22/05/2026
“CON DÂU, CON RỂ, CHÁU CHẮT Ở TRÊN ĐẤT CỦA ÔNG BÀ 30 NĂM CÓ ĐƯƠNG NHIÊN THÀNH CHỦ ĐẤT?”
Trong các vụ án tranh chấp thừa kế hết thời hiệu chia di sản thừa kế, có một lầm tưởng kinh điển mà rất nhiều gia đình đang mắc phải:
“Đất này là của ông bà. Chồng tôi đã ở và quản lý mấy chục năm nay, giờ chồng mất thì vợ và các con tiếp tục ở. Hết thời hiệu chia thừa kế thì đất này đương nhiên thuộc về chúng tôi.”
Hướng dẫn mới nhất của VKSND Tối cao tại Công văn 1476/VKSTC-V9 ngày 23/3/2026 đã đưa ra căn cứ phản bác ý kiến trên. Bởi lẽ: không phải cứ đang giữ/chiếm hữu di sản là trở thành “người thừa kế đang quản lý di sản”.
Theo giải đáp của VKSNDTC, để được hưởng đặc quyền của Điều 623, bạn phải là người trực tiếp thuộc hàng thừa kế hoặc người thừa kế thế vị của người để lại di sản.
Khi người con cả chết, “sợi dây” tư cách thừa kế trực tiếp đã bị đứt gãy. Vợ, con của người con cả không phải là người thừa kế trực tiếp của ông bà. Do đó, pháp luật không cho phép “quyền quản lý di sản” được tự động thừa kế hay truyền tiếp theo kiểu cha truyền con nối.
Nếu không phải là người thừa kế trực tiếp, bạn sẽ bị tước bỏ chiếc khiên bảo vệ của Điều 623 BLDS và bị đẩy sang Điều 236 BLDS – Xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu chiếm hữu.
Lúc này, muốn xác lập quyền sở hữu thì không còn áp dụng Điều 623 BLDS nữa, mà phải quay sang Điều 236 BLDS về xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu chiếm hữu.
Đây là hai cơ chế hoàn toàn khác nhau.
Điều 623 là cơ chế ưu tiên cho người thừa kế đang quản lý di sản sau khi hết thời hiệu chia thừa kế.
Còn Điều 236 là cơ chế xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu đối với người chiếm hữu tài sản công khai, liên tục, ngay tình và không có tranh chấp trong thời gian luật định.
Nghĩa là nếu vợ/chồng/con của người đã chết muốn giữ được tài sản, họ phải chứng minh một loạt điều kiện rất khắt khe: chiếm hữu công khai, liên tục, ổn định, không bị phản đối, không có tranh chấp và đáp ứng điều kiện về thời hiệu.
Chỉ cần có một người đồng thừa kế từng phản đối, từng yêu cầu chia di sản, từng gửi đơn khiếu nại hoặc từng xảy ra tranh chấp, thì khả năng xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu có thể sụp đổ hoàn toàn.
Bên cạnh đó, điều kiện khó nhất phải chứng minh là NGAY TÌNH trong suốt 30 năm (đối với bất động sản).
Chữ "Ngay tình" ở đây chính là cửa tử. Ngay tình nghĩa là bạn phải có căn cứ để tin rằng mình có quyền sở hữu mảnh đất đó. Nhưng trong thực tế, ai cũng biết rõ đây là đất của ông bà để lại, không phải tài sản riêng của cha mẹ mình. Khi đã biết rõ là di sản chưa chia mà vẫn ở, yếu tố "ngay tình" gần như bằng không.
Lúc này, muốn xác lập quyền sở hữu thì không còn áp dụng Điều 623 BLDS nữa, mà phải quay sang Điều 236 BLDS về xác lập quyền sở hữu theo thời hiệu chiếm hữu.
Một điểm rất đáng chú ý khác là Công văn 1476/VKSTC-V9 cũng gián tiếp cho thấy: hết thời hiệu chia thừa kế không có nghĩa tài sản tự động “về tay” người đang ở trong nhà.
Muốn xác lập được quyền sở hữu, phải chứng minh đúng tư cách pháp lý của mình.
Nếu là người thừa kế trực tiếp quản lý di sản thì áp dụng Điều 623.
Nếu chỉ là người tiếp tục chiếm hữu sau khi cha/mẹ chết thì phải chứng minh theo Điều 236.
Trong rất nhiều vụ án thừa kế hiện nay, người thua không phải vì không có công quản lý tài sản. Mà vì họ nhầm giữa “đang giữ tài sản” và “có quyền sở hữu tài sản”.
