26/08/2026
🗺️ BẢN ĐỒ PHÁP LUẬT KẾ TOÁN – THUẾ 2026: HỌC SAO CHO KHỎI “LẠC GIỮA RỪNG VĂN BẢN” 😆
Năm 2026 đúng là một năm kế toán phải “cập nhật hệ điều hành” khá mạnh.
Văn bản mới nối tiếp văn bản mới.
Luật sửa.
Nghị định thay.
Thông tư cập nhật.
Công văn giải đáp liên tục.
Nếu học từng số hiệu riêng lẻ kiểu:
89 – 90 – 91 – 94 – 252 – 253 – 254 – 291…
thì vài bữa nữa có khi mình nhìn số văn bản mà tưởng đang dò… vé số 🤣
Nên mình quyết định gom lại thành một “BẢN ĐỒ PHÁP LUẬT KẾ TOÁN – THUẾ 2026”.
Mục tiêu không phải học thuộc hết.
Mục tiêu là:
👉 Khi gặp một nghiệp vụ, mình biết mình đang đứng ở nhánh nào.
👉 Biết phải mở Luật nào trước.
👉 Sau đó xuống Nghị định.
👉 Tiếp đến Thông tư.
👉 Cuối cùng mới xem Công văn hướng dẫn tình huống cụ thể.
🌳 NGUYÊN TẮC GỐC
LUẬT → NGHỊ ĐỊNH → THÔNG TƯ → CÔNG VĂN/GIẢI ĐÁP
Mình hiểu đơn giản thế này:
LUẬT
→ quy định nguyên tắc lớn.
NGHỊ ĐỊNH
→ Chính phủ hướng dẫn Luật được thực hiện thế nào.
THÔNG TƯ
→ đi sâu vào nghiệp vụ, thủ tục, mẫu biểu, cách kê khai, chứng từ, sổ sách…
CÔNG VĂN
→ thường giải đáp một tình huống cụ thể trong thực tế.
⚠️ Vì vậy:
Công văn không phải tầng pháp luật cao hơn Thông tư.
Và cũng không nên lấy một Công văn xử lý một trường hợp riêng rồi xem như quy định áp dụng cho mọi doanh nghiệp.
Đây là chỗ mình thấy kế toán rất dễ nhầm.
🎨 KÝ HIỆU MÌNH DÙNG
🔴 MỚI 2026
→ cần học kỹ.
🟠 THAY THẾ
→ văn bản mới đã thay văn bản cũ; nghiệp vụ phát sinh sau thời điểm mới thì đừng tiếp tục lấy văn bản cũ làm căn cứ chính.
🟡 SỬA ĐỔI
→ phải đọc văn bản gốc cùng văn bản sửa đổi.
🟢 ĐANG DÙNG
→ vẫn còn hiệu lực và đang áp dụng.
⚪ SẮP DÙNG
→ đã ban hành nhưng chưa đến ngày áp dụng.
① KẾ TOÁN DOANH NGHIỆP
Xương sống:
Luật Kế toán 88/2015/QH13
→ được sửa đổi bởi Luật 56/2024/QH15
→ Nghị định 174/2016/NĐ-CP
→ 🔴 Thông tư 99/2025/TT-BTC
Thông tư 99 áp dụng từ 01/01/2026 và thay thế hệ thống kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 200 cùng một số quy định liên quan.
📌 Việc kế toán cần làm:
Doanh nghiệp trước đây áp dụng TT200 phải rà lại:
hệ thống tài khoản;
chứng từ;
sổ kế toán;
cách trình bày báo cáo tài chính;
quy trình hạch toán nội bộ.
Nói vui là:
2026 không phải chỉ đổi số Thông tư, mà nhiều doanh nghiệp phải đổi luôn “thói quen hạch toán”. 😆
② DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ SIÊU NHỎ
Đây là chỗ không nên gom tất cả doanh nghiệp vào một rổ.
Doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn có Thông tư 133/2016/TT-BTC.
Doanh nghiệp siêu nhỏ có:
🔴 Thông tư 58/2026/TT-BTC
áp dụng từ 01/07/2026, thay TT132/2018.
📌 Việc phải làm:
Trước khi chọn chế độ kế toán, phải xác định doanh nghiệp mình thuộc nhóm nào.
Không phải cứ thấy TT99 mới là:
“Cả làng cùng chạy qua TT99 nha!” 🤣
③ QUẢN LÝ THUẾ – NHÁNH QUAN TRỌNG NHẤT
Từ 01/07/2026, bộ khung quản lý thuế thay đổi mạnh:
🔴 Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15
→ 🔴 Nghị định 252/2026/NĐ-CP
→ 🔴 Thông tư 89/2026/TT-BTC
Đây là nhánh mình đánh dấu:
🔥 XƯƠNG SỐNG MỚI SỐ 1
Vì gần như các nghiệp vụ:
khai thuế;
nộp thuế;
khai bổ sung;
hoàn thuế;
xử lý hồ sơ;
chậm nộp;
cưỡng chế;
thủ tục với cơ quan thuế…
đều phải quay về bộ này.
📌 Việc kế toán cần làm:
Từ 01/07/2026, khi xử lý một nghiệp vụ quản lý thuế, đừng phản xạ mở ngay các quy định cũ theo thói quen.
Phải hỏi trước:
“Nghiệp vụ này phát sinh trước hay sau 01/07/2026?”
Chỉ một câu đó thôi nhiều khi cứu mình khỏi tra sai cả buổi 😅
④ ĐĂNG KÝ THUẾ
Xương sống:
Luật 108
→ NĐ252
→ 🔴 TT90/2026/TT-BTC
→ Công văn 4862/CT-CS
TT90 áp dụng từ 01/07/2026 và thay TT86/2024.
Nhánh này liên quan:
đăng ký mã số thuế;
thay đổi thông tin;
chấm dứt mã số thuế;
khôi phục mã số thuế;
xử lý trường hợp cá nhân có nhiều MST;
các thủ tục đăng ký thuế khác.
📌 Kế toán làm đăng ký thuế sau 01/07/2026:
nhớ mở TT90 trước.
⑤ HÓA ĐƠN – CHỨNG TỪ
Đây chắc chắn là nhánh kế toán gặp mỗi ngày.
Xương sống mới:
Luật Quản lý thuế 108
→ 🔴 NĐ254/2026/NĐ-CP
→ 🔴 TT91/2026/TT-BTC
→ Công văn 4831/CT-CS
Áp dụng từ 01/07/2026.
NĐ254 thay hệ thống NĐ123 và NĐ70.
TT91 thay TT32/2025.
📌 Những thứ kế toán phải học lại:
thời điểm lập hóa đơn;
hóa đơn sai xử lý thế nào;
điều chỉnh;
thay thế;
chứng từ điện tử;
đăng ký sử dụng hóa đơn;
truyền dữ liệu;
xử lý các tình huống hóa đơn đặc thù.
Đây là nhánh mà mình nghĩ:
Kế toán 2026 muốn yên ổn thì nên học sớm, đừng đợi hóa đơn sai rồi mới đi tìm luật 🤣
⑥ THUẾ GTGT
Xương sống:
Luật 48/2024/QH15
→ Luật 149/2025/QH15
→ 🔴 Luật 09/2026/QH16 tiếp tục sửa đổi
→ NĐ181/2025/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi
→ TT69/2025/TT-BTC
Nhánh này phải đặc biệt chú ý:
đối tượng chịu thuế;
không chịu thuế;
thuế suất;
điều kiện khấu trừ;
thuế GTGT đầu vào;
hoàn thuế.
📌 Bài học lớn:
Đừng xử lý GTGT năm 2026 bằng trí nhớ của năm 2023–2024.
Luật đã đổi rồi.
Kế toán nhớ dai là tốt… nhưng nhớ văn bản hết hiệu lực thì hơi mệt nha 😂
⑦ GIẢM VAT 8%
Xương sống:
Nghị quyết 204/2025/QH15
→ Nghị định 174/2025/NĐ-CP
Chính sách giảm 2% VAT áp dụng trong thời gian:
01/07/2025 – 31/12/2026
đối với hàng hóa, dịch vụ đủ điều kiện.
⚠️ Nhớ:
Không phải cứ hàng hóa đang chịu 10% thì auto xuống 8%.
Phải kiểm tra xem có thuộc nhóm loại trừ hay không.
📌 Trước khi xuất hóa đơn:
tra hàng hóa/dịch vụ trước – chọn thuế suất sau.
Đừng làm ngược 😆
⑧ THUẾ TNDN
Xương sống:
Luật 67/2025/QH15
→ Luật sửa đổi, trong đó đáng chú ý 🔴 Luật 09/2026/QH16
→ NĐ320/2025/NĐ-CP
→ 🟡 NĐ141/2026/NĐ-CP
→ TT20/2026/TT-BTC
Kế toán cần rà lại:
thu nhập chịu thuế;
thu nhập miễn thuế;
chi phí được trừ;
chi phí không được trừ;
ưu đãi thuế;
thuế suất;
điều kiện áp dụng ưu đãi.
⚠️ Không nên chỉ mở TT78/TT96 cũ rồi làm theo trí nhớ.
TNDN 2026 đã có hệ thống văn bản mới cần ưu tiên tra cứu.
⑨ THUẾ TNCN
Xương sống:
🔴 Luật 109/2025/QH15
→ Luật09/2026 sửa đổi
→ 🔴 NĐ253/2026/NĐ-CP
→ 🔴 TT87/2026/TT-BTC
Đây là nhánh liên quan trực tiếp tới:
bảng lương;
giảm trừ;
biểu thuế;
thu nhập chịu thuế;
thu nhập miễn thuế;
các khoản phụ cấp;
quyết toán TNCN.
📌 Kế toán tiền lương nên rà lại toàn bộ file tính thuế 2026.
Đừng để:
Luật chạy sang 2026 mà Excel vẫn sống ở năm 2024 nha 🤭
⑩ HỘ VÀ CÁ NHÂN KINH DOANH
Đây là một nhánh riêng, không nên trộn với doanh nghiệp.
Xương sống gồm:
Luật108 + Luật109 + Luật48
→ 🔴 NĐ68/2026/NĐ-CP
→ 🟡 NĐ141/2026/NĐ-CP
→ TT18/2026/TT-BTC
→ TT152/2025/TT-BTC về kế toán.
Các vấn đề cần học:
ngưỡng doanh thu;
phương pháp tính thuế;
kê khai;
hóa đơn điện tử;
sổ kế toán;
chứng từ;
cách xác định nghĩa vụ thuế.
Đặc biệt:
NĐ141 đã sửa ngưỡng từ 500 triệu lên 1 tỷ đồng.
📌 Vì vậy khi đọc bài trên mạng ghi ngưỡng 500 triệu:
hãy nhìn ngày đăng bài trước.
Không phải người viết sai.
Có thể lúc họ viết thì… luật chưa kịp đổi tiếp 😅
⑪ XỬ PHẠT THUẾ – HÓA ĐƠN
Xương sống:
NĐ125/2020/NĐ-CP
→ NĐ102/2021
→ NĐ310/2025
→ 🔴 NĐ291/2026/NĐ-CP
NĐ291 có hiệu lực từ 21/07/2026.
Nhánh này dùng khi gặp:
khai chậm;
nộp hồ sơ chậm;
lập hóa đơn sai;
khai sai;
thiếu thuế;
vi phạm thủ tục thuế.
📌 Nguyên tắc:
Đừng mở mỗi NĐ125 bản gốc rồi kết luận mức phạt.
Phải đọc bản đã được sửa đổi.
Luật xử phạt mà đọc thiếu văn bản sửa thì:
“Phạt người ta xong quay lại thấy… mình tra thiếu.”
Khúc đó hơi khó cười nha 😂
⑫ QUẢN LÝ RỦI RO THUẾ
🔴 TT94/2026/TT-BTC
Áp dụng từ 01/07/2026.
Nhánh này rất đáng học vì giúp doanh nghiệp tự nhìn lại mình dưới góc độ quản lý rủi ro.
Ví dụ:
nhà cung cấp rủi ro;
hóa đơn đầu vào bất thường;
doanh thu biến động;
lỗ kéo dài;
kê khai bất thường;
chênh lệch dữ liệu.
📌 Mục tiêu không phải học để “né cơ quan thuế”.
Mà học để:
biết doanh nghiệp mình đang có điểm nào bất thường và sửa từ sớm.
⑬ XUẤT NHẬP KHẨU – THUẾ HẢI QUAN
🔴 TT86/2026/TT-BTC
áp dụng từ 01/07/2026.
Doanh nghiệp có xuất nhập khẩu thì nên mở riêng một nhánh.
Doanh nghiệp thuần nội địa:
chưa cần tự làm khó đời mình bằng cách học sâu hết một lượt 😆
⑭ IFRS
🔴 TT118/2026/TT-BTC
Ban hành ngày 18/08/2026.
Có hiệu lực từ 01/01/2027.
Năm 2026 chưa phải tất cả doanh nghiệp lập tức áp dụng.
Nhưng doanh nghiệp thuộc đối tượng hoặc có kế hoạch áp dụng IFRS nên chuẩn bị:
dữ liệu;
hệ thống kế toán;
quy trình;
nhân sự;
khoảng cách giữa chuẩn hiện tại và IFRS.
Đây là nhánh:
“chưa thi hôm nay nhưng đề cương đã phát rồi” 😄
🚨 VĂN BẢN NÓNG NGÀY 24/08/2026
Chiều 24/08/2026, Quốc hội thông qua chính sách giảm 30% số thuế phải nộp cho kỳ tính thuế 2026 và 2027 đối với một số đối tượng có doanh thu từng năm không quá 10 tỷ đồng.
✅ Cá nhân kinh doanh:
Giảm 30% thuế TNCN phải nộp.
✅ Doanh nghiệp:
Giảm 30% thuế TNDN phải nộp.
Nếu doanh nghiệp đang hưởng ưu đãi thuế thì việc giảm được tính trên số thuế còn phải nộp sau ưu đãi.
⚠️ Nhớ thật kỹ:
KHÔNG phải giảm 30% doanh thu.
KHÔNG phải cứ thuế suất 20% là biến thành 14%.
Mà là:
👉 Tính ra số thuế phải nộp trước.
👉 Sau đó mới giảm 30% số thuế phải nộp theo điều kiện của chính sách.
Hiện mình đang đánh dấu:
🔴 24/08/2026 – Nghị quyết giảm 30% TNCN kinh doanh/TNDN – chờ cập nhật số hiệu chính thức.
Không đoán số văn bản.
Luật mà đoán số thì hơi giống bói bài nha 😆
🧠 5 MỐC THỜI GIAN NÊN NHỚ
📅 01/01/2026
Bắt đầu nhiều thay đổi lớn về:
chế độ kế toán;
hộ kinh doanh;
thuế GTGT;
TNDN.
📅 24/04/2026
Luật09/2026/QH16
sửa nhiều nội dung liên quan:
TNCN – GTGT – TNDN – TTĐB
📅 01/07/2026
🔥 Đây là mốc quan trọng nhất.
Hệ thống mới đồng loạt có:
Luật108 → NĐ252 → TT89
cùng các văn bản:
NĐ254 – TT91 – TT90 – TT87 – TT94…
Nếu chỉ nhớ một mốc trong nửa cuối năm 2026:
hãy nhớ 01/07/2026.
📅 21/07/2026
NĐ291/2026
sửa quy định xử phạt thuế – hóa đơn.
📅 24/08/2026
Thông qua chính sách giảm 30% thuế TNCN kinh doanh/TNDN đối với nhóm đủ điều kiện cho kỳ thuế 2026–2027.
📚 CÒN CÔNG VĂN THÌ HỌC THẾ NÀO?
Mình sẽ quản lý riêng.
Ví dụ:
CV4831/CT-CS
→ giới thiệu điểm mới về hóa đơn.
CV4862/CT-CS ngày 15/07/2026
→ giới thiệu điểm mới của TT90 về đăng ký thuế.
Mỗi Công văn mình sẽ ghi đủ:
SỐ CÔNG VĂN
→ NGÀY
→ VẤN ĐỀ
→ CĂN CỨ LUẬT/NĐ/TT
→ CÒN DÙNG HAY PHẢI THẬN TRỌNG
Cách này giúp tránh một lỗi rất phổ biến:
Nhớ rất rõ Công văn… nhưng quên mất Luật đứng phía sau Công văn đã đổi rồi.
🎯 MÌNH SẼ HỌC THEO THỨ TỰ NÀY
Không học dàn hàng ngang.
Mỗi ngày chỉ học một nhánh.
Bài 1: Quản lý thuế 2026
→ Luật108
→ NĐ252
→ TT89
→ khai thuế
→ khai bổ sung
→ chậm nộp
→ thời hạn.
Bài 2: Hóa đơn – chứng từ.
Bài 3: Thuế GTGT.
Bài 4: Thuế TNDN.
Bài 5: Thuế TNCN.
Bài 6: Chế độ kế toán.
Bài 7: Hộ kinh doanh.
Bài 8: Xử phạt.
Bài 9: Công văn và tình huống thực tế.
🌱 Mình nghĩ học pháp luật không nhất thiết phải học thuộc thật nhiều.
Quan trọng hơn là hình thành được một cái bản đồ trong đầu:
Nghiệp vụ này thuộc nhánh nào?
Luật gốc là gì?
Nghị định nào hướng dẫn?
Thông tư nào làm nghiệp vụ?
Có văn bản mới thay thế chưa?
Và cuối cùng: KẾ TOÁN PHẢI LÀM GÌ?
Khi trả lời được 6 câu đó thì nhìn một rừng văn bản cũng đỡ hoảng hơn rất nhiều.
Chứ nghề mình mà cứ cố thuộc từng số hiệu…
đến lúc ngủ chắc mơ thấy Nghị định chạy theo, Thông tư đứng chặn cửa, còn Công văn ngồi bên cạnh hỏi: “Em đã đọc căn cứ pháp lý chưa?” 🤣🤣
Có 1 mẹo dễ nhớ !
Đừng nhìn 14 ô ( như trong ảnh) Chỉ nhìn 4 cụm lớn.
🌳 CỤM A – NỀN TẢNG NGHỀ KẾ TOÁN
Gồm:
1. Kế toán doanh nghiệp
2. Doanh nghiệp nhỏ & siêu nhỏ
14. IFRS
Câu hỏi chung của cụm này:
“Doanh nghiệp tôi phải ghi sổ và lập BCTC theo chế độ nào?”
💰 CỤM B – THUẾ PHẢI TÍNH
Gồm:
6. Thuế GTGT
7. Giảm VAT 8%
8. Thuế TNDN
9. Thuế TNCN
Câu hỏi chung:
“Phát sinh nghiệp vụ này thì tính thuế gì, bao nhiêu?”
⸻
🧾 CỤM C – THỦ TỤC VỚI CƠ QUAN THUẾ
Gồm:
3. Quản lý thuế
4. Đăng ký thuế
5. Hóa đơn – chứng từ
10. Hộ/cá nhân kinh doanh
Câu hỏi chung:
“Khai thế nào – nộp thế nào – xuất hóa đơn thế nào – đăng ký ra sao?”
⸻
🚨 CỤM D – RỦI RO & CHUYÊN BIỆT
Gồm:
11. Xử phạt thuế – hóa đơn
12. Quản lý rủi ro thuế
13. Xuất nhập khẩu – thuế quan
Câu hỏi chung:
“Làm sai bị gì và cơ quan thuế đang nhìn doanh nghiệp ở đâu?”
Như vậy từ 14 chương tụi mình chỉ còn phải nhớ 4 cái hộp.🤗🤗🤗🤗🍀
Cùng nhau học nghề – hiểu luật – làm việc chắc tay hơn và nhẹ đầu hơn một chút nhé! 💚
- Chia sẻ từ chị Diễm Kim -
