07/11/2025
HAUS Da Lat | KTS Kengo Kuma: Kiến trúc là sự tiếp nối của thiên nhiên
____________
Trên con dốc dẫn vào trung tâm Đà Lạt, giữa sương mù và mùi nhựa thông, ba khối nhà mới sắp xuất hiện như những quả thông sắp thành hàng, mọc lên từ sườn đồi. Hãy tưởng tượng, trong buổi sáng bảng lảng hơi nước quyện cùng màn sương đặc, người ta có thể nhầm lẫn giữa tán rừng thật và lớp ban công phủ cây của công trình. Kengo Kuma – KTS nổi tiếng thế giới của Nhật bản - một lần nữa tìm cách áp dụng triết lý thiết kế “anti-object” (Phản vật thể) nơi đây - triết lý thiết kế của ông cho rằng kiến trúc không nên trở thành vật thể tách rời nổi bật, mà nên hòa vào cảnh quan, trở thành sự tiếp nối của thiên nhiên.
Ở HAUS Da Lat, ý tưởng ấy được diễn dịch theo tinh thần cao nguyên. Hàng trăm ban công nhỏ xếp lớp, trồng nhiều cây xanh, tạo thành lớp vỏ gấp khúc như vảy thông. Lớp vảy thông này vừa là mặt dựng, vừa là khu vườn treo, đồng thời là tấm rèm tự nhiên, "lớp đệm" cần thiết để chống nắng và khuếch tán ánh sáng & nhiệt độ, chuyển tiếp không gian ngoại thất & nội thất. Hình khối công trình mềm mại, chuyển động nhẹ theo địa hình dốc, gợi cảm giác công trình như đang “hòa vào” cùng thiên nhiên xứ mù sương của Đà Lạt.
Ngôn ngữ này không xa lạ với những người theo dõi Kengo Kuma. Từ SunnyHills Tokyo với giàn gỗ đan, đến Japan National Stadium với các tầng mái cây, ông luôn tìm cách làm cho kiến trúc trở nên nhẹ, thấm và "xốp" hơn. HAUS Da Lat tiếp nối tinh thần ấy nhưng trong một bối cảnh "địa hình cao nguyên núi trung bình" với đặc trưng khí hậu cao nguyên sương ẩm "– rừng thông và khí hậu ẩm lạnh của cao nguyên Việt Nam. Ở đây, vật liệu và hình thức không chỉ gây ấn tượng, mà để giải quyết mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên: định hướng bảo tồn thiên nhiên được tái hiện trong diễn ngôn kiến trúc đương đại mang tinh thần Thiền tông của Kuma.
Cấu trúc tổng thể của dự án gồm resort 5 sao InterContinental HAUS Dalat Resort, khối trung tâm thương mại và 68 căn Sky Villas – Sky Mansions. Khối dịch vụ (podium) thấp, chạy dài theo địa hình, kết nối bằng hồ nước và cầu đi bộ, tạo nên một hệ sinh thái không gian đa tầng. Với du khách, đây là một cảnh quan hấp dẫn, mềm mại, phản chiếu ánh sáng và hơi sương. Với cư dân, mỗi ban công là một khu vườn riêng – một không gian riêng để chạm vào khí trời Đà Lạt chuyển tiếp với không gian nội thất ấm áp bên trong.
Sự chuyển tiếp giữa công cộng và riêng tư ở HAUS Da Lat được tổ chức tinh tế: Từ lối dạo và mặt nước mở ra tầm nhìn, đến các sảnh và cổng hoa bằng lam gỗ cong, công trình tạo nên cảm giác đón chào nhưng vẫn kín đáo. Cấu trúc không gian gợi cảm giác “xuyên thấu”, nơi ánh nhìn được dẫn dắt qua nhiều lớp không gian: trong, ngoài, đóng & mở. Ở đó, khái niệm “mở” được thể hiện bằng sự kết nối các lớp không gian qua thị giác và ánh sáng, nhiều hơn là ranh giới vật lý.
Về phương diện kỹ thuật, lớp mặt đứng ba chiều bằng các mô-đun tam giác có tác dụng giảm bức xạ nắng, tản nhiệt và điều tiết khí hậu, thậm chí ưu ái tạo nên một không gian để người dùng có thể tiếp xúc với thiên nhiên "nhẹ nhàng". Việc trồng cây xen kẽ không chỉ làm dịu khí hậu, mà còn tạo nên một sắc xanh tự nhiên thay đổi theo mùa. Với khí hậu sương ẩm của Đà Lạt, đây là thách thức không nhỏ, nhưng đồng thời mở ra cơ hội để thử nghiệm các giải pháp “xanh” phù hợp điều kiện địa phương.
Phom (Form) – hình khối – của HAUS Da Lat gợi đến các dự án nổi tiếng khác của Kuma, như The Exchange ở Sydney với mặt đứng uốn cong, hay V&A Dundee (Dundee, Scotland, Vương Quốc Anh) với lớp vỏ tầng đá xếp lớp. Điểm chung là cách công trình phản ánh địa hình và khí hậu nơi nó "mọc lên", thay vì áp đặt cứng nhắc một ngôn ngữ thiết kế của công năng và bài toán hiệu quả. Ở Đà Lạt, điều đó được thể hiện bằng ba khối tháp bo góc mềm, bố trí theo đường cong tự nhiên của đồi thông, mang lại sự nhẹ nhõm cho một tổ hợp quy mô lớn thay vì tạo nên "bức tường thành" lớn, một thủ pháp xử lý khối tích rất căn bản nhưng cũng cần rất "nhuyễn" bởi vị KTS lão luyện.
Nhưng điều khiến HAUS Da Lat trở nên thú vị nằm ở cách KTS xử lý thiên nhiên "đan cài". Những lam kết hợp ban công cây xanh, mái hiên uốn, cầu đi bộ và bậc nước sắp xếp lớp lang với các yếu tố thiên nhiên tổ hợp thành bố cục trên nền địa hình sẵn có. Đinh hướng “bảo tồn thiên nhiên” không được tạo nên bằng việc đưa thật nhiều cây vào kiến trúc, mà bằng việc tổ chức các lớp không gian đan cài với yếu tố thiên nhiên – nơi con người cảm nhận được hơi ẩm, ánh sáng, gió và mùi cỏ trong từng bước đi hay ở trên cao từ trong nội thất người dùng vẫn thấy tiền cảnh cây nơi cửa sổ, ban công kết nối với hậu cảnh là rừng thông & mặt nước phủ đầy sương.
Tuy vậy, để những ý tưởng này phát huy giá trị bền vững, dự án sẽ cần được hỗ trợ bằng các cơ chế vận hành phù hợp. Việc duy trì mặt đứng xanh, lựa chọn loài cây, chăm sóc, tưới tiêu và thoát nước là những yếu tố kỹ thuật cần được chú trọng lâu dài. Nếu được triển khai nhất quán, HAUS Da Lat hoàn toàn có thể trở thành một mô hình thử nghiệm quan trọng về kiến trúc xanh, bền vững cho vùng cao nguyên – nơi khí hậu đặc trưng, hai mùa mưa nắng rõ rệt, biên độ nhiệt lớn và độ ẩm cao đòi hỏi các giải pháp thiết kế khác so với vùng nhiệt đới thông thường cũng như các vùng khí hậu ôn đới quen thuộc với KTS Kengo Kuma.
Ở một tầng ý nghĩa khác, HAUS Da Lat còn cho thấy xu hướng kiến trúc toàn cầu đang dịch chuyển: từ biểu tượng sang trải nghiệm, từ khối hình lớn sang kết cấu thấm - xốp, từ cách chiếm hữu thiên nhiên sang tan - hòa cùng nó. Công trình không cố gắng gây choáng ngợp, mà nhẹ nhàng dẫn người ta đến một trạng thái tĩnh tại – nơi rừng, mặt nước, sương mờ và kiến trúc quyện hòa với nhau. Buổi chiều, khi sương tràn xuống, ánh đèn từ hàng trăm ban công bật lên như những đốm sáng lơ lửng giữa rừng. Nhìn từ xa, công trình không còn là khối công trình, mà là một "trời sao" hay "bầy đom đóm" bay rợp, phản chiếu giấc mơ về thiên nhiên của con người hiện đại. Ở một thành phố đang chịu nhiều sức ép của du lịch và phát triển, hình ảnh ấy gợi lên niềm hy vọng: rằng kiến trúc có thể là cách để Đà Lạt giữ lại sự trong trẻo của mình – không phải bằng cách đóng băng hay sao chép quá khứ hoặc vay mượn văn hóa châu Âu vốn đã bén rẽ nơi đây, mà bằng việc tìm một ngôn ngữ mới cho tương lai.
HAUS Da Lat, ở nghĩa đó, không chỉ là một công trình, mà là một cuộc trò chuyện giữa rừng và kiến trúc, giữa bản địa và toàn cầu, giữa thiên nhiên và đô thị hóa - thương mại hóa. Khi kiến trúc hòa vào thiên nhiên, có lẽ điều quan trọng nhất không phải là kiến trúc phô diễn thông điệp gì, mà là nó có thể giữ lại tất cả cây cỏ của tự nhiên như Kengo Kuma mong muốn, hơn nữa là trả lại cho con người sự vẹn nguyên trong tâm trí khi một lần nữa được thực sự kết nối với thiên nhiên.
[ Box thông tin]
Kengo Kuma là kiến trúc sư đương đại người Nhật Bản, theo đuổi hình thái kiến trúc bền vững qua cách sử dụng vật liệu, thể hiện sự trân trọng thiên nhiên và đặc trưng văn hóa địa phương.
Ông thành lập Kengo Kuma & Associates vào năm 1990, đến nay đã hoàn thành hơn 300 dự án tại 20 quốc gia, cùng loạt dự án khác đang được triển khai tại hơn 50 quốc gia. Ông được tạp chí Time vinh danh TOP 100 người có ảnh hưởng nhất thế giới năm 2021.
Không chỉ là một kiến trúc sư nổi danh toàn cầu, ông còn là một nhà giáo dục kỳ cựu và giáo sư danh dự tại Đại học Tokyo, đồng thời là tác giả nhiều cuốn sách chuyên ngành được đánh giá cao.
KTS Vương Đạo Hoàng
