12/10/2026
LÀ CON NUÔI DUY NHẤT VẪN KHÔNG ĐƯỢC NHẬN NHÀ ĐẤT THỪA KẾ: VÌ SAO?
Cha mẹ nuôi qua đời, người con nuôi duy nhất khởi kiện đòi lại căn nhà trị giá hơn 1,6 tỷ đồng. Cấp sơ thẩm tuyên giao nhà cho người con. Nhưng đến phúc thẩm, toàn bộ kết quả bị đảo ngược: người con không được nhận nhà, còn người được cha mẹ chỉ định trong di chúc tiếp tục quản lý tài sản.
Đây là tình huống pháp lý đáng chú ý trong Bản án số 165/2024/DS-PT ngày 10/7/2024 của TAND tỉnh Sóc Trăng.
Vụ án đặt ra một vấn đề quan trọng: Người con nuôi hợp pháp có đương nhiên được hưởng toàn bộ di sản khi cha mẹ nuôi qua đời mà không có con ruột?
1. Người con nuôi yêu cầu hủy di chúc, đòi lại nhà đất
Vợ chồng cụ S1 và cụ T3 không có con ruột, chỉ có một người con nuôi là ông T.
Trước khi qua đời vào năm 2013, hai cụ lập di chúc ngày 21/5/2012, giao căn nhà gắn liền với diện tích đất 53,8m² cho bà H, một người họ hàng đã sống cùng và chăm sóc hai cụ trong những năm cuối đời.
Không đồng ý, ông T khởi kiện yêu cầu hủy toàn bộ di chúc và buộc bà H giao trả nhà đất.
Nguyên đơn cho rằng cha mẹ nuôi là người Hoa, không sử dụng thành thạo tiếng Việt nên chữ viết, chữ ký trong di chúc có dấu hiệu không xác thực. Đồng thời, giấy khám sức khỏe trước thời điểm lập di chúc không đủ chứng minh hai cụ còn minh mẫn.
Ngược lại, bị đơn khẳng định di chúc được lập tự nguyện, có chứng thực của UBND cấp xã. Bà cũng trình bày rằng mình là người trực tiếp chăm sóc hai cụ khi đau yếu, còn người con nuôi đã ra ở riêng từ lâu.
Đáng chú ý, những người liên quan còn phản đối tư cách thừa kế của ông T vì cho rằng không có giấy tờ đăng ký nhận con nuôi hợp pháp.
Như vậy, tranh chấp thực chất xoay quanh hai vấn đề độc lập: tư cách người thừa kế và hiệu lực của di chúc.
2. Không có giấy chứng nhận nuôi con nuôi, có mất quyền thừa kế?
Đây là tình tiết đầu tiên được cấp phúc thẩm làm rõ.
Hồ sơ có giấy khai sinh lập năm 1983, thể hiện ông T là con của hai cụ. Đặc biệt, chính trong di chúc năm 2012, hai cụ xác nhận không có con chung và chỉ có một người con nuôi là ông T.
Từ những chứng cứ này, Hội đồng xét xử không chấp nhận lập luận phủ nhận quan hệ con nuôi.
Về nguyên tắc, Điều 676 Bộ luật Dân sự 2005, tương ứng Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, xác định con nuôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất của cha mẹ nuôi.
Tuy nhiên, có tư cách người thừa kế không đồng nghĩa đương nhiên được nhận toàn bộ tài sản của người chết.
Khi người để lại di sản có di chúc hợp pháp, việc phân chia tài sản trước hết phải tôn trọng ý chí định đoạt của họ, trừ những giới hạn mà pháp luật quy định.
Đây chính là ranh giới pháp lý quyết định vụ án.
3. Vì sao di chúc bị nghi ngờ nhưng vẫn được công nhận hợp pháp?
Nguyên đơn đưa ra nhiều nghi vấn về chữ ký, ngôn ngữ và tình trạng sức khỏe của người lập di chúc.
Tuy nhiên, kết quả xác minh và giám định không đủ cơ sở chứng minh di chúc giả mạo hoặc được lập khi hai cụ mất khả năng nhận thức.
Cụ thể, cán bộ tư pháp và người chứng thực xác nhận hai cụ trực tiếp đến UBND trình bày nguyện vọng lập di chúc, đọc lại nội dung, đồng ý và ký trước mặt người có thẩm quyền.
Nhiều người làm chứng cũng xác nhận hai cụ sử dụng thành thạo tiếng Việt trong hoạt động buôn bán.
Đối với chữ ký, một kết luận giám định xác định chữ ký của cụ S1 là thật; kết luận khác không đủ cơ sở kết luận, chứ không xác định chữ ký bị giả mạo.
Theo các Điều 652, 653 và 658 Bộ luật Dân sự 2005, việc đánh giá tính hợp pháp của di chúc phải dựa trên điều kiện về ý chí, năng lực nhận thức, nội dung và hình thức.
Một kết luận giám định chưa đủ cơ sở xác định chữ ký không đồng nghĩa với kết luận chữ ký giả.
Đó là điểm đặc biệt quan trọng trong đánh giá chứng cứ của vụ án.
4. Giao nhà cho người khác quản lý có đồng nghĩa tặng cho tài sản?
Điểm pháp lý sâu sắc nhất nằm ở nội dung di chúc.
Hai cụ không đơn thuần để lại tài sản cho bà H toàn quyền định đoạt, mà thể hiện nguyện vọng giao căn nhà cho bà quản lý, sử dụng làm nơi thờ cúng, không được chuyển nhượng.
Theo lời khai của cán bộ chứng thực, hai cụ muốn giữ căn nhà làm nhà tổ, tránh việc tài sản bị bán sau khi qua đời.
Quy định tại Điều 670 Bộ luật Dân sự 2005, tương ứng Điều 645 Bộ luật Dân sự 2015, cho phép người lập di chúc dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng và chỉ định người quản lý.
Di sản dùng vào việc thờ cúng có chế độ pháp lý khác với tài sản được chia cho người thừa kế để sở hữu riêng.
Do đó, cần phân biệt giữa người được hưởng di sản và người được giao quản lý di sản theo ý chí của người lập di chúc.
Trong vụ án này, cấp phúc thẩm xác định nguyện vọng thực sự của hai cụ là duy trì căn nhà phục vụ việc thờ cúng và giao bà H quản lý.
5. Sơ thẩm giao nhà cho con nuôi, phúc thẩm bác yêu cầu
Cấp sơ thẩm chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện, buộc bà H giao nhà đất cho ông T và ông T phải hoàn trả cho bà H hơn 320 triệu đồng.
Tuy nhiên, cấp phúc thẩm nhận định việc sơ thẩm xác định di chúc không hợp pháp là không phù hợp với chứng cứ.
Tòa phúc thẩm chấp nhận một phần kháng cáo của bị đơn, sửa bản án sơ thẩm và không chấp nhận toàn bộ yêu cầu đòi lại nhà đất của nguyên đơn.
Đồng thời, Tòa vẫn công nhận quan hệ con nuôi của ông T, bác lập luận cho rằng ông không có tư cách thừa kế.
Kết quả này cho thấy: Người con nuôi không thua kiện vì không phải con hợp pháp, mà vì di chúc của cha mẹ nuôi được xác định có hiệu lực và tài sản đã được định đoạt cho mục đích thờ cúng.
Góc nhìn pháp lý
Vụ án là minh chứng rõ nét cho nguyên tắc tôn trọng quyền định đoạt tài sản của người lập di chúc.
Khi giải quyết tranh chấp thừa kế, không thể chỉ căn cứ vào quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng hoặc việc ai có công chăm sóc người chết để xác định người được nhận tài sản.
Điều cần làm rõ là di chúc có hợp pháp không, nội dung định đoạt thực sự là gì và người được chỉ định có tư cách người hưởng di sản hay người quản lý di sản.
Bài học quan trọng nhất: Là con nuôi hợp pháp thì có quyền thừa kế theo pháp luật, nhưng không có nghĩa được quyền phủ nhận di chúc hợp pháp của cha mẹ nuôi. Đặc biệt, tài sản đã được dành cho việc thờ cúng không thể mặc nhiên coi là di sản để chia theo hàng thừa kế.
===============================
LUẬT SƯ QUẢNG NGÃI - Công ty Luật LCA chuyên ly hôn, đất đai, thừa kế, hình sự, doanh nghiệp
- Địa chỉ: 127 Nguyễn Tự Tân, phường Nghĩa Lộ, tỉnh Quảng Ngãi
- Hotline: 0905333560
