07/06/2026
Những con số được phản ánh trong phóng sự "74 hợp đồng kỳ nghỉ: Cái giá gần 20 tỷ đồng của những lời hứa" khiến nhiều người không khỏi giật mình. Chỉ với 74 hợp đồng, số tiền khách hàng đã bỏ ra lên tới gần 20 tỷ đồng. Điều đáng nói là phần lớn những người ký kết không phải các nhà đầu tư chuyên nghiệp mà là những người cao tuổi, người nghỉ hưu hoặc các gia đình có tiền tích lũy nhiều năm.
Dưới góc nhìn pháp lý, câu chuyện không đơn thuần là tranh chấp hợp đồng dân sự. Đằng sau đó là những vấn đề đáng suy ngẫm về tính minh bạch của hoạt động kinh doanh, trách nhiệm cung cấp thông tin của doanh nghiệp và cơ chế bảo vệ người tiêu dùng trước các mô hình bán hàng dựa trên những lời hứa về tương lai.
Mô hình sở hữu kỳ nghỉ (Timeshare) xuất hiện từ châu Âu từ nhiều thập niên trước. Về bản chất, khách hàng trả trước một khoản tiền lớn để đổi lấy quyền sử dụng dịch vụ nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định mỗi năm.
Nếu được vận hành đúng, đây là một sản phẩm du lịch hợp pháp.
Tuy nhiên, vấn đề phát sinh khi quyền nghỉ dưỡng được quảng bá như một tài sản đầu tư, có khả năng sinh lời, tăng giá hoặc dễ dàng chuyển nhượng trong tương lai. Theo phản ánh của chương trình, nhiều khách hàng được thuyết phục rằng đây không chỉ là một sản phẩm du lịch mà còn là một kênh đầu tư hấp dẫn, thậm chí có thể để lại cho con cháu như một loại tài sản giá trị.
Chính từ đây bắt đầu xuất hiện khoảng cách giữa giá trị thực tế của hợp đồng và kỳ vọng mà khách hàng được dẫn dắt để tin tưởng.
Vấn đề pháp lý không nằm ở hợp đồng, mà nằm ở cách bán hợp đồng. Trong thực tiễn hành nghề, tôi cho rằng rất nhiều doanh nghiệp không vi phạm pháp luật ở bản hợp đồng. Điều đáng quan tâm hơn nằm ở quá trình tiếp thị, tư vấn và chào bán. Nếu doanh nghiệp giới thiệu rằng sản phẩm có khả năng sinh lời trong khi không có cơ sở chứng minh; Nếu doanh nghiệp khẳng định việc chuyển nhượng là dễ dàng nhưng trên thực tế không tồn tại thị trường giao dịch; Nếu doanh nghiệp sử dụng những thông tin tạo cảm giác khan hiếm, đặc biệt hoặc cơ hội chỉ có trong ngày để thúc ép khách hàng ký kết thì những hành vi đó có thể dẫn đến việc khách hàng hiểu sai bản chất giao dịch.
Về mặt pháp luật dân sự, giao dịch được xác lập trên cơ sở bị lừa dối có thể là căn cứ để yêu cầu Tòa án xem xét tuyên bố giao dịch vô hiệu.
Trong khi đó, pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng yêu cầu doanh nghiệp phải cung cấp thông tin trung thực, đầy đủ và chính xác về sản phẩm, dịch vụ trước khi giao kết hợp đồng.
Nói cách khác, một hợp đồng có thể được soạn thảo hoàn toàn hợp pháp nhưng quá trình đưa khách hàng đến việc ký hợp đồng lại có thể chứa đựng nhiều yếu tố cần được xem xét.
Vì sao người cao tuổi thường trở thành mục tiêu?
Một chi tiết gây ám ảnh trong phóng sự là nhiều nạn nhân là người lớn tuổi, có tiền tích lũy hoặc tiền dưỡng già. Đây không phải hiện tượng ngẫu nhiên. Trong các mô hình bán hàng giá trị lớn, nhóm khách hàng cao tuổi thường được xem là đối tượng dễ bị tác động bởi các yếu tố tâm lý hơn là các chỉ số đầu tư.
Họ có xu hướng: Tin tưởng vào lời giới thiệu trực tiếp; Ít kiểm chứng thông tin trên mạng; Dễ bị ảnh hưởng bởi yếu tố uy tín, danh tiếng; Quan tâm đến việc để lại tài sản cho con cháu; Ngại tranh chấp sau khi phát sinh vấn đề.
Khi những buổi giới thiệu được tổ chức bài bản, kết hợp quà tặng, ưu đãi, không gian sang trọng và đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp, nhiều người dễ dàng đưa ra quyết định chỉ trong vài giờ đồng hồ.
Dưới góc độ luật học hành vi, đây được gọi là hiện tượng ra quyết định dưới tác động cảm xúc thay vì dựa trên đánh giá rủi ro khách quan.
Có dấu hiệu hình sự hay không?
Đây là câu hỏi được nhiều người quan tâm. Không phải mọi trường hợp bán hợp đồng kỳ nghỉ đều là lừa đảo. Tuy nhiên, nếu cơ quan điều tra xác định doanh nghiệp ngay từ đầu đã biết rõ các cam kết về lợi nhuận, chuyển nhượng hoặc tăng giá là không có thật nhưng vẫn sử dụng các thông tin đó để huy động tiền của khách hàng thì câu chuyện có thể không còn dừng ở quan hệ dân sự. Khi đó cần làm rõ: Nội dung tư vấn thực tế cho khách hàng; tài liệu quảng cáo được sử dụng; Các cam kết bằng văn bản hoặc ghi âm; Dòng tiền thu được từ khách hàng; Khả năng thực hiện những lời hứa đã đưa ra. Nếu chứng minh được yếu tố gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản thì hoàn toàn có thể đặt ra trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Tất nhiên, việc đánh giá thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng và phải dựa trên chứng cứ cụ thể. Và khoảng trống pháp lý cần được lấp đầy. Vụ việc được phản ánh trong chương trình cho thấy một thực tế đáng lo ngại: nhiều người bỏ ra hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng nhưng lại không hiểu đầy đủ mình đang mua cái gì. Điều này đặt ra yêu cầu phải siết chặt hơn việc quản lý các mô hình sở hữu kỳ nghỉ.
Một hợp đồng chỉ thực sự có giá trị khi người ký hiểu rõ mình đang mua gì, được gì và có thể mất gì. Nếu những lời hứa được sử dụng như công cụ để thay thế sự thật, thì sớm hay muộn, những tranh chấp pháp lý và hệ lụy xã hội sẽ xuất hiện như một hệ quả tất yếu.
Ls.Nguyễn Hào Hiệp
