09/10/2026
SỔ ĐỎ ĐÃ ĐỨNG TÊN 16 NĂM, VẪN BỊ TÒA TUYÊN HỦY: VÌ SAO?
Đất đã được cấp sổ đỏ từ năm 2007, gia đình sử dụng ổn định, xây dựng nhà cửa nhiều năm. Thế nhưng, đến năm 2023, Tòa án vẫn tuyên hủy giấy chứng nhận và chia một phần đất cho người chị đã lấy chồng, ra ở riêng từ lâu.
Đáng chú ý hơn, người chị được chia đất không phải với tư cách con ruột của người để lại phần di sản đó, mà là con riêng có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng với mẹ kế.
Đây là những tình tiết nổi bật trong Bản án số 293/2023/DS-PT ngày 23/6/2023 của TAND cấp cao tại Hà Nội.
1. Có sổ đỏ không đồng nghĩa có toàn quyền đối với đất
Nguồn gốc tranh chấp là diện tích đất hơn 900m² do một gia đình có người chồng, hai người vợ và hai con gái cùng sinh sống, sử dụng.
Sau khi người cha và người vợ cả qua đời, người vợ hai tiếp tục quản lý đất. Năm 1983, bà chuyển nhượng phần lớn diện tích, còn lại hơn 300m².
Năm 2007, người con gái út cùng chồng được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với 323m² còn lại.
Người con gái lớn khởi kiện, yêu cầu hủy giấy chứng nhận và chia đôi diện tích đất.
Phía bị đơn phản đối, cho rằng đất đã được mẹ cho, gia đình sử dụng ổn định, đầu tư xây dựng nhà cửa và nguyên đơn không có công sức đóng góp.
Tuy nhiên, việc đứng tên giấy chứng nhận không tự động loại trừ quyền thừa kế hợp pháp của người khác.
2. Giấy tờ mẹ để lại đất cho con út có hợp pháp?
Đây là chứng cứ đặc biệt quan trọng.
Bị đơn xuất trình giấy mang tên “Quyền thừa kế” lập ngày 20/10/2005, thể hiện ý chí để lại đất cho con gái út.
Nhưng khi xem xét, Tòa án xác định chữ viết trong giấy là của người con út, chữ ký người làm chứng cũng do người này ký.
Ngoài ra, người mẹ không có quyền định đoạt toàn bộ diện tích đất, bởi đây là tài sản chung có phần quyền của những người đã qua đời trước đó.
Đối chiếu các Điều 652, 653, 655, 656, 657 và 659 Bộ luật Dân sự 1995, Tòa án xác định văn bản này không phải di chúc hợp pháp.
Như vậy, giấy tờ mang tên “quyền thừa kế” không đương nhiên có giá trị pháp lý của một di chúc.
Muốn định đoạt tài sản bằng di chúc, trước hết người lập phải có quyền đối với tài sản đó và việc lập di chúc phải đáp ứng điều kiện pháp luật.
3. Con riêng vẫn được hưởng thừa kế của mẹ kế
Bị đơn cho rằng người chị đã lấy chồng, sống riêng và không chăm sóc mẹ kế nên không có quyền hưởng di sản.
Tuy nhiên, chứng cứ trong hồ sơ lại thể hiện điều khác.
Chính quyền địa phương, người dân và trưởng họ xác nhận người chị vẫn chăm sóc mẹ kế khi ốm đau, cùng gia đình lo tang lễ và thực hiện trách nhiệm khi cải táng.
Đặc biệt, tài liệu năm 2005 và biên bản họp gia đình năm 2020 cũng thể hiện sự thừa nhận về quan hệ gia đình và việc phân chia đất.
Theo Điều 654 Bộ luật Dân sự 2015, con riêng và bố dượng, mẹ kế nếu có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con thì được thừa kế di sản của nhau.
Do đó, không có quan hệ huyết thống không đồng nghĩa không có quyền thừa kế.
Điều quyết định là có chứng cứ chứng minh quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng thực tế hay không.
4. Vì sao chỉ được chia 55,5m² thay vì một nửa thửa đất?
Đây là điểm pháp lý dễ bị bỏ qua nhất.
Nguyên đơn yêu cầu chia đôi toàn bộ 323m² đất. Tuy nhiên, Tòa án xác định diện tích thực tế 333,5m² là tài sản chung của ba người: người cha và hai người vợ.
Theo cách xác định của Tòa, mỗi người có phần quyền tương ứng khoảng 111m².
Đối với di sản của người vợ cả mất năm 1965 và người cha mất năm 1980, thời hiệu yêu cầu chia thừa kế đã hết.
Khoản 1 Điều 623 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời hiệu yêu cầu chia di sản là bất động sản là 30 năm. Với trường hợp mở thừa kế trước ngày 10/9/1990, Tòa áp dụng mốc thời gian theo hướng dẫn pháp luật tương ứng.
Vì nguyên đơn khởi kiện ngày 13/01/2022, Tòa không chấp nhận chia lại phần di sản đã hết thời hiệu.
Riêng người mẹ kế mất năm 2014 nên thời hiệu vẫn còn. Phần di sản khoảng 111m² của bà được chia đều cho hai người con có quyền thừa kế.
Kết quả, người chị được nhận 55,5m² đất, trị giá 444 triệu đồng, chứ không phải một nửa toàn bộ thửa đất.
5. Phúc thẩm giữ nguyên án, hủy giấy chứng nhận
Cấp sơ thẩm chấp nhận một phần yêu cầu chia thừa kế, giao cho nguyên đơn 55,5m² đất và tuyên hủy giấy chứng nhận đã cấp cho người em cùng chồng.
Cả nguyên đơn và bị đơn đều kháng cáo.
Tuy nhiên, cấp phúc thẩm không chấp nhận kháng cáo của bên nào, giữ nguyên bản án sơ thẩm.
Giấy chứng nhận bị hủy không phải vì người đứng tên không có bất kỳ quyền lợi nào đối với đất, mà vì việc cấp giấy đã ghi nhận quyền đối với toàn bộ thửa đất trong khi vẫn tồn tại phần di sản thuộc quyền thừa kế của người khác.
Góc nhìn pháp lý
Vụ án cho thấy ba vấn đề cần đặc biệt lưu ý khi giải quyết tranh chấp thừa kế đất đai.
Thứ nhất, sổ đỏ là chứng cứ quan trọng về quyền sử dụng đất nhưng không thể hợp pháp hóa một việc xác lập quyền thiếu căn cứ.
Thứ hai, người không cùng huyết thống vẫn có thể hưởng thừa kế nếu đáp ứng điều kiện pháp luật, đặc biệt trong quan hệ mẹ kế – con riêng.
Thứ ba, xác định đúng thời điểm mở thừa kế và thời hiệu yêu cầu chia di sản có thể quyết định trực tiếp diện tích tài sản mỗi người được nhận.
Bài học quan trọng nhất: Đất đã đứng tên một người nhiều năm không có nghĩa mọi quyền thừa kế đối với thửa đất đều đã chấm dứt. Nhưng muốn đòi lại phần di sản, người khởi kiện phải chứng minh được quyền thừa kế, nguồn gốc tài sản và đặc biệt là thời hiệu yêu cầu chia di sản.
=============================
LUẬT SƯ QUẢNG NGÃI - Công ty Luật LCA chuyên ly hôn, đất đai, thừa kế, hình sự, doanh nghiệp
- Địa chỉ: 127 Nguyễn Tự Tân, phường Nghĩa Lộ, tỉnh Quảng Ngãi
- Hotline: 0905333560
