23/08/2026
MÙA KHÔNG CÒN LŨ
Hôm nọ, có người bạn hỏi mình về miền Tây mùa tháng 9-10 tham quan mùa lũ ở đâu đẹp, có gì hay ho trong mùa lũ ...
Mình kiểu: Giờ chắc không còn mùa lũ đâu mày ơi! Ý là mùa lũ của ngày xưa, lũ trong ký ức của thế hệ tôi trở về trước. Chưa kể thời tiết El Niño thì hạn hán quá trời quá đất, nước nhiều đâu nữa mà lũ.
Bỏ qua mấy tiêu chí phân loại của các chuyên gia theo mực nước thượng nguồn sông Tiền, sông Hậu (cấp báo động 1, 2, 3), dân quê tôi cứ gọi lũ nhỏ, lũ trung bình, lũ lớn ...
Xưa nay, dân miền Tây được lợi nhất khi gặp lũ trung bình, nó vừa phải, nó mang phù sa trĩu nặng, nó mang tôm cá rộn ràng, nó mang sinh khí cho nghề nông. Lũ lớn thì cũng có các lợi ích trên nhưng kèm tác h...ại: sạt lở, ngập úng dài.
Tuổi thơ mình ở miền Tây, năm nào cũng hóng lũ. Người ta làm lúa tránh mùa lũ (khoảng tháng 9, 10) vì có lũ là nước trắng đồng không trồng trọt được, sau khi lũ rút mới gieo sạ là đẹp nhất vì phù sa nhiều màu mỡ, thu hoạch vào mùa Tết - bởi vậy gạo mùa Đông - Xuân là ngon nhất trong năm.
Mùa lũ cũng bao la tôm cá. Đâu đó năm 1989-1990 là một mùa lũ lớn, lớn nhất trong ký ức mình. Xóm mình là vùng đất tương đối cao, lũ nhỏ lũ trung bình chưa bao giờ ngập úng, nhưng năm ấy, cả xóm mình chìm trong nước. Nhà mình là một khu vườn cây ăn trái, ngập úng cả tháng nhiều loại cây không trụ được, ch....ết dần (nhất là chôm chôm, nhãn, ...).
Người miền Tây không lạ gì mùa lũ, nhà mình cất cao hơn mặt đường cũng cả thước, vậy mà năm ấy nước vây kín, chắc tầm 2 tấc nữa nước sẽ tràn vô nhà, muốn đi ra đường phải lót đá, lót ván làm cây cầu tạm để đi ...
Vì còn là con nít, nên mình hay lén Ngoại lội nước trong vườn, rình rình bắt cá, cua (ham nên rình vậy thôi chứ bắt cá bằng tay sao mà được). Lũ kiểu miền Tây là lũ hiền, nước dâng lên, nước chảy êm đềm nên nước khá trong, cá lóc, cá rô, cá trê lượn lờ xung quanh nhà, nhìn thấy rõ nên ham lắm. Mùa khô, Ông Ngoại cũng hay đặt lờ, đặt lọp tôm cá ở sông rạch để ăn, vậy mà mùa lũ mình rình bắt cá thì bà Ngoại chê, vì mùa lũ cá ngon lại rất rẻ, khỏi vất vả đi bắt ...
Thời này, người ta làm thủy lợi chỉnh chu hơn, thượng nguồn Mekong thì các nước thi nhau làm thủy điện, lũ về hay không không còn do ông trời, mà do các nước khác chi phối, do kênh rạch tưới tiêu dân ta cắt xẻ để điều hòa nước, do khí hậu trái đất bất thường và do con người làm ô nhiễm nước ...
Nước sông miền Tây giờ bớt sạch vì hóa chất, rác thải. Sông ngòi kênh rạch ngày càng ít cá tôm, có nhiều loài gần như biến mất ở vùng quê của mình. Hồi đó, từ nhà mình bước ra sông có 20-30 mét, lao xuống sông là có hến, cá heo (nước ngọt), cá chốt, cá rô biển (gọi dân gian vậy chứ không hề liên quan biển), ... Bây giờ chúng đã biến mất trên dòng sông trước nhà.
Lâu thật lâu mới thấy báo đăng một lần về mùa lũ, có đăng về lũ cũng vài chủ đề kiểu: năm nay miền Tây không có lũ, năm nay miền Tây lũ nhỏ ... Dần dần, chắc ngưòi ta không còn nhắc đến mùa lũ như một thói quen, người ta sẽ nhắc về mùa lũ như một điều lạ lẫm - chắc sẽ vậy, buồn lắm!
Ước được sống thêm nhiều mùa lũ nữa!
