26/08/2026
"THOẢ THUẬN BÁN THEO HIỆN TRẠNG" ĐẶT CỌC MUA NHÀ ĐẤT: DIỆN TÍCH THỰC TẾ KHÔNG ĐÚNG VỚI GIẤY CHỨNG NHẬN – BÊN NÀO CHỊU TRÁCH NHIỆM?
Góc nhìn từ Bản án số 1031/2025/DS-PT ngày 29/12/2025 của TAND thành phố Hà Nội
Vấn đề đặt ra: nếu bên mua đã ký hợp đồng đặt cọc, sau đó phát hiện diện tích thực tế nhỏ hơn đáng kể so với diện tích ghi trên Giấy chứng nhận thì việc không tiếp tục ký hợp đồng chuyển nhượng có được xem là vi phạm đặt cọc hay không?
Bản án số 1031/2025/DS-PT ngày 29/12/2025 của TAND thành phố Hà Nội là một trường hợp đáng lưu ý.
1. Tình huống tranh chấp
Ngày 23/10/2024, bên mua đặt cọc 200 triệu đồng để nhận chuyển nhượng nhà đất với giá 3,39 tỷ đồng. Hợp đồng đặt cọc ghi nhận diện tích đất là 31,5m², nhà 4,5 tầng.
Sau khi đặt cọc, bên mua kiểm tra lại thông tin và phát hiện diện tích thực tế nhỏ hơn diện tích trên Giấy chứng nhận. Kết quả xem xét, thẩm định tại chỗ xác định diện tích đất thực tế đang quản lý, sử dụng chỉ khoảng 25,7m², trong khi Giấy chứng nhận ghi nhận 31,5m².
Bên mua yêu cầu hoàn trả tiền đặt cọc và chấm dứt, hủy bỏ hợp đồng đặt cọc.
Ngược lại, bên bán cho rằng bất động sản được bán “theo hiện trạng”, bên mua đã trực tiếp xem nhà đất trước khi đặt cọc và đã đồng ý giao dịch. Vì vậy, việc bên mua không tiếp tục mua là lỗi của bên mua.
Tòa án cấp sơ thẩm buộc bên bán hoàn trả 200 triệu đồng tiền đặt cọc và chấm dứt, hủy bỏ hợp đồng đặt cọc. Bên bán kháng cáo.
2. Hợp đồng đặt cọc có hiệu lực nhưng không có nghĩa mọi nội dung đều được thực hiện bất kể thực tế
Hội đồng xét xử trước hết xác định hợp đồng đặt cọc được lập bằng văn bản, có đầy đủ chữ ký và thể hiện ý chí tự nguyện của các bên.
Theo nhận định của Tòa án:
“Hợp đồng đặt cọc ngày 23/10/2024 đã thể hiện ý chí tự nguyện của các bên, không trái pháp luật, không vi phạm đạo đức xã hội nên có hiệu lực bắt buộc các bên phải tôn trọng thực hiện.”
Hội đồng xét xử căn cứ các Điều 117, 119 và 328 Bộ luật Dân sự để xác định giao dịch đặt cọc có hiệu lực.
Điểm đáng chú ý là: việc hợp đồng đặt cọc có hiệu lực không đồng nghĩa với việc mọi tranh chấp phát sinh sau đó đều được mặc nhiên xác định theo hướng bên mua từ chối giao dịch thì bên mua phải chịu trách nhiệm.
Tòa án tiếp tục xem xét nội dung cụ thể mà các bên đã cam kết và nguyên nhân khiến hợp đồng chuyển nhượng không được giao kết.
3. “Bán theo hiện trạng” không đương nhiên loại trừ thông tin về diện tích trong Giấy chứng nhận
Một trong những lập luận quan trọng của bên bán là hợp đồng có thỏa thuận mua bán theo hiện trạng căn nhà đã xem.
Tuy nhiên, Hội đồng xét xử đối chiếu nội dung này với chính Điều 3 của Hợp đồng đặt cọc.
Theo hợp đồng, các bên đã ghi rõ mã số Giấy chứng nhận, vị trí, số thửa, địa chỉ và diện tích đất 31,5m², cùng giá chuyển nhượng 3,39 tỷ đồng.
Hội đồng xét xử nhận định:
“Trong Hợp đồng đặt cọc, tại Điều 3: Mục đích của đặt cọc, nêu rất rõ mã số số đỏ, vị trí số thửa và địa chỉ thửa đất, đồng thời xác định diện tích đất là 31,5m2, nhà 4,5 tầng, giá bán 3.390.000.000 đồng. Nhưng không có bất cứ lưu ý hay chú thích nào cho việc đất thực tế nhỏ hơn diện tích nêu trong giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.”
Đây là điểm có giá trị thực tiễn đáng lưu ý khi soạn thảo hợp đồng đặt cọc.
Nếu các bên thực sự thống nhất giao dịch theo hiện trạng, nhưng hiện trạng đó có sự khác biệt đáng kể so với thông tin trên Giấy chứng nhận, thì nội dung này cần được thể hiện một cách rõ ràng, cụ thể và có thể chứng minh được trong hợp đồng.
Không nên chỉ sử dụng một cụm từ chung như “mua bán theo hiện trạng” để suy diễn rằng bên mua đã chấp nhận tất cả các khác biệt về diện tích, kích thước hoặc ranh giới mà trước thời điểm ký kết chưa được xác định rõ.
4. Bên bán có lỗi trong việc cung cấp thông tin về diện tích
Hội đồng xét xử xác định trong hồ sơ thiết kế xây dựng mà bên bán nhận từ chủ cũ đã thể hiện diện tích đất xây dựng tầng một chỉ khoảng 25,5m².
Tuy nhiên, khi lập hợp đồng đặt cọc, bên bán vẫn ghi nhận diện tích đất là 31,5m² theo Giấy chứng nhận nhưng không có chú thích về sự khác biệt giữa diện tích thực tế và diện tích trên Giấy chứng nhận.
Tòa án nhận định:
“Bà P đã có lỗi vi phạm nghĩa vụ của người bán về thông tin diện tích nhà đất.”
Nhận định này cho thấy khi đánh giá lỗi trong giao dịch bất động sản, Tòa án không chỉ xem xét việc bên bán có trực tiếp tạo ra sai lệch diện tích hay không, mà còn xem xét nghĩa vụ cung cấp thông tin và mức độ minh bạch của thông tin được đưa vào hợp đồng.
5. Tuy nhiên, bên mua cũng có lỗi
Đáng chú ý, Tòa án không xác định toàn bộ lỗi thuộc về bên bán.
Hội đồng xét xử đồng thời xác định bên mua cũng có lỗi vì giao dịch có giá trị lớn nhưng chưa kiểm tra đầy đủ hiện trạng bất động sản trước khi đặt cọc.
Bản án nêu:
“Bên mua ông Nguyễn Bá M cũng có lỗi khi tìm mua nhà đất có giá trị lớn mà không tìm hiểu kỹ thông tin trước khi giao kết hợp đồng đặt cọc.”
Và:
“Ông M được đến xem nhà đất trước khi mua nhưng ông M không tiến hành đo vẽ khảo sát kích thước diện tích thực tế.”
Như vậy, trong trường hợp này, Tòa án xác định cả bên bán và bên mua đều có lỗi.
Bên bán có lỗi vì không làm rõ sự khác biệt về diện tích thực tế mặc dù có thông tin trong hồ sơ xây dựng; bên mua có lỗi vì trước khi đặt cọc không tiến hành kiểm tra, đo đạc, khảo sát đầy đủ đối với bất động sản có giá trị lớn.
6. Hệ quả pháp lý: hoàn trả tiền đặt cọc, không áp dụng phạt cọc
Từ việc xác định lỗi của hai bên là tương đương, Tòa án cho rằng nguyên nhân khiến hợp đồng chuyển nhượng không được giao kết xuất phát từ lỗi của cả hai bên.
Do đó, Tòa án không đặt trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho một bên, mà giải quyết theo hướng hoàn trả những gì các bên đã nhận.
Hội đồng xét xử nhận định:
“Cấp sơ thẩm xác định cả hai bên đều có lỗi dẫn đến Hợp đồng chuyển nhượng bất động sản không được giao kết là do lỗi của hai bên là như nhau nên hai bên không phải bồi thường thiệt hại cho nhau mà cần hoàn trả cho nhau những gì đã nhận là phù hợp quy định của pháp luật.”
Trên cơ sở đó, Tòa án giữ nguyên quyết định buộc bên bán hoàn trả 200 triệu đồng tiền đặt cọc, đồng thời chấm dứt, hủy bỏ hợp đồng đặt cọc.
Đáng chú ý, tại cấp sơ thẩm bên mua đã rút yêu cầu phạt cọc nên Tòa án đình chỉ xét xử đối với yêu cầu này.
✍️st