02/12/2025
Trong các vụ án ly hôn, rất nhiều người nhầm lẫn rằng chỉ cần thu nhập cao là gần như chắc chắn được quyền nuôi con. Tuy nhiên, Tòa án không chỉ xét mức thu nhập, mà đánh giá toàn diện các yếu tố liên quan đến điều kiện sống, sự ổn định, khả năng chăm sóc thực tế, thời gian chăm sóc, đạo đức, lối sống, và đặc biệt là lợi ích tốt nhất cho trẻ theo Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
Khoản 1 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP hướng dẫn áp dụng pháp luật giải quyết vụ việc HNGĐ đã quy định rõ:
“1. Khi xem xét “quyền lợi về mọi mặt của con” quy định tại khoản 2 Điều 81 của Luật Hôn nhân và gia đình phải đánh giá khách quan, toàn diện các tiêu chí sau đây:
a) Điều kiện, khả năng của cha, mẹ trong việc trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, bao gồm cả khả năng bảo vệ con khỏi bị xâm hại, bóc lột;
b) Quyền của con được sống chung với người trực tiếp nuôi, được duy trì mối quan hệ với người cha, mẹ không trực tiếp nuôi;
c) Sự gắn bó, thân thiết của con với cha, mẹ;
d) Sự quan tâm của cha, mẹ đối với con;
đ) Bảo đảm sự ổn định, hạn chế sự xáo trộn môi trường sống, giáo dục của con;
e) Nguyện vọng của con được ở cùng với anh, chị, em (nếu có) để bảo đảm ổn định tâm lý và tình cảm của con;
g) Nguyện vọng của con được sống chung với cha hoặc mẹ.”
Do đó, nếu có những trường hợp dù cha, mẹ có thu nhập rất tốt nhưng vẫn bị Tòa giao con cho bên còn lại do mắc phải các sai lầm khi không đảm bảo đủ các điều kiện nêu trên. Dưới đây là các sai lầm phổ biến nhất khiến cha,mẹ có thu nhập tốt nhưng mất quyền nuôi con trên thực tế:
1. Không trực tiếp chăm sóc, bỏ mặc hoặc giao con cho người khác nuôi dưỡng thay
Nhiều người cho rằng “chỉ cần kiếm nhiều tiền, đảm bảo kinh tế để nuôi con, còn việc chăm con có ông/bà, người giúp việc lo” thì vẫn đủ điều kiện giành quyền nuôi con. Trên thực tế, theo điểm a khoản 1 Điều 6 Nghị quyết 01/2024/NQ-HĐTP, Tòa án phải xem xét khả năng trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con của cha, mẹ, chứ không chỉ nhìn vào thu nhập hay bảng lương. Nếu trong suốt thời gian trước khi ly hôn hoặc kể cả sau khi ly hôn, người cha hoặc mẹ gần như vắng mặt khỏi đời sống hằng ngày của con, đi làm từ sáng tới tối, thường xuyên công tác xa, ít đưa đón con đi học, không trực tiếp chăm sóc khi con ốm đau, mọi việc ăn uống, học hành, sinh hoạt của con chủ yếu do bên kia, ông bà hoặc người giúp việc đảm nhiệm, thì Tòa sẽ ghi nhận rằng người đó không phải là người chăm sóc chính. Do đó khi giải quyết ly hôn hoặc yêu cầu thay đổi người nuôi dưỡng, Tòa án có thể xem xét ưu tiên giao con cho người có khả năng trực tiếp nuôi dưỡng, gắn bó với con trong thời gian dài hơn.
2. Không chứng minh được môi trường sống phù hợp, an toàn và ổn định cho trẻ
Nhiều người có thu nhập cao nhưng lại không chứng minh được mình có khả năng tạo cho trẻ một nơi ở ổn định, lâu dài và phù hợp với nhu cầu phát triển. Thực tế cho thấy không ít trường hợp cha, mẹ có điều kiện kinh tế tốt nhưng đang ở nhà thuê ngắn hạn, những chỗ ở không ổn định, thường xuyên chuyển chỗ ở, hoặc sống trong môi trường không bảo đảm an toàn như ở ghép, ở chung cư mini nhiều người ra vào, không có phòng riêng cho trẻ, không gần trường học và cơ sở y tế hoặc đã lập gia đình có gia đình riêng, đã có con chung với người khác. Tòa cũng có thể cho rằng trẻ có nguy cơ bị xáo trộn nếp sống, thiếu sự ổn định về tâm lý và giáo dục. Trong khi đó, bên còn lại dù thu nhập thấp hơn nhưng có nhà ở ổn định lâu dài, gần trường học, có ông bà hỗ trợ chăm nom và tạo được môi trường sinh hoạt phù hợp với độ tuổi của trẻ sẽ thường được ưu tiên giao quyền nuôi dưỡng vì bảo đảm tốt yếu tố ổn định đời sống của con. Do đó, nếu không chứng minh được nơi ở an toàn, ổn định và đáp ứng nhu cầu phát triển của trẻ, cha, mẹ rất dễ mất quyền nuôi con, kể cả khi mức thu nhập cao hơn người còn lại.
3. Có hành vi bạo lực gia hoặc có lối sống không lành mạnh, vi phạm đạo đức hoặc pháp luật
Theo Điều 3 Luật Phòng, chống bạo lực gia đình 2022 quy định về Hành vi bạo lực gia đình như sau:
“Điều 3. Hành vi bạo lực gia đình
1. Hành vi bạo lực gia đình bao gồm:
a) Hành hạ, ngược đãi, đánh đập, đe dọa hoặc hành vi cố ý khác xâm hại đến sức khỏe, tính mạng;
b) Lăng mạ, chì chiết hoặc hành vi cố ý khác xúc phạm danh dự, nhân phẩm;
c) Cưỡng ép chứng kiến bạo lực đối với người, con vật nhằm gây áp lực thường xuyên về tâm lý;
d) Bỏ mặc, không quan tâm; không nuôi dưỡng, chăm sóc thành viên gia đình là trẻ em, phụ nữ mang thai, phụ nữ đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, người cao tuổi, người khuyết tật, người không có khả năng tự chăm sóc; không giáo dục thành viên gia đình là trẻ em;
đ) Kỳ thị, phân biệt đối xử về hình thể, giới, giới tính, năng lực của thành viên gia đình;
…”
Đây đều là các hành vi xâm hại nghiêm trọng đến sức khỏe, tinh thần và sự phát triển nhân cách của trẻ. Vì vậy, nếu cha hoặc mẹ có các hành vi nêu trên, Tòa án sẽ ưu tiên giao con cho người đảm bảo được môi trường sống an toàn và không gây tổn thương cho trẻ. Bên cạnh đó, Tòa còn xem xét toàn diện về môi trường đạo đức, tâm lý và lối sống của cha mẹ, bởi trẻ cần được lớn lên trong không gian ổn định và lành mạnh. Nếu lối sống thiếu lành mạnh như nghiện rượu, bia, cờ bạc, chất kích thích, tụ tập thâu đêm, thường xuyên có hành vi gây rối mất trật tự công cộng hoặc tham gia hoạt động phi pháp khiến thì tòa có thể đánh giá rằng người đó không đủ khả năng tạo ra môi trường sống ổn định và an toàn, từ đó mất đi lợi thế khi xét giao quyền nuôi con kể cả khi có thu nhập tốt hơn người còn lại.
4. Nguyện vọng của trẻ
Khoản 2 Điều 81 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định Tòa án phải “xem xét nguyện vọng của con từ đủ 07 tuổi trở lên”. Điều này có nghĩa là trong quá trình giải quyết ly hôn, Tòa án sẽ lấy ý kiến của trẻ xem trẻ mong muốn sống với cha hay với mẹ. Tuy nhiên, nguyện vọng của trẻ chỉ mang tính tham khảo, định hướng cho Tòa án, chứ không phải yếu tố mang tính quyết định hoàn toàn, vì còn phải đồng thời các yếu tố khác như chỗ ở, môi trường sống, sự ổn định, thu nhập, thời gian chăm sóc, sự gắn bó, tư cách đạo đức, lối sống của mỗi bên.
Nếu trong trường hợp tất cả các điều kiện khác đều đảm bảo, và trẻ cũng bày tỏ mong muốn được sống cùng người đang tạo cho trẻ môi trường ổn định (ví dụ: được ở cùng anh chị em ruột, ở cùng ông bà đã gắn bó từ nhỏ, không phải thay đổi nơi ở, trường học…), thì Tòa án sẽ ưu tiên xem xét theo nguyện vọng của trẻ, vì điều này phù hợp với nguyên tắc đảm bảo lợi ích tốt nhất và sự ổn định tâm lý của trẻ. Do đó, mặc dù một bên có thu nhập cao hơn, nhưng bên còn lại vẫn đảm bảo đủ điều kiện kinh tế và nuôi dưỡng, đồng thời nguyện vọng của trẻ nghiêng về phía người đó, thì khả năng Tòa án giao con cho bên còn lại sẽ cao hơn, bởi quyết định cuối cùng phải đặt lợi ích mọi mặt của trẻ lên hàng đầu, thay vì chỉ dựa trên khả năng tài chính của cha hoặc mẹ.
