26/04/2026
⚖️ PHÁ SẢN DOANH NGHIỆP: KHI “KỸ THUẬT THANH TOÁN NHỎ GIỌT” LÀM KHÓ LUẬT PHỤC HỒI, PHÁ SẢN?
Từ thực tiễn Quyết định số 03/2023/QĐ-PT đến những điểm mới của Luật Phục hồi, phá sản 2025.
Trong nền kinh tế thị trường, phá sản không chỉ là thủ tục “khai tử” một pháp nhân, mà còn là cơ chế bảo vệ chủ nợ, sàng lọc doanh nghiệp yếu kém và tái phân bổ nguồn lực xã hội. Tuy nhiên, ranh giới giữa chậm thanh toán tạm thời và mất khả năng thanh toán thực sự luôn rất mong manh.
Quyết định số 03/2023/QĐ-PT của TAND cấp cao tại Đà Nẵng đặt ra một vấn đề đáng suy ngẫm: Liệu việc thanh toán nhỏ giọt, từng phần có thể trở thành “lá chắn kỹ thuật” để né thủ tục phá sản?
1. Từ Luật Phá sản 2014 đến Luật Phục hồi, phá sản 2025: Thay đổi cách tiếp cận
Theo Luật Phá sản 2014:
“Doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán.”
Đến Luật Phục hồi, phá sản 2025:
“Doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp, hợp tác xã không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ sau thời hạn 06 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán.”
Hai quy định đều sử dụng tiêu chí không thanh toán khoản nợ đến hạn để xác định tình trạng mất khả năng thanh toán, tức chú trọng vào khả năng chi trả thực tế thay vì chỉ nhìn vào việc doanh nghiệp còn hay hết tài sản.
Điểm khác biệt lớn nhất là thời hạn được kéo dài từ 03 tháng lên 06 tháng. Điều này phản ánh tư duy lập pháp mới: tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp tái cơ cấu, khắc phục khó khăn và phục hồi trước khi bị đẩy vào vòng xoáy phá sản.
Ngoài ra, Luật 2025 còn ghi nhận khái niệm nguy cơ mất khả năng thanh toán, giúp nhận diện sớm doanh nghiệp có dấu hiệu đổ vỡ để áp dụng cơ chế phục hồi kịp thời.
2. Phân tích pháp lý, góc nhìn từ Quyết định 03/2023/QĐ-PT
2.1 Tóm tắt ngắn gọn Quyết định 03/2023/QĐ-PT:
Công ty ĐG bị TAND tỉnh Gia Lai mở thủ tục phá sản do chưa thanh toán khoản nợ hơn 14,7 tỷ đồng cho Công ty L. Tuy nhiên, cấp phúc thẩm nhận thấy doanh nghiệp vẫn đang hoạt động bình thường, có lợi nhuận, sử dụng nhiều lao động và Tòa sơ thẩm chưa tổ chức đối thoại đầy đủ trước khi ra quyết định. Sau đó, Công ty ĐG đã thanh toán dần (số tiền 100.000.000 đồng, ngày 17-10-2023 là 300.000.000 đồng và ngày 08-11-2023 là 3.600.000.000 đồng) 4 tỷ đồng và cam kết lộ trình trả nợ tiếp theo. TAND cấp cao tại Đà Nẵng cho rằng đây là tình tiết mới thể hiện doanh nghiệp chưa mất khả năng thanh toán, có thiện chí trả nợ nên đã hủy quyết định mở thủ tục phá sản.
2.2 Mặc dù Quyết định số 03/2023/QĐ-PT được ban hành trong thời điểm Luật Phá sản 2014 còn hiệu lực, nhưng vụ việc này vẫn có giá trị tham khảo lớn đối với Luật Phục hồi, phá sản 2025.
Lý do là bởi khái niệm “mất khả năng thanh toán” của hai đạo luật không thay đổi nhiều về bản chất, đều dựa trên việc doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ đến hạn. Sự thay đổi chủ yếu nằm ở mốc thời gian xác định: từ 03 tháng lên 06 tháng.
Do đó, các tranh luận phát sinh trong Quyết định 03/2023/QĐ-PT về:
+ Thanh toán một phần khoản nợ;
+ Thanh toán nhỏ giọt nhiều đợt;
+ Đánh giá thiện chí trả nợ;
+ Xem xét khả năng chi trả thực tế của doanh nghiệp;
…vẫn còn nguyên giá trị tham chiếu trong bối cảnh pháp luật mới.
3. Quyết định 03/2023/QĐ-PT: Khi thực tiễn vượt ra ngoài lý thuyết
Đây là vụ việc điển hình cho sự khác biệt giữa quy định pháp luật mang tính định lượng và đánh giá thực tế của Tòa án.
⛳️ 3.1. “Lá chắn” từ sức khỏe tài chính doanh nghiệp
Tòa sơ thẩm từng mở thủ tục phá sản do Công ty ĐG chậm thanh toán khoản nợ hơn 14,7 tỷ đồng trong thời gian dài.
Tuy nhiên, cấp phúc thẩm đã hủy quyết định này vì xét thấy doanh nghiệp:
+ Vẫn hoạt động bình thường;
+ Có nhiều chi nhánh;
+ Sử dụng hàng nghìn lao động;
+ Báo cáo tài chính 03 năm gần nhất đều có lãi.
Nói cách khác, Tòa không chỉ nhìn vào khoản nợ quá hạn, mà còn đánh giá sức sống và khả năng phục hồi thực tế của doanh nghiệp.
Nếu mở thủ tục phá sản với một đơn vị đang vận hành lớn và có lãi, hậu quả xã hội có thể rất lớn: mất việc làm, gián đoạn chuỗi cung ứng, ảnh hưởng nhiều chủ thể liên quan.
⛳️ 3.2. “Thanh toán nhỏ giọt”: Thiện chí hay kỹ thuật trì hoãn?
Điểm gây tranh luận nhất nằm ở chỗ: sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản, Công ty ĐG đã thanh toán nhiều đợt với tổng số tiền khoảng 4 tỷ đồng (100 triệu, 300 triệu, 3,6 tỷ đồng...).
Tòa án xem đây là tình tiết mới, cho thấy doanh nghiệp vẫn có khả năng thanh toán và có thiện chí trả nợ.
Nhưng từ góc độ chủ nợ, câu hỏi đặt ra là:
+ Nếu chỉ cần trả một phần nhỏ, doanh nghiệp đã đủ cơ sở chứng minh “không mất khả năng thanh toán”?
+ Liệu thủ tục phá sản có bị biến thành công cụ gây sức ép đòi nợ, thay vì là cơ chế xử lý doanh nghiệp thực sự đổ vỡ?
-> Đây là khoảng xám pháp lý rất đáng chú ý.
4. Thách thức đặt ra cho Luật Phục hồi, phá sản 2025
Khi thời hạn được kéo dài lên 06 tháng, câu chuyện “trả nhỏ giọt” càng dễ phát sinh hơn.
⛳️ 4.1. Khoảng trống về thanh toán một phần
Nếu doanh nghiệp quá hạn 06 tháng nhưng chỉ trả 1% - 10% khoản nợ, thì có còn bị xem là không thực hiện nghĩa vụ thanh toán hay không? Luật hiện chưa làm rõ.
⛳️ 4.2. Quyền của chủ nợ bị kéo dài
Chủ nợ không có bảo đảm vốn đã ở vị thế yếu, nay phải chờ lâu hơn và có thể bị trì hoãn thêm nếu con nợ liên tục thanh toán từng khoản nhỏ.
⛳️ 4.3. Vai trò đánh giá thực chất của Tòa án
Tòa án không thể chỉ nhìn vào biên lai chuyển tiền hay số nợ quá hạn. Cần xem xét tổng thể:
+ dòng tiền thực tế;
+ khả năng thanh toán liên tục;
+ báo cáo tài chính;
+ quy mô hoạt động;
+ khả năng phục hồi;
+ tác động xã hội nếu phá sản.
5. Góc nhìn thực tiễn cho doanh nghiệp và chủ nợ
💡 Với chủ nợ:
Khi doanh nghiệp chỉ thanh toán nhỏ giọt, cần cung cấp chứng cứ về việc mất cân đối dòng tiền, chậm trả kéo dài, không có kế hoạch trả nợ rõ ràng để chứng minh đây không phải thiện chí thực chất.
💡 Với doanh nghiệp:
Nếu gặp khó khăn tạm thời, cần minh bạch tài chính, phản hồi bằng văn bản, đưa ra lộ trình trả nợ và thực hiện thanh toán có kế hoạch để chứng minh khả năng phục hồi.
6. Kết luận
Quyết định 03/2023/QĐ-PT cho thấy: trong pháp luật phá sản, không phải cứ nợ quá hạn là phá sản, và cũng không phải cứ trả nhỏ giọt là thoát phá sản. Điểm cốt lõi nằm ở chỗ: doanh nghiệp có thực sự còn khả năng thanh toán và phục hồi hay không.
Luật Phục hồi, phá sản 2025 đã mở rộng cánh cửa cứu doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức lớn cho Tòa án trong việc phân biệt thiện chí thật sự với kỹ thuật trì hoãn nghĩa vụ.
✍️Luật sư Hùng, tel 0865786009, người sáng lập LEGAL FORUM☘️