xã, phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng .
Thủ tục xử phạt vi phạm hành chính phải bảo đảm các bước sau: Nếu cá nhân, tổ chức vi phạm chỉ phạt ở mức cảnh cáo hoặc phạt tiền dưới 250.000 đồng (đối với cá nhân); dưới 500.000 đồng (đối với tổ chức) thì người có thẩm quyền xử phạt ra quyết định xử phạt tại chỗ mà không cần phải lập biên bản về hành vi vi phạm hành chính (Trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện nhờ sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ thì phải lập biên bản). Nếu cá nhân, tổ chức vi phạm bị phạt tiền ở mức từ 250.000 đồng trở lên (đối với cá nhân); 500.000 đồng trở lên (đối với tổ chức) thì người có thẩm quyền thực hiện việc xử phạt như sau: Lập biên bản vi phạm hành chính; tùy từng trường hợp cụ thể tiến hành một số hoặc toàn bộ các công việc (xác định tình tiết của vụ việc vi phạm hành chính; xác định giá trị tang vật vi phạm, căn cứ xác định mức phạt và thẩm quyền xử phạt; thực hiện thủ tục giải trình); ra quyết định xử phạt hành chính; trong đó lập biên bản vi phạm hành chính và ra quyết định xử phạt hành chính là bắt buộc.
Bên cạnh đó việc quản lý hành chính phải luôn tuân theo các nguyên tắc cơ bản; trong đó có nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa; nguyên tắc này đã chỉ ra rằng trong hoạt động tổ chức thực hiện pháp luật cần triệt để tôn trọng các văn bản pháp luật về thẩm quyền và nội dung ban hành. Cả hai bên chủ thể quản lý hành chính nhà nước và đối tượng bị quản lý khi thực hiện các hoạt động của mình đều phải tuân thủ yêu cầu này. Tình trạng lạm quyền, không tuân thủ các nghĩa vụ, thẩm quyền được pháp luật quy định đối với chủ thể quản lý phải được loại trừ khỏi hoạt động quản lý nhà nước. Các quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân trong quản lý hành chính nhà nước phải được tôn trọng và bảo đảm thực hiện.
Dẫu biết rằng việc sai phạm trong xử lý vi phạm hành chính của cá nhân, tổ chức có thẩm quyền thì cá nhân, tổ chức đó không phải chịu trách nhiệm trước cá nhân, tổ chức có hành vi vi phạm hành chính mà phải chịu trách nhiệm trước nhà nước. Tuy nhiên xét về mặt lý luận thì nhà nước là do nhân dân lập nên, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước. Xét đến cùng là phải chịu trách nhiệm trước nhân dân trong đó có chủ thể vi phạm.
* Cơ sở thực tiễn
Đối chiếu với các quy định của pháp luật về xử lý vi phạm hành chính thì việc xử lý vi phạm hành chính của ông Hải và đoàn kiểm tra liên ngành quận 1, TP Hồ Chí Minh là cần thiết nhưng chưa bảo đảm đầy đủ trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật (ví dụ: Chiều 19/3/2017, tại góc đường Trần Hưng Đạo giao với Trần Đình Xu (phường Nguyễn Cư Trinh), đoàn công tác quận 1 đã phát hiện chiếc ô tô của ca sĩ Quách Tuấn Du, đậu trái phép trên vỉa hè nên đã tiến hành cẩu về phường trong khi đó có mặt chủ phương tiện là ca sĩ Quách Tuấn Du tại hiện trường vi phạm).
Trong khi đó tại khoản 1 Điều 125 Luật xử lý vi phạm hành chính năm 2012 quy định, việc tạm giữ xe vi phạm chỉ được áp dụng trong ba trường hợp thật cần thiết sau đây: một, để xác minh tình tiết mà nếu không tạm giữ thì không có căn cứ ra quyết định xử phạt; hai, để ngăn chặn ngay hành vi vi phạm hành chính mà nếu không tạm giữ thì sẽ gây hậu quả nghiêm trọng cho xã hội; ba, để bảo đảm thi hành quyết định xử phạt. Ở đây thì không thuộc trường hợp nào trong ba trường hợp nêu trên.
Bên cạnh đó theo quy định tại khoản 6 Điều 125 Luật Xử lý vi phạm hành chính năm 2012: “Trong trường hợp chỉ áp dụng hình thức phạt tiền đối với cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính thì người có thẩm quyền xử phạt có quyền tạm giữ một trong các loại giấy tờ theo thứ tự: giấy phép lái xe hoặc giấy phép lưu hành phương tiện hoặc giấy tờ cần thiết khác có liên quan đến tang vật, phương tiện… Nếu cá nhân, tổ chức vi phạm không có giấy tờ nói trên, thì người có thẩm quyền xử phạt có thể tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm hành chính...”.
Như vậy nếu người vi phạm hành chính có các giấy tờ như giấy phép lái xe, giấy đăng ký xe ô tô… và xuất trình giấy tờ, thì không bị tạm giữ phương tiện mà tạm giữ giấy tờ theo quy định. Chỉ khi nào người vi phạm hành chính không có giấy tờ hoặc không chịu xuất trình giấy tờ để tạm giữ thì mới bị áp dụng biện pháp tạm giữ phương tiện vi phạm. Vậy ở đây ông Hải và đoàn kiểm tra liên ngành quân 1 đã vi phạm quy định của pháp luật trong xử lý vi phạm hành chính về việc xe ô tô đậu trái phép trên vỉa hè.
Mặt khác tại điểm a, khoản 1, điều 12, Nghị định 46/2016/NĐ-CP của Chính phủ quy định: Phạt tiền từ 100.000 đồng đến 200.000 đồng đối với cá nhân, từ 200.000 đồng đến 400.000 đồng đối với tổ chức bán hàng rong hoặc bán hàng hóa nhỏ lẻ khác trên lòng đường đô thị, trên vỉa hè các tuyến phố có quy định cấm bán hàng. Và thủ tục giản đơn (xử phạt tại chỗ) trong xử phạt hành chính được áp dụng trong trường hợp này (vì mức phạt theo quy định ở đây đối với một số cá nhân là chủ của xe, quán, gánh bán hàng rong là dưới 250.000 đồng). Tuy nhiên ông Hải và đoàn kiểm tra liên ngành quận 1, TP Hồ Chí Minh lại không thực hiện đúng nội dung quy định này đối với một số quán, xe, gánh hàng rong bán hàng chiếm vỉa hè mà đưa về trụ sở để xử lý.
Như chúng ta đã biết pháp luật là những quy tắc xử sự chung do nhà nước đặt ra để điều chỉnh các quan hệ xã hội; các tổ chức, cá nhân trong xã hội đều phải tôn trọng và tuân theo pháp luật. Xét về tận cùng của cái gốc thì pháp luật là ý chí của nhân dân, cơ quan nhà nước và cán bộ làm trong cơ quan nhà nước là do nhân dân ủy quyền để quản lý xã hội bằng pháp luật. Vậy việc tôn trọng và tự giác chấp hành pháp luật thì hơn ai hết đó là những người được nhân dân tín nhiệm và trao quyền. Vậy mà ở đây ông Hải là cán bộ làm việc trong Ủy ban nhân dân quận 1, TP Hồ Chí Minh, là cơ quan do Hội đồng nhân dân quận 1 bầu ra, là cơ quan chấp hành của HĐND quận 1 thì đòi hỏi trước hết là tinh thần thượng tôn pháp luật, tôn trọng nhân dân, tận tụy phục vụ nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và chịu sự giám sát của nhân dân, chấp hành nghiêm chỉnh đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đó là những yêu cầu của một người cán bộ; vậy mà việc chấp hành các quy định pháp luật của ông Hải về xử lý vi phạm hành chính lại chưa bảo đảm; nếu không muốn nói là xem thường các quy định của pháp luật. Theo tôi nghĩ đây chính là mầm mống của biểu hiện lạm quyền, cửa quyền, hách dịch, lạm dụng pháp luật.
* Kết luận:
Luồng ý kiến 1: “Cho rằng việc làm của ông Hải là cần thiết. Cần phải quyết liệt, nhanh chóng lập lại trật tự, trả lại lòng đường, vỉa hè cho người đi bộ và các phương tiện tham gia giao thông” là không hợp lý.
Luồng ý kiến 2: “Cho rằng mục đích của ông Hải là tích cực nhưng bất kỳ lý do gì cũng cần tuân theo các quy định của pháp luật. Việc xử lý vi phạm cần tiến hành thận trọng dể không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, cơ quan” là hợp lý, phù hợp với mục đích, yêu cầu, nguyên tắc, thủ tục, thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật hiện hành.
Từ việc làm của ông Đoàn Ngọc Hải, phó chủ tịch Ủy ban nhân dân và đoàn kiểm tra liên ngành quận 1, TP Hồ Chí Minh chúng ta rút ra một số bài học kinh nghiệm trong công tác quản lý hành chính nhà nước nói chung và trong xử lý vi phạm hành chính nói riêng như sau:
* Bài học kinh nghiệm:
Một là, trong xử lý vi phạm hành chính cần mạnh tay chế tài, nhất là đối với những trường hợp bất hợp tác nhưng dân sai luật thì chính quyền phải trị đúng luật. Tài sản hợp pháp của người vi phạm hành chính phải được đối xử trong giới hạn cho phép, bởi nếu quá tay hoặc để xảy ra thiệt hại thì chính quyền có thể gặp rắc rối, kiện tụng.
Hai là, người làm việc trong cơ quan nhà nước cần có uy tín, được dân tin, dân yêu và dân tín nhiệm; cần có những cách làm hay, sáng tạo sát với tình hình thực tiễn, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Phải mạnh dạn có những bước đi táo bạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ cũng không được chủ quan duy ý chí, bảo thủ mà phải thường xuyên xem xét hiệu quả, phản ứng, dư luận đối với cách làm của mình. Đặc biệt là đối với xã hội Việt Nam chúng ta với cơ sở kinh tế là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và cơ sở xã hội là xây dựng một thiết chế xã hội chủ nghĩa bỏ qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa. Chính bởi vậy mà công tác quản lý xã hội của chúng ta sẽ có nhiều bất cập và khó khăn.
Ba là, phải luôn bảo đảm giữ vững nguyên tắc thượng tôn pháp luật (pháp chế xã hội chủ nghĩa) trong hoạt động quản lý nhà nước; luôn đặt lợi ích của xã hội lên trên hết; tôn trọng và bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức xử lý vi phạm hành chính.
Bốn là, kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện sai trai, hành động có biểu hiện vi phạm pháp luật. Không khoan nhượng với những hành động đó cho dù họ là ai, đấu tranh một cách kịp thời và hiệu quả (đối với hành động của ông Hải và đoàn kiểm tra quận 1 dù đã được phản ánh và có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong việc xử lý vi phạm hành chính. Tuy nhiên việc đấu tranh, ngăn chặn là chưa kịp thời, chưa triệt để)
