01/05/2026
HỘ KINH DOANH VÀ GÁNH NẶNG THUẾ
Năm ngoái, bỏ thuế khoán, nâng ngưỡng miễn thuế lên 500 triệu, cho phép chọn phương pháp tính theo lợi nhuận, đây chắc chắn là một điểm tiến bộ.
Tuy nhiên, ngưỡng doanh thu vẫn chưa hợp lý, cho dù tăng ngưỡng lên 1 tỷ, 3 tỷ hay 5 tỷ như hiện tại vẫn không thế giải quyết triệt để và cách tính theo % doanh thu gây thiệt cho ngành có biên lợi nhuận thấp, và yêu cầu chứng từ chi phí khó khả thi với hộ nhỏ và không phản ánh đúng lợi nhuận thực tế của HKD.
Làm một bài toán so sánh giữa HKD và một bạn làm công ăn lương điển hình.
Giả định là HKD có doanh thu 1,5 tỷ/năm, tỷ suất lãi gộp cho là 15% (~225tr), chi phí (nhân công, điện nước, mặt bằng…) tầm chiếm 50% lãi gộp. Như vậy, lãi ròng còn khoảng 112,5tr.
Thuế GTGT (tầm 1%-5%, tùy ngành), lấy cái thấp nhất kiểu ngành thương mại là 1%/Doanh thu là 1,5 tỷ x 1% = 15tr
Thuế TNCN, tính theo tỷ lệ % trên doanh thu (hoặc lợi nhuận nếu chứng minh được). Ví dụ theo ngành thương mại như trên là 0,5%/Doanh thu = 1,5 tỷ x 0,5% = 7,5tr. Còn tính theo lợi nhuận chứng minh được, thuế suất 15% = 16,9tr
(Đa số sẽ dùng cách tính trên doanh thu vì tính theo lợi nhuận, các khoản chi phí đầu vào khó chứng minh hơn)
Vậy, tổng thuế phải nộp: Tính trên doanh thu là 22,5tr/năm, theo lợi nhuận là 32tr/năm
So sánh với lao động làm công ăn lương, tầm 15 triệu/tháng = 180 triệu/năm, giảm trừ gia cảnh: 11 triệu/tháng cho bản thân + 4,4 triệu/người phụ thuộc (nếu có 1 người phụ thuộc: thu nhập tính thuế chỉ còn ~60 triệu/năm). Như vậy, thuế TNCN phải nộp theo biểu lũy tiến: khoảng 3–4 triệu/năm.
Như vậy,
- Hộ kinh doanh: lãi ròng ~112,5 triệu nhưng nộp thuế 22–32 triệu (tức mất 20–30%).
- Lao động làm công ăn lương: thu nhập 180 triệu, nộp thuế chỉ 3–4 triệu (khoảng 2%).
Rõ ràng hộ kinh doanh chịu gánh nặng thuế cao hơn nhiều, dù thu nhập thực tế thấp hơn. Đây chính là bất cập: thuế dựa trên doanh thu không phản ánh đúng lợi nhuận và chi phí thực tế, dẫn đến tình trạng hộ kinh doanh phải đạt doanh thu vài tỷ mới có lãi ròng tương đương một lao động phổ thông.
Còn nếu so sánh với một doanh nghiệp nhỏ có thể khấu trừ thuế GTGT đầu vào, thì HKD vừa chịu thuế GTGT, vừa chịu thuế TNCN (thuế chống thuế). Điều này khiến HKD chịu gánh nặng cao hơn DN chính thức.
Dẫn tới hệ quả, HKD muốn có lãi ròng tương đương lao động làm công ăn lương, HKD phải đạt doanh thu vài tỷ đồng/năm, điều này làm nhiều hộ cảm thấy bất công và dễ bỏ kinh doanh hoặc chuyển sang hình thức “né thuế”.
Các giải pháp đưa ra như chuyển sang thuế tính trên lợi nhuận; Áp dụng biểu thuế lũy tiến giống lao động làm công ăn lương; Cho phép khấu trừ thuế GTGT đầu vào; Đơn giản hóa thủ tục chứng minh chi phí... thì cái nào cũng có rào cản nhất định đối với HKD. Có lẽ, vẫn là xu hướng tất cả phải chuyển đổi thành loại hình doanh nghiệp nhỏ, để việc giúp Nhà nước quản lý minh bạch hơn.
Còn lựa chọn và việc thích nghi như thế nào vẫn là của HKD thôi. Haizzzz