06/08/2015
Mọi tội phạm, nếu xét về mặt khách quan của tội phạm, đều có đầy đủ ba yếu tố gồm hành vi phạm tội, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra; và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả do hành vi phạm tội gây ra.
Để phân loại tội phạm các nhà lý luận (Giáo sư, tiến sĩ Luật…) căn cứ vào nhiều tiêu chí khác nhau để phân chia. Tuy nhiên, trong bài viết ngắn gọn này, tôi muốn đề cập đến tiêu chí phân loại tội phạm là căn cứ “Đặc điểm cấu trúc của Cấu thành tội phạm (CTTP)”. Từ trước đến nay, trong các giáo trình giảng dạy và các bài viết lý luận của nhiều tác giả lập luận rằng “Căn cứ đặc điểm cấu trúc của cấu thành tội phạm: cấu thành tội phạm gồm có cấu thành tội phạm hình thức, cấu thành tội phạm vật chất và cấu thành tội phạm hỗn hợp”. Việc phân loại tội phạm dựa vào đặc điểm cấu trúc của CTTP để chia thành ba loại CTTP như trên là không chính xác.
Theo quan điểm của tôi, mọi tội phạm, nếu xét về mặt khách quan của tội phạm, đều có đầy đủ ba yếu tố gồm hành vi phạm tội, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra; và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả do hành vi phạm tội gây ra. Do đó, sẽ không tồn tại Cấu Thành Tội Phạm Hình Thức trong bất kỳ loại tội phạm nào theo quy định của Bộ luật hình sự (BLHS).
Chúng ta thừa nhận với nhau rằng:
1. Hành vi phạm tội là hành vi nguy hiểm cho xã hội xâm phạm đến Khách thể mà pháp luật bảo vệ (xâm phạm đến các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ như: chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm…).
2. Hậu quả do hành vi phạm tội gây ra là thiệt hại cho các khách thể mà pháp luật bảo vệ (các thiệt hại gây ra cho các quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ như: chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm…). Chúng ta cũng thừa nhận rằng: những thiệt hại này có thể là thiệt hại về vật chất (có thể cân đo, đong đếm được bằng số học), thiệt hai về tinh thần (chỉ có thể thông qua nhận thức mới nhận biết được) hoặc cả hai trong một cấu thành tội phạm xét về mặt khách quan.
3. Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả do hành vi phạm tội gây ra có quan hệ biện chứng và logic.
Vấn đề mà tác giả quan tâm và tập trung vào là mọi tội phạm, nếu xét về mặt khách quan của tội phạm, đều có đầy đủ ba yếu tố gồm hành vi phạm tội, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra; và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả do hành vi phạm tội gây ra, vì vậy, phạm vi bài viết sẽ tập trung vào CTTP hình thức và bác bỏ Quan Điểm Chung (xem phần bên dưới).
Trong CTTP hình thức (nói cách khác không có loại CTTP này), đều có đầy đủ ba yêu tố: hành vi phạm tội, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra; và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả do hành vi phạm tội gây ra.
Như đã nói ở trên, hậu quả do tội phạm gây ra bao gồm thiệt hại vật chất và thiệt hại về tinh thần. Trong đó, thiệt hại về tinh thần là thiệt hại, thông thường không thể cân đo, đong đếm được, mà chỉ có thể xác định thông qua nhận thức của con người như thiệt hại về uy tín, danh dự, nhân phẩm…đều này thể hiện rõ ở các Tội hiệp dâm (Điều 111, 112 BLHS); Tội cưỡng dâm (Điều 113 BLHS); Tội dâm ô đối với trẻ em (Điếu 116 BLHS)…
Dạng thiệt hại về tinh thần còn thể hiện ở nhiều tình tiết định tội và tình tiết định khung tăng nặng như: gây hậu quả nghiệm trọng; gây hậu quả rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng…và đa phần các thiệt hại này là chỉ có thể nhận thức tư duy trừu tượng của con người.
Quay lại hành vi phạm tội là hành vi nguy hiểm cho xã hội ở bất kỳ cấp độ và mức độ nào đều gây ra thiệt hại cho xã hội (bị truy cứu trách nhiệm hình sự) chỉ khác biệt là có thiệt hại thì xác định cụ thể qua con “số” và có những thiệt phải phải thông qua nhận thức tư duy trừu tượng. Và trong các CTTP hình thức đã có hậu quả xảy ra và có mối quan hệ nhân quả. Trong rất nhiều Luận cứ buộc tội (bản cáo trạng), phải và luôn luôn nêu bật được hậu quả nghiêm trọng của hành vi phạm tội, cũng như mối quan hệ nhân quả giữa chúng như hành vi phạm tội của bị cáo đã gây thiệt hại và làm tổn thương đến sự phát triển bình thường của bị hại (trẻ em); gây hoang mang dư luận, làm mất trật tự xã hội, an ninh khu vực…những thiệt hại này là có xảy ra và được chứng minh bằng nhận thức của con người (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát…).
Tôi lấy ví dụ: Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em (Điều 120 BLHS); Tội làm nhục người khác (Điều 121 BLHS); Tội bắt, giữ hoặc giam người trái pháp luật (Điều 123 BLHS)… các tội phạm này thì hành vi phạm tội (hành vi khách quan) có gây thiệt hại và có hậu quả không? Câu trả lời là có, và được chứng minh bằng nhận thức tư duy trừu tượng của con người.
Từ những lập luận trên, cho phép tôi khẳng định: Mọi tội phạm, nếu xét về mặt khách quan của tội phạm, đều có đầy đủ ba yếu tố gồm hành vi phạm tội, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra; và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả do hành vi phạm tội gây ra
***GOODLUCK***
Đọc thêm: Quan điểm chung của các nhà lý luận: “Căn cứ đặc điểm cấu trúc của cấu thành tội phạm: các nhà lý luận phân thành cấu thành tội phạm hình thức, cấu thành tội phạm vật chất và cấu thành tội phạm hỗn hợp.
1. Cấu thành tội phạm hình thức
Cấu thành tội phạm hình thức là cấu thành tội phạm có duy nhất một yếu tố bắt buộc về mặt khách quan của tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội.
2. Cấu thành tội phạm vật chất
Cấu thành tội phạm vật chất là cấu thành tội phạm mà các dấu hiệu bắt buộc thuộc mặt khách quan của tội phạm bao gồm: hành vi phạm tội, hậu quả do hành vi phạm tội gây ra; và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả do hành vi phạm tội gây ra.
3. Cấu thành tội phạm hỗn hợp
Cấu thành tội phạm hỗn hợp là loại cấu thành tội phạm mà các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của cấu thành tội phạm vừa có yếu tố của cấu thành tội phạm hình thức, vừa có yếu tố của cấu thành tội phạm vật chất.
