22/05/2026
Đồng hành vì lợi ích chung, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn các giá trị văn hóa và xây dựng, phát triển quê hương
Những ngày qua, thông tin về việc cấp phép khai thác mỏ cát NTSH.10 và NTSH.10a (cát trên sông Hậu đoạn qua xã Lục Sĩ Thành và xã An Phú Tân) nhận được nhiều ý kiến quan tâm, băn khoăn của người dân, nhất là bà con sinh sống ở ấp Tân Qui, xã An Phú Tân.
Nhiều bà con chia sẻ nỗi lo về nguy cơ sạt lở, những tác động đến cảnh quan thiên nhiên, môi trường, các giá trị văn hóa, cũng như những trăn trở liên quan đến định hướng phát triển lâu dài của địa phương. Đây là những ý kiến rất xác đáng, thể hiện trách nhiệm và tình cảm gắn bó sâu sắc của người dân đối với quê hương.
Không thể phủ nhận rằng, bãi bồi ven bờ sông cồn Tân Qui (người dân địa phương gọi cồn Tiên) trải dài hàng ngàn mét là một vẻ đẹp hiếm có mà thiên nhiên ban tặng. Đó không chỉ là tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, mà còn là ký ức, là không gian sinh kế quen thuộc của nhiều thế hệ. Bên cạnh đó, Miếu Bà Chúa Xứ – di tích lịch sử cấp tỉnh - cũng là nơi sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng, gắn liền với đời sống văn hóa tinh thần của bà con trong vùng.
Ý thức rõ các giá trị thiêng liêng của vùng đất cù lao trong đời sống của người dân cũng như những tác động của việc khai thác cát đối với môi trường của khu vực, mọi chủ trương liên quan đến việc khai thác cát, cụ thể là khai thác 2 mỏ cát NTSH.10 và NTSH.10a đều được các cấp, các ngành cân nhắc hết sức thận trọng, trên cơ sở hài hòa giữa yêu cầu phát triển chung và bảo vệ những giá trị lâu dài của địa phương.
Trước tiên, cần khẳng định mục đích của việc đưa 2 mỏ cát NTSH.10 và NTSH.10a vào khai thác hoàn toàn phục vụ các dự án, công trình an ninh quốc phòng, dự án giao thông trọng điểm quốc gia để góp phần phát triển kinh tế - xã hội đồng bằng sông Cửu Long, đảm bảo an ninh quốc gia, không có tính chất mua bán. Do đó, căn cứ Nghị quyết 66.4/2025/NQ-CP ngày 21/9/2025 của Chính phủ về việc ban hành cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024, quy trình cấp phép khai thác mỏ NTSH.10 và NTSH.10a được thực hiện theo cơ chế đặc thù (Điều 2, Nghị quyết 66.4/2025/NQ-CP). Và nội dung cấp phép theo hình thức đặc thù này tiếp tục được Quốc hội quan tâm và cụ thể hóa thành Luật. Ngày 11/12/2025 Quốc hội ban hành Luật số 147/2025/QH15 để sửa đổi bổ sung một số điều của Luật địa chất và khoáng sản. Theo đó, quy định cụ thể các trường hợp giao mỏ cát theo hình thức đặc thù để kịp thời khai thác phục vụ các dự án an ninh quốc phòng, dự án giao thông trọng điểm quốc gia
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là tỉnh đánh đổi môi trường, đời sống người dân hay các giá trị văn hóa - lịch sử để đổi lấy các giá trị kinh tế, mà ngược lại, việc cấp phép khai thác mỏ NTSH.10 và NTSH.10a được tiến hành rất thận trọng: Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tiến hành khảo sát, đo đạc kỹ hiện trạng lòng sông, địa hình khu vực; lấy ý kiến các cơ quan, sở ngành có liên quan; mời các chuyên gia, nhà khoa học về môi trường, khoáng sản để họp hội đồng thẩm định Phương án kỹ thuật an toàn, bảo vệ môi trường khai thác cát, trong đó xem xét đánh giá tác động của việc khai thác cát đối với ổn định đường bờ, môi trường khu vực mỏ; chạy mô hình đánh giá tác động đến xói lở bờ sông khi đưa vào khai thác… Có thể khẳng định, việc cấp phép khai thác mỏ NTSH.10 và NTSH.10a được thực hiện đúng quy định pháp luật.
Về các kiến nghị cụ thể của bà con, lãnh đạo tỉnh thấu hiểu mỗi kiến nghị đều xuất phát từ tình yêu quê hương, từ mong muốn giữ gìn những gì thân thuộc và bền vững. Lãnh đạo tỉnh luôn quan tâm, lắng nghe và chia sẻ một số thông tin phản hồi đến bà con:
Thứ nhất, về giá trị sinh thái và tiềm năng du lịch
Nhiều ý kiến cho rằng các bãi bồi tự nhiên, khi nước rút tạo thành không gian cảnh quan đẹp, có thể khai thác du lịch. Thực tế, đây là những giá trị cần được trân trọng. Tuy nhiên, cần nhìn nhận đầy đủ rằng các bãi bồi trên sông là hiện tượng biến động tự nhiên, không ổn định, có thể thay đổi theo mùa, theo dòng chảy. Trong một số trường hợp, chính sự hình thành các bãi bồi này lại làm thay đổi hướng dòng nước, tạo lạch sâu áp sát bờ, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến nhà cửa, đất sản xuất của người dân. Vì vậy, việc khai thác cát tại những khu vực đã được khảo sát, đánh giá kỹ lưỡng không chỉ nhằm phục vụ công trình trọng điểm, mà còn góp phần điều chỉnh dòng chảy hợp lý hơn, hạn chế nguy cơ sạt lở.
Ngoài ra, tỉnh đã tiến hành rà soát quy hoạch du lịch trên tuyến sông, có thể khẳng định, về quy hoạch, tuyến sông Trà Ôn (nhánh trái sông Hậu), đoạn có 2 mỏ, không có quy hoạch cho hoạt động du lịch và có quy hoạch khoáng sản (02 mỏ cát được cấp phép nằm trong quy hoạch khoáng sản của tỉnh Vĩnh Long cũ tại Quyết định số 10/2018/QĐ-UBND ngày 10/8/2018, ký hiệu mỏ NTSH.10, NTSH.10a).
Thứ hai, về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Miếu Bà Chúa Xứ – di tích văn hóa lịch sử cấp tỉnh
Miếu Bà Chúa Xứ Tân Qui không chỉ là một công trình, mà là nơi gửi gắm niềm tin, đời sống tâm linh của người dân trong vùng. Lo lắng của bà con về nguy cơ ảnh hưởng là hoàn toàn chính đáng. Vì vậy, nguyên tắc đặt ra là bảo vệ tuyệt đối khu vực di tích, không để hoạt động khai thác tác động đến nền móng, không gian hay sinh hoạt tín ngưỡng. Các cơ quan chức năng đã khoanh vùng bảo vệ, đồng thời có phương án theo dõi, giám sát thường xuyên để kịp thời xử lý nếu có bất kỳ dấu hiệu ảnh hưởng.
Thứ ba, về những cam kết trước đây của lãnh đạo tỉnh
Liên quan đến những cam kết trước đây của lãnh đạo tỉnh, cần nhìn nhận trong bối cảnh cụ thể của từng thời điểm. Những chủ trương, quyết sách mới của Đảng, Nhà nước luôn được điều chỉnh phù hợp với yêu cầu thực tiễn và được xem xét trên cơ sở lợi ích tổng thể, lâu dài, trong đó có các công trình trọng điểm mang tính liên vùng, quốc gia. Tuy nhiên, tinh thần nhất quán và không thay đổi là luôn đặt lợi ích chính đáng, hợp pháp của Nhân dân và sự phát triển bền vững của đất nước, địa phương lên trên hết; trách nhiệm của chính quyền trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của người dân. Do đó, việc đưa vào khai thác mỏ NTSH.10, NTSH.10a là vì mục tiêu chung của khu vực đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời đi kèm với các giải pháp kiểm soát chặt chẽ nhằm hạn chế tối đa tác động tiêu cực.
Thứ tư, về nguy cơ sạt lở, sụt lún do thay đổi kết cấu tự nhiên của cồn
Đây là một trong những lo ngại lớn nhất, bởi nó gắn trực tiếp với nhà cửa, vườn tược, sinh kế của người dân. Do đó, trước khi cấp phép, các cơ quan chuyên môn đã tiến hành đánh giá tác động địa chất, thủy văn. Đồng thời khẳng định 02 mỏ được cấp phép không nằm dưới chân cồn Tân Qui, vị trí mỏ từ giữa lòng sông Trà Ôn (nhánh trái sông Hậu) về phía bờ xã Lục Sĩ Thành (nằm hoàn toàn trên địa phận xã Lục Sĩ Thành). Trước khi cấp phép, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã phối hợp với đại diện Ủy ban nhân dân xã An Phú Tân, đại diện Ban mặt trận ấp Tân Qui khảo sát khoảng cách mỏ đến bãi bồi (cồn Tiên) và cồn Tân Qui. Đồng thời, sau cấp phép (ngày 29/4/2026), lãnh đạo Ủy ban nhân dân tỉnh, Ban Nội chính, các sở, ngành, địa phương khảo sát, kiểm tra lại khoảng cách mỏ đến chân cồn. Qua khảo sát, đo đạc thực tế xác định khoảng cách từ mỏ cát NTSH.10 cách chân bãi bồi (cồn Tiên) là 190m, cách cồn Tân Qui từ 329m đến 348m và mỏ cát NTSH.10a cách chân bãi bồi là 170m - 225m, cách cồn Tân Qui từ 330m đến 350m; đối chiếu với quy định của pháp luật về khai thác khoáng sản (cát san lấp), các thành viên tham gia khảo sát khẳng định việc khai thác 02 mỏ cát trên phục vụ công trình khẩn cấp quốc phòng, an ninh và công trình giao thông trọng điểm quốc gia đảm bảo đúng quy chuẩn, quy định của pháp luật về khai thác khoáng sản, không có khả năng gây sạt lở cồn Tiên và cồn Tân Qui.
Về hình thái lòng sông: do việc hình thành cục bộ các bãi bồi giữa lòng sông dẫn đến dòng chảy, lạch sâu hình thành sát bờ xã Lục Sĩ Thành và bờ xã An Phú Tân (khu vực cấp phép khai thác mỏ cho Tổng Công ty xây dựng Trường Sơn); và sát bờ xã Lục Sĩ Thành (khu vực cấp phép khai thác mỏ cho Công ty Cổ phần Đầu tư Xây lắp Miền Nam). Qua thẩm định, đánh giá của Hội đồng, kết quả chạy mô hình cho thấy, việc khai thác mỏ (độ sâu tối đa -15m), cách bờ ít nhất 120m thì đảm bảo an toàn cho đường bờ. Ngoài việc cung cấp nguồn vật liệu cung cấp cho các công trình an ninh quốc phòng, công trình trọng điểm quốc gia, còn chỉnh trị dòng chảy, đưa dòng chảy ra xa bờ xã Lục Sĩ Thành (ở cả 02 khu mỏ), xa bờ xã An Phú Tân (khu mỏ cấp cho Tổng Công ty xây dựng Trường Sơn).
Về cơ sở lý thuyết khoa học đã được thẩm định, nếu các đơn vị khai thác đúng thiết kế, phương án đã được phê duyệt thì đảm bảo không gây sạt lở. Tuy nhiên, để theo dõi, giám sát hoạt động khai thác, vận chuyển cát đảm bảo đúng quy định pháp luật, trên phương tiện khai thác phải lắp đặt camera giám sát, lắp đặt thiết bị giám sát hành trình trên phương tiện khai thác để truyền dữ liệu về Sở Nông nghiệp và Môi trường, các cơ quan có liên quan. Theo quy định của Luật Địa chất và Khoáng sản, việc đo vẽ, theo dõi địa hình đáy sông thực hiện định kỳ 1 lần/năm; tuy nhiên, để giám sát chặt chẽ, không để việc khai thác vượt độ sâu cho phép (-15m), Ủy ban nhân dân tỉnh ghi rõ trong Giấy phép yêu cầu 02 công ty phải thực hiện đo vẽ địa hình đáy sông định kỳ 1 lần/tháng; thực hiện cắm cọc giám sát 02 bờ sông theo dõi giám sát khi có dấu hiệu sạt lở dừng khai thác, khắc phục (mỏ NTSH.10 cắm 33 cọc: mỗi bờ 16 cọc, đuôi cồn kênh Đào 01 cọc; mỏ NTSH.10a cắm 34 cọc, mỗi bờ 17 cọc).
Sau khi được cấp Giấy phép khai thác, 02 đơn vị được cấp phép đã thực hiện ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường tại Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam (mỏ NTSH.10 là 892 triệu đồng, mỏ NTSH.10a là 899 triệu đồng). Trong quá trình khai thác, nếu xảy ra sạt lở, đơn vị khai thác sẽ dừng ngay việc khai thác, tìm nguyên nhân gây sạt lở và thực hiện bồi thường và khắc phục. Đồng thời, hiện nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường đang triển khai gói thầu thi công lắp đặt camera chuyên dụng giám sát hoạt động khai thác cát, sẽ lắp 01 camera giám sát tại 02 mỏ này, dữ liệu được truyền 24/24 về Sở Nông nghiệp và Môi trường, có chia sẻ cho Ủy ban nhân dân 02 xã Lục Sĩ Thành, An Phú Tân và Tổ Công tác giám sát hoạt động khai thác mỏ cát NTSH10 và NTSH10a để giám sát.
Thứ năm, về nguy cơ ảnh hưởng đến hạ tầng đã được đầu tư
Các tuyến giao thông, bờ kè, đê bao hiện có là thành quả lâu dài của Đảng, Nhà nước và Nhân dân cùng xây dựng qua bao thế hệ nên việc bảo vệ là yêu cầu bắt buộc. Các phương án khai thác đều đã tính đến yếu tố này, với nguyên tắc không làm ảnh hưởng đến các công trình hiện hữu. Đồng thời, trách nhiệm của đơn vị thi công là phải có cam kết cụ thể; nếu để xảy ra hư hỏng, sạt lở thì phải khắc phục, bồi hoàn theo quy định như phần trên đã trình bày.
Để một chủ trương đúng, phát huy hiệu quả tích cực trong đời sống xã hội, một điều quan trọng là, quá trình thực hiện không thể thiếu sự giám sát, góp ý của chính người dân. Những phản ánh kịp thời từ cơ sở sẽ giúp các cơ quan chức năng điều chỉnh phù hợp, bảo đảm vừa thực hiện nhiệm vụ chung, vừa giữ gìn môi trường sống, sinh kế và các giá trị văn hóa của địa phương.
Phát triển luôn đi kèm với những tác động nhất định. Nhưng nếu có sự đồng thuận, minh bạch và trách nhiệm từ cả chính quyền và Nhân dân, chúng ta hoàn toàn có thể vừa thực hiện các công trình trọng điểm, vừa bảo vệ được những gì quý giá của quê hương.
Sự chia sẻ, đồng hành của bà con không chỉ góp phần vào thành công của công trình, mà còn là yếu tố quan trọng để bảo đảm mọi quyết sách đều hướng đến mục tiêu cuối cùng: phát triển bền vững, nâng cao đời sống và gìn giữ giá trị lâu dài cho các thế hệ mai sau.
Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Vĩnh Long
Sở Nông nghiệp và Môi trường
