HÃNG LUẬT LKA

HÃNG LUẬT LKA Hãng Luật LKA là Công ty luật thuộc sự quản lý của Sở Tư pháp TP HCM -Đoàn Luật sư TP HCM

MỘT SỐ YÊU CẦU VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA QUA CÔNG TÁC ĐẤU TRANH VÀ XỬ LÝ TỘI PHẠM “ ĐƯA - NHẬN HỐI LỘ “Trước đây, vi...
10/01/2024

MỘT SỐ YÊU CẦU VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA QUA CÔNG TÁC ĐẤU TRANH VÀ XỬ LÝ TỘI PHẠM “ ĐƯA - NHẬN HỐI LỘ “

Trước đây, việc xử lý tội phạm đưa nhận hối lộ gặp rất nhiều khó khăn. Tuy nhiên, thời gian gần đây, số lượng các vụ án xử lý được các bị cáo về hành vi đưa nhận hối lộ ngày càng nhiều. Qua công tác đấu tranh xử lý loại tội phạm này, đặt ra một số yêu cầu mới và có thể rút ra một số kinh nghiệm pháp lý quan trọng.

Theo Báo cáo của Chính phủ gửi Quốc hội về công tác phòng chống tội phạm và vi phạm pháp luật năm 2023, cho thấy, từ ngày 1/10/2022 đến ngày 30/9/2023, đã phát hiện 793 vụ phạm tội về tham nhũng và chức vụ (nhiều hơn 51,63% so với cùng kỳ năm trước). Đặc biệt, số vụ nhận hối lộ tăng từ 32 vụ năm 2022 lên 143 vụ trong năm 2023, tăng tới 446,88%. Số đối tượng nhận hối lộ còn tăng ở mức cao hơn với 623 đối tượng, tăng tới 692,22% so với năm 2022 (90 đối tượng).

Điều này cho thấy việc xử lý tội phạm chức vụ, tham nhũng thời gian gần đây, đặc biệt là tội phạm “đưa - nhận hối lộ” ngày càng quyết liệt, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Đấu tranh phòng, chống tham nhũng đã và đang trở thành một xu thế tất yếu để làm trong sạch bộ máy nhà nước, giữ uy tín của Đảng trước nhân dân.

Từ thực tế quá trình đấu tranh, xử lý một số đại án tham nhũng nghiêm trọng, phức tạp có liên quan đến hành vi đưa - nhận hối lộ trong năm qua (như vụ "chuyến bay giải cứu", Việt Á, các vụ án liên quan đến lĩnh vực đăng kiểm, AIC…), có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm, đồng thời đặt ra một số yêu cầu trong tình hình mới.

Kinh nghiệm điều tra, chứng minh hành vi phạm tội “ đưa nhận hối lộ”

Mặc dù đưa - nhận hối lộ là loại tội phạm "ẩn", diễn ra bí mật giữa người đưa và người nhận. Nhưng, nếu như trước đây, hành vi “Đưa – Nhận hối lộ” chỉ đơn thuần là những giao dịch, trao đổi trực tiếp giữa kẻ đưa người nhận, thì nay thủ đoạn rất tinh vi, mang tính chuyên sâu nghiệp vụ, qua nhiều trung gian, hình thức đa dạng hơn rất nhiều… khiến cho công tác điều tra, truy vết tội phạm này vốn đã khó càng thêm khó.

Điều này thấy rõ qua công tác điều tra xử lý các vụ án lớn có hành vi đưa nhận hối lộ cho thấy thủ đoạn của các đối tượng ngày càng tinh vi, phức tạp hơn như: lợi dụng chức vụ quyền hạn gây khó khăn, nhũng nhiễu người dân và doanh nghiệp; tạo ra cơ chế "xin - cho" buộc doanh nghiệp và người dân phải chi tiền theo “luật bất thành văn”, thậm chí cán bộ công chức thoái hóa biến chất công khai đưa ra yêu cầu, thỏa thuận, mặc cả về giá buộc các doanh nghiệp phải “bôi trơn”, đưa tiền hối lộ… Những thủ đoạn này có thể thấy rõ trong các vụ án như Chuyến bay giải cứu hay vụ án xảy ra tại Cục Đăng kiểm Việt Nam và các Trung tâm Đăng kiểm một số địa phương…

Nguy hiểm hơn, trong các vụ án liên quan đến hoạt động đấu thầu của AIC tại một số tỉnh thành như Đồng Nai, Quảng Ninh hay đại án Việt Á… cho thấy nhiều đối tượng cán bộ có chức vụ cao (trong đó có cả Bộ trưởng; Bí thư, Chủ tịch tỉnh) còn lợi dụng kẽ hở pháp luật, thông đồng, cấu kết với những tổ chức, cá nhân làm ăn bất minh ở khu vực tư để tạo điều kiện cho các tổ chức cá nhân này trục lợi, từ đó được chia hoa hồng, lại quả, nhận hối lộ…

Đáng lưu ý, để qua mặt được các cơ quan chức năng các đối tượng sử dụng nhiều chiêu thức, thủ đoạn như: đưa hối lộ không gặp trực tiếp mà quy định với nhau về một “hộp thư chết”, giao tiền bí mật thông qua những tài khoản thông nhau để một người gửi, một người rút tiền; chuyển tiền hối lộ núp bóng những giao dịch dân sự, kinh tế; hoặc núp bóng dưới hình thức quà biếu, quà cảm ơn…

Từ thực tiễn cho thấy trong các vụ án đưa nhận hối lộ, thông thường việc đưa-nhận tiền, tài sản rất khó tìm được chứng cứ trực tiếp, trừ trường hợp bắt quả tang. Việc đưa - nhận tiền , tài sản hối lộ thường được các đối tượng tiến hành một cách kín đáo, tinh vi. Bên cạnh đó, các đối tượng nhận hối lộ thường là người có chức vụ cao, am hiểu pháp luật và luôn tìm đủ mọi cách che giấu, trốn tránh, xóa bỏ chứng cứ, ngụy biện hòng chối tội… chính những điều này khiến cho công tác điều tra, chứng minh hành vi phạm tội gặp rất nhiều khó khăn. Điều này minh chứng bởi, trước đây, trong nhiều vụ án kinh tế, tham nhũng mặc dù có dấu hiệu rõ ràng của tội đưa hối lộ và nhận hối lộ song vẫn không thể xử lý được bị can, người liên quan về tội đưa hối lộ và nhận hối lộ. Điển hình như, trong vụ án đánh bạc nghìn tỷ ở Phú Thọ, vụ thuốc giả VN Pharma hay trước đó là vụ án “Vua logo” liên quan đến lực lượng cảnh sát giao thông và thanh tra giao thông tỉnh Đồng Nai… dấu hiệu của tội phạm “đưa – nhận” hối lộ chưa thể xử lý triệt để do khó khăn trong việc điều tra, thu thập chứng cứ chứng minh tội phạm.

Tuy nhiên, kết quả điều tra, khám phá các vụ án kinh tế, tham nhũng, chức vụ trong thời gian gần việc phát hiện, xử lý các hành vi nhận hối lộ ngày càng tăng. Đặc biệt là năm 2023 với số đối tượng nhận hối lộ bị xử lý là 623 đối tượng, tăng tới 692,22% so với năm 2022. Đây là một bước tiến rất quan trọng trong đấu tranh phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong đó có xử lý tội phạm đưa nhận hối lộ.

Có được điều đó là sự chỉ đạo quyết liệt của Ban chỉ đạo trung ương, các ban chỉ đạo cấp tỉnh, sự cố gắng, nỗ lực của cơ quan điều tra, tư pháp... Điều này cũng thể hiện rõ việc đấu tranh kiên quyết hơn, "không có vùng cấm, không có ngoại lệ" với loại tội này.

Bên cạnh đó, Luật Phòng chống tham nhũng, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự... đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho công tác phát hiện, điều tra, khám phá các tội đưa, nhận, môi giới hối lộ. Như các quy định về khuyến khích, bảo vệ người tố cáo tham nhũng, quy định người bị ép buộc đưa hối lộ mà chủ động khai báo trước khi bị phát giác được coi là không có tội và được trả lại toàn bộ tài sản đã dùng để đưa hối lộ...

Và điều đặc biệt quan trọng là nhìn vào quá trình xử lý các vụ án này, chúng ta rút ra được nhiều bài học kinh nghiệm trong điều tra, chứng minh hành vi phạm tội.

Điển hình như, để khui phá ra dấu hiệu của hành vi đưa nhận hối lộ, việc truy vết dòng tiền là yếu tố quan trọng để cơ quan điều tra tìm ra bản chất vụ việc. Ví dụ, như vụ Việt Á, đối tượng khai kiếm lãi khoảng 4.000 tỷ đồng và chi hàng trăm tỷ đồng để quà cáp cảm ơn, hoa hồng... Rõ ràng đó là kênh để cơ quan điều tra tìm ra và mở rộng điều tra lần ra được các đối tượng nhận hối lộ.

Hay, để chứng minh cho hành vi đưa - nhận này, các cơ quan tố tụng phải sử dụng hệ thống chứng cứ, thông qua các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt như ghi âm, ghi hình, trích xuất, thu thập dữ liệu điện tử cùng với những tài liệu khác chứng minh nguồn tiền, mối liên hệ giữa các bên; lời khai của bị can, bị cáo và tính hợp lý, sự lôgic và thống nhất trong lời khai của từng nhóm bị can, bị cáo…

Trên thực tế rất nhiều vụ án tham nhũng, chức vụ cho thấy, các đối tượng tìm đủ mọi cách che giấu, trốn tránh, xóa bỏ chứng cứ, ngụy biện hòng chối tội. Điển hình như trong vụ án cựu Phó Tổng cục trưởng tình báo Nguyễn Duy Linh nhận hối lộ 5 tỷ đồng từ Phan Văn Anh Vũ, cả quá trình điều tra các đối tượng đều quanh co chối tội. Nguyễn Duy Linh thừa nhận đã nhận túi quà của Phan Văn Anh, nhưng chỉ là rượu và thuốc lá không phải là tiền.

Hay như trong vụ “chuyến bay giải cứu”, bị cáo Hoàng Văn Hưng (cựu Trưởng phòng 5, Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an) bị cáo buộc nhận 800.000 USD để chạy án cho các bị cáo Lê Hồng Sơn, Nguyễn Thị Thanh Hằng (đều là Tổng giám đốc và Phó Tổng giám đốc Công ty Bầu Trời Xanh). Trong suốt quá trình tố tụng, Hoàng Văn Hưng nhiều lần phản bác cáo buộc của cơ quan tiến hành tố tụng và “thách” đưa bằng chứng về việc bị cáo nhận tiền…

Tuy nhiên, bằng nhiều biện pháp tố tụng, các cơ quan chức năng đã chứng minh sự thật của vụ án một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ, dựa trên hồ sơ, tài liệu thu thập được, dựa trên sự thuyết phục của các lời khai và sự logic của các chứng cứ… Và cơ quan tiến hành tố tụng đã buộc tội được bị cáo đảm bảo xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật.

Một số yêu cầu cấp bách đặt ra

1. Yêu cầu về hoàn thiện chính sách pháp luật

Qua điều tra xử lý các vụ án tham nhũng chức vụ thời gian qua cho chúng ta thấy rõ được nhiều quy định về quản lý nhà nước ở một số lĩnh vực vẫn còn hạn chế nên đã để xảy ra nhiều vụ việc tham nhũng, đưa nhận hối lộ…

Điển hình như, trong vụ “chuyến bay giải cứu” cho thấy tình trạng chồng chéo, xung đột, không rõ trách nhiệm, quyền hạn trong thực thi công vụ, vẫn tồn tại cơ chế xin - cho trong các quy định. Từ đó, một số cá nhân có chức vụ ở các bộ, ngành đã gây khó khăn, nhũng nhiễu, làm khó doanh nghiệp trong tổ chức các chuyến bay giải cứu.

Khai trước toà, có bị cáo là từng là lãnh đạo doanh nghiệp cho biết, trong quá trình xin cấp phép các chuyến bay đưa công dân Việt Nam về nước thời điểm dịch Covid-19 bùng phát thường bị các cán bộ liên quan gây khó dễ, “cứ ngày mai bay thì hôm nay mới được cấp phép" và " không cấp phép nếu chưa đưa tiền”.

Rõ ràng, cơ chế xin - cho, nhũng nhiễu, không minh bạch đã buộc doanh nghiệp phải nâng giá vé máy bay và các chi phí phát sinh khác để “bôi trơn”, đưa hối lộ...Thông qua đó hình thành "liên minh lợi ích" tại một số bộ ngành, khi mà cán bộ từ chuyên viên lên đến lãnh đạo cấp cục, vụ, thậm chí cả thứ trưởng cũng nhận hối lộ.
Hay như trong các vụ Việt Á, AIC, các vụ kinh tế, tham nhũng liên quan đến đất đai, mua sắm tài sản công… trước đây có điều tra và xử lý được hành vi đưa nhận hối lộ cũng đều cho thấy không ít những lỗ hổng pháp luật trong nhiều lĩnh vực, nhất là tổ chức cán bộ; quản lý tài chính, ngân sách, tài sản công, quản lý vốn nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp, đầu tư, xây dựng, đấu thầu, đấu giá; đất đai, tài nguyên, khoáng sản; tín dụng, ngân hàng; thuế, hải quan và các lĩnh vực thực thi pháp luật liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp.

Điển hình như trong các vụ án vi phạm đấu thầu liên quan đến công ty AIC, cho thấy rằng, nhiều quy định liên quan đến hoạt động đấu thầu, mua sắm công cần sửa đổi, bổ sung như các quy định cụ thể về năng lực tài chính (buộc sử dụng báo cáo tài chính đã được kiểm toán của doanh nghiệp gửi cơ quan thuế), năng lực kinh nghiệm (nhân sự gắn với các điều kiện cụ thể, hợp đồng tương tự phải đầy đủ hồ sơ, chứng từ kèm theo, các thông tin về năng lực được đăng tải trên hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, báo đấu thầu...) để đảm bảo các đơn vị tham dự thầu là những đơn vị có đủ điều kiện tham gia gói thầu, hạn chế việc sắp đặt “quân xanh” dự thầu.

Hay các quy định pháp luật trong lĩnh vực thẩm định giá cũng cần sửa đổi, bổ sung để nâng cao vai trò, chức năng, nhiệm vụ của các Công ty hành nghề thẩm định giá, gắn với quy định quản lý chặt kiểm tra, giám sát hồ sơ, kết quả định giá… mà chúng ta thấy rõ qua vụ án Việt Á…

2. Yêu cầu về kiểm soát quyền lực cán bộ

Đáng chú ý, sai phạm trong các vụ án hầu hết đều liên quan đến người có thẩm quyền trong cơ quan quản lý nhà nước đã lợi dụng triệt để những lỗ hổng của pháp luật để thực hiện hành vi vi phạm, trục lợi.

Mới đây nhất, tại kết luận điều tra vụ Công ty Việt Á nâng khống giá kit xét nghiệm, cơ quan điều tra đã phân tích một số nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội của loạt cán bộ, trong đó có cả cán bộ cấp cao và đưa ra 7 kiến nghị, trong đó có kiến nghị nâng cao năng lực kiểm soát quyền lực người đứng đầu

Cơ quan điều tra xác định để Việt Á có thể được tham gia nghiên cứu đề tài sản xuất kit xét nghiệm và chiếm đoạt, có sự thông đồng, giúp đỡ, tạo điều kiện của một số quan chức của Bộ Y tế và Bộ Khoa học và Công nghệ.

Cơ quan điều tra cho rằng Bộ Khoa học và Công nghệ đã buông lỏng, thiếu kiểm tra, giám sát trong việc thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học về kit xét nghiệm. Đặc biệt đây là đề tài nghiên cứu cấp quốc gia nhưng Việt Á lại có thể dễ dàng tham gia và chiếm đoạt.

Về phía Bộ Y tế, theo cơ quan điều tra, bộ này cũng thiếu kiểm tra, giám sát đối với công tác quản lý nhà nước về sinh phẩm y tế, hiệp thương giá, kiểm tra giá hiệp thương; không quy định rõ nhiệm vụ, trách nhiệm của các cá nhân trong hiệp thương giá, thời hạn ban hành kết luận kiểm tra giá.

"Do việc buông lỏng, thiếu kiểm tra, giám sát tại Bộ Khoa học Công nghệ và Bộ Y tế dẫn đến Phan Quốc Việt (tổng giám đốc Công ty Việt Á) lợi dụng, móc ngoặc với lãnh đạo, cán bộ hai bộ", kết luận nêu.

Sự móc ngoặc trên đã giúp Công ty Việt Á được tham gia nghiên cứu đề tài, sử dụng kết quả nghiên cứu lập hồ sở gửi Bộ Y tế và được cấp số đăng ký lưu hành. Việt Á đã biến kit xét nghiệm từ sản phẩm nghiên cứu thuộc sở hữu của Nhà nước thành tài sản thuộc sở hữu của doanh nghiệp rồi nâng khống giá bán thu lời bất chính.

Tại các địa phương, để xảy ra sai phạm trong quá trình Việt Á tiêu thụ kit xét nghiệm, theo cơ quan điều tra là do chưa kịp thời phân bố dự toán ngân sách thực hiện, trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ về đấu thầu, mua sắm thiết bị còn hạn chế, nhất là trong các trường hợp thiên tai, dịch bệnh.

Từ những nguyên nhân phân tích trên, cơ quan điều tra đưa ra 7 kiến nghị về rà soát, sửa đổi bịt kín các kẽ hở chính sách pháp luật liên quan lĩnh vực quản lý y tế, khoa học công nghệ, kiến nghị chặn các kẽ hở trong chỉ định thầu, mua sắm công, trong đó lưu ý cần nâng cao năng lực kiểm soát quyền lực của người đứng đầu, kiểm soát hoạt động của các cơ quan chuyên môn về quản lý nhiệm vụ khoa học và công nghệ, quản lý sinh phẩm y tế đảm bảo khách quan, minh bạch và đúng pháp luật.

Nhiều vụ án khác cũng đặt ra tính cấp bách về công tác cán bộ, kiểm soát quyền lực cán bộ như: vụ án “chuyến bay giải cứu”; các vụ án liên quan đến vi phạm quy định trong hoạt động đấu thầu, mua sắm công xảy ra tại AIC và một số tỉnh thành như Đồng Nai, Quảng Ninh…

Qua các vụ án cho thấy thực trạng quản lý cán bộ, công chức thời gian qua còn lỏng lẻo, cơ chế kiểm soát quyền lực có nhiều bất cập và là lỗ hổng lớn để các công chức thoái hóa biến chất có không gian vi phạm pháp luật. Do đó, vấn đề đặt ra là cần nâng cao hơn nữa việc kiểm soát quyền lực của người đứng đầu, người có thẩm quyền, kiểm soát hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nước đảm bảo khách quan, minh bạch và đúng pháp luật.

Thay lời kết

Thiết nghĩ, điều tra, xử lý tội phạm về kinh tế, tham nhũng nói chung, trong đó đặc biệt là tội phạm đưa hối lộ, nhận hối lộ là việc hết sức khó khăn. Tuy nhiên khó khăn như vậy không có nghĩa là không thể. Bởi thực tế đã chứng minh, kết quả điều tra, khám phá các vụ án kinh tế, tham nhũng, chức vụ trong thời gian gần đây phát hiện, xử lý các hành vi nhận hối lộ ngày càng tăng. Đây là một bước tiến rất quan trọng trong đấu tranh phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong đó có xử lý tội phạm đưa nhận hối lộ.

Để công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, trong đó có đấu tranh với tội phạm đưa nhận hối lộ tiếp tục đạt được hiệu quả hơn nữa trong thời gian tới, chúng tôi cho rằng cần phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó cần tập trung vào 3 vấn đề lớn sau:

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống pháp luật, khắc phục những hạn chế bất cập trong hệ thống pháp luật về quản lý kinh tế - xã hội và PCTN, tiêu cực. Trong đó đặc biệt tập trung vào những lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực như: Tổ chức cán bộ; quản lý tài chính, ngân sách, tài sản công, quản lý vốn Nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp, đầu tư, xây dựng, đấu thầu, đấu giá; đất đai, tài nguyên, khoáng sản; tín dụng, ngân hàng; thuế, hải quan và các lĩnh vực khác liên quan trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp.

Thứ hai, tăng cường cơ chế giám sát quyền lực và quản lý cán bộ để sao cho người có chức vụ quyền hạn muốn nhận hối lộ cũng không thể nhận và những người có liên quan muốn hối lộ cũng không thể hối lộ;

Và thứ ba, cần tiếp tục tăng cường phát hiện và xử lý nghiêm minh những hành vi tham nhũng nói chung, hành vi đưa và nhận hối lộ nói riêng bằng những hình phạt nghiêm khắc, đủ sức cảnh tỉnh, răn đe, sao cho người có chức vụ quyền hạn không dám tham nhũng khi có cơ hội…
(Văn Chiến - Bùi Lộc
Tạp chí Pháp lý)
Ảnh: Các bị cáo trong phiên toà sơ thẩm Vụ án “Chuyến bay giải cứu”

MỘT SỐ VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ VỤ ÁN XẢY RA TẠI TẬP ĐOÀN VẠN THỊNH PHÁT VÀ NGÂN HÀNG SCBQua vụ Vạn thịnh Phát, câu chuyện “đại ...
10/01/2024

MỘT SỐ VẤN ĐỀ RÚT RA TỪ VỤ ÁN XẢY RA TẠI TẬP ĐOÀN VẠN THỊNH PHÁT VÀ NGÂN HÀNG SCB

Qua vụ Vạn thịnh Phát, câu chuyện “đại gia” đứng sau thao túng, chi phối các tổ chức tín dụng đã được đặt ra. Vấn đề này, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (Ban Chỉ đạo Trung ương) từng có cảnh báo. Từ năm 2015, Ban Chỉ đạo Trung ương đã chỉ đạo kiểm tra chuyên đề về lĩnh vực tín dụng, ngân hàng, đưa ra 29 kiến nghị, yêu cầu cụ thể, theo đó, tình hình khó khăn, vướng mắc và vi phạm, tội phạm trong lĩnh vực này đã đỡ đi rất nhiều. Tuy nhiên, để thay đổi và bảo đảm sự minh bạch, lành mạnh không thể một sớm một chiều.

1. Khẳng định chủ trương của đảng về “từng bước mở rộng phạm vi phòng, chống tham nhũng ra khu vực ngoài nhà nước”(1) là hoàn toàn đúng đắn và phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực hiện nay

Vụ án Vạn Thịnh Phát là vụ án phạm tội có tổ chức, điển hình về tham nhũng xảy ra trong khu vực tư, nhiều về số tội danh, bị can, đối tượng có liên quan trong một vụ án; nhiều nhất về số tiền tham ô, số tiền đưa và nhận hối lộ, số tiền gây thiệt hại, thất thoát.

Đặc biệt cũng nhất về số tài sản có liên quan, số vật chứng đã bị phát hiện, kê biên, phong tỏa, tạm giữ, số doanh nghiệp sân sau và số bị hại, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan, trong và ngoài nước đều có cả. Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi năm 2017 đã điều chỉnh đối với tội phạm tham nhũng trong khu vực tư. Tuy nhiên, khu vực tư chỉ bị xử lý về 4 tội danh: tham ô tài sản, Nhận hối lộ, Đưa hối lộ và Môi giới hối lộ, chứ không phải khu vực công có bao nhiêu tội danh, hành vi tham nhũng thì khu vực tư đều bị
xử lý.

Từ khi Bộ luật Hình sự năm 2015 sửa đổi có hiệu lực, đã xử lý nhiều vụ án tham nhũng ở khu vực tư về các tội Đưa hối lộ, Môi giới hối lộ nhưng chưa xử lý về tội tham ô. Do đó, có thể xem đây là lần đầu tiên xử lý về tội tham ô đối với chủ doanh nghiệp và đồng phạm trong khu vực tư ở nước ta. Nguyên nhân là từ trước đến nay chưa phát hiện, chứ không phải đã phát hiện nhưng bỏ qua, không xử lý. Việc xử lý tội phạm này là bình thường, đúng pháp luật, không có ẩn ý, cá biệt gì.

Tuy nhiên, khi xử lý tội phạm tham ô trong khu vực tư, còn có ý kiến băn khoăn vì cho rằng tiền của doanh nghiệp thì chủ doanh nghiệp muốn làm gì thì làm, muốn cho ai thì cho, không trốn thuế là được, tại sao Nhà nước lại xử lý? Đây là vấn đề còn hạn chế trong nhận thức về tội phạm tham nhũng trong khu vực tư ở nước ta. Trên thế giới, nhiều nước đã xử lý tham nhũng trong khu vực tư từ lâu rồi. Khi chúng ta tiệm cận khoa học hình sự thế giới và hội nhập sâu rộng với kinh tế quốc tế thì việc đấu tranh, xử lý tội phạm tham nhũng trong khu vực tư là tất yếu.

Ở vụ án này, bà trương Mỹ Lan - Chủ tịch tập đoàn Vạn Thịnh Phát, tuy không giữ chức danh chính thức tại Ngân hàng SCB nhưng có đủ chứng cứ chứng minh bà Lan là cổ đông lớn và sở hữu trên 90% cổ phần, là người chi phối, lũng đoạn, chỉ đạo, điều hành toàn bộ hoạt động Ngân hàng SCB với vai trò là người tổ chức, chủ mưu, cầm đầu. Bà Trương Mỹ Lan đã dùng hết quyền, hết cách của mình thông qua nhiều con đường, cách thức để chuyển hơn 304 ngàn tỷ đồng trong một tổ chức tín dụng huy động từ nhiều nguồn thành tài sản cá nhân, tự mình định đoạt. Hành vi này đã để lại hậu quả cho Nhà nước, cho nhân dân quá nặng nề. Hệ lụy của nó không chỉ giới hạn trong số tiền chiếm đoạt mà còn gây thiệt hại hàng trăm ngàn tỷ, kéo theo không biết bao nhiêu con người bị xử lý hình sự, các quan hệ kinh tế, dân sự, kể cả bên thứ 3 ngay tình cũng bị liên lụy. Hiện tại, vụ án mới kết luận điều tra giai đoạn 1 nên vẫn còn có những câu hỏi đặt ra. Các cơ quan bảo vệ pháp luật đang tiếp tục điều tra để xử lý nghiêm minh nhiều hành vi phạm tội khác ở giai đoạn 2 như tội rửa tiền, lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông qua việc phát hành trái phiếu,…

2. Lời cảnh tỉnh cho các doanh nghiệp, doanh nhân đứng sau thao túng các tổ chức tín dụng

Qua vụ Vạn thịnh Phát, câu chuyện “đại gia” đứng sau thao túng, chi phối các tổ chức tín dụng đã được đặt ra. Vấn đề này, Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (Ban Chỉ đạo Trung ương) từng có cảnh báo. Từ năm 2015, Ban Chỉ đạo Trung ương đã chỉ đạo kiểm tra chuyên đề về lĩnh vực tín dụng, ngân hàng, đưa ra 29 kiến nghị, yêu cầu cụ thể, theo đó, tình hình khó khăn, vướng mắc và vi phạm, tội phạm trong lĩnh vực này đã đỡ đi rất nhiều. Tuy nhiên, để thay đổi và bảo đảm sự minh bạch, lành mạnh không thể một sớm một chiều.

Vụ Vạn Thịnh Phát là vụ án điển hình về tham ô trong khu vực tư và không chỉ dừng lại ở một hành vi tham ô mà còn kéo theo nhiều hành vi phạm tội khác rất nghiêm trọng. Việc xử lý bà Trương Mỹ Lan và đồng phạm là lời răn đe, cảnh tỉnh “cả vùng, cả lĩnh vực”. Đây là bài học không của riêng ai. Các doanh nghiệp, doanh nhân, nhất là các doanh nghiệp “đồng sở hữu” tổ chức tín dụng cần xem đây là tấm gương để tự soi, tự sửa. Chưa
sai thì cần có biện pháp phòng ngừa để đừng bao giờ sai, còn nếu đã lỡ thì chủ động khắc phục hậu quả. Đừng để phạm tội như Vạn Thịnh Phát, SCB sẽ bị xử lý nghiêm khắc theo pháp luật.

Tuy nhiên, việc xử lý doanh nghiệp, doanh nhân phải rất thận trọng, được xem là câu chuyện bất đắc dĩ, có tội thì phải xử, tham nhũng, tiêu cực thì phải trừng trị. Sự thật không ai thích thú bắt, giữ, giam người. Đảng, Nhà nước ta hết sức quan tâm, coi trọng sự đóng góp của doanh nghiệp, doanh nhân, nhà đầu tư trong và ngoài nước, luôn khuyến khích việc làm giàu chính đáng. Một trong những mục tiêu quan trọng của công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực là để tạo môi trường công khai, minh bạch, công bằng lành mạnh cho kinh tế - xã hội phát triển. Về phía doanh nghiệp, không ai muốn mình vi phạm pháp luật. Việc xử lý doanh nghiệp, doanh nhân có tác động sâu rộng đến cộng đồng, nhất là người lao động, ảnh hưởng đến an sinh, xã hội và môi trường phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế của đất nước.

Vì vậy, xử lý tham nhũng trong khu vực tư là bất đắc dĩ, có tội thì phải xử. Thực tế, khi xử lý một doanh nghiệp, tập đoàn kinh tế, các cơ quan bảo vệ pháp luật đều có phương án xử lý phù hợp, để tránh đổ vỡ, phát sinh thêm hậu quả xấu, xử lý tội phạm nhưng vẫn tạo điều kiện để doanh nghiệp sớm ổn định, phục hồi, tiếp tục phát triển. không hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự, không bới lông tìm vết để quy chụp, triệt tiêu sự năng động, sáng tạo, quyết tâm làm giàu chính đáng của doanh nghiệp, doanh nhân.

3. Cán bộ, đảng viên làm công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực trước hết phải chống cám dỗ, không đầu hàng, gục ngã trước sự mua chuộc

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng nhắc nhở người làm công tác kiểm tra, thanh tra phải đấu tranh với chính mình để không phạm phải cám dỗ đời thường. Nhưng ở vụ Vạn Thịnh Phát, cả đoàn thanh tra đều nhận tiền, tổng số lên đến gần 6 triệu USD. Đoàn thanh
tra là đại diện của cơ quan chức năng có thẩm quyền phát hiện, kiến nghị xử lý tội phạm, đặc biệt thanh tra là lực lượng nòng cốt chuyên trách phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đáng lẽ phải chống cám dỗ, thắng được cám dỗ.

Tuy nhiên, ở đây anh đã đầu hàng, không thể chiến thắng được chính mình, gục ngã trước sự mua chuộc, mất phanh, tự thua, tự chuốc tội vào mình, điều này không thể chấp nhận được. Nếu công tác thanh tra, kiểm tra của các cơ quan với doanh nghiệp làm đúng quy định, minh bạch, thì sai phạm 10 phần có thể phát hiện đến 7-8 phần. Nhưng phải thẳng thắn nhìn nhận vấn đề quản lý cán bộ trong việc này vẫn còn hạn chế, thậm chí là yếu kém, đã bị “xuyên thủng” nên mới có câu chuyện sai phạm của vụ Vạn Thịnh Phát lên tới mấy trăm ngàn tỷ đồng đến nay mới bị xử lý. Ở đây, từ người có chức vụ, quyền hạn trong đoàn thanh tra trở thành công cụ bao che, thậm chí còn “vẽ đường cho hươu chạy”. Song việc “vẽ”, “chạy” không đúng vì vụ lợi dẫn tới tất cả đều vi phạm, phải vào tù hoặc chịu hình thức xử lý nghiêm khắc khác. Thực tế, đến nay, số tiền nhận trái pháp luật đã nộp lại hoặc bị thu hồi.

4. Chủ trương phân hóa đối tượng xử lý là bài học kinh nghiệm quý rút ra từ thực tiễn chỉ đạo xử lý các vụ án tham nhũng, kinh tế, tiêu cực đặc biệt nghiêm trọng, phức tạp, dư luận xã hội đặc biệt quan tâm; rất khoa học, biện chứng, thiết thực và cũng chính là bản chất tốt đẹp của chế độ ta

Thực tiễn luôn vận động, phát triển không ngừng và pháp luật không phải lúc nào cũng theo kịp, vẫn có những “khoảng hụt”, kẽ hở nhất định. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến khó khăn, vướng mắc trong xử lý và điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án nhiều vụ án tham nhũng, tiêu cực thời gian qua. từ thực tiễn chỉ đạo xử lý nhiều vụ án, vụ việc, Ban Chỉ đạo, thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương đã thống nhất chủ trương phân hóa đối tượng xử lý trong một số vụ án, vụ việc đặc thù.

Chủ trương phân hóa là định hướng cho các cơ quan bảo vệ pháp luật đánh giá đúng bản chất sai phạm để xử lý, đúng công, rõ tội, không oan, sai, không bỏ lọt tội phạm và người phạm tội, phù hợp nguyên nhân, bối cảnh phát sinh vi phạm, tội phạm, phù hợp với tình hình an ninh, trật tự, kinh tế - xã hội và đối ngoại tại thời điểm xử lý. Không hình sự hóa quan hệ kinh tế, dân sự, không nhầm lẫn giữa lỗi hành chính và hình sự. Không phải hành vi tham nhũng nào cũng là tội phạm nên phải xử lý đồng bộ bằng nhiều biện pháp, hình thức, không phải lúc nào cũng xử lý về hình sự. Hành vi nào đáng phải xử lý hình sự thì kiên quyết xử lý. Hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm, chưa đủ định lượng thiệt hại, không còn nguy hiểm cho xã hội thì phân hóa để xử lý. Là đảng viên thì xử lý nghiêm theo kỷ luật Đảng, là cán bộ, công chức, viên chức,... thì xử lý nghiêm theo kỷ luật hành chính, Nhà nước, đoàn thể và đối với doanh nghiệp, tổ chức kinh tế thì xử lý nghiêm về biện pháp hành chính, kinh tế. Đây là chủ trương khoa học, biện chứng, cần thiết và cũng chính là bản chất nhân văn của chế độ ta.

Do quy mô vụ án Vạn Thịnh Phát quá lớn, vi phạm xảy ra quá dài, liên quan quá nhiều người, nên thường trực Ban Chỉ đạo trung ương đã thống nhất chủ trương phân hóa, giao các cơ quan tiến hành tố tụng Trung ương thống nhất nguyên tắc, tiêu chí xử lý.

Thứ nhất, đối với thành viên đoàn thanh tra, đều có vi phạm, sai phạm ở các mức độ khác nhau. tội đưa, nhận hối lộ là giữa người đưa và nhận phải có cam kết làm hoặc không làm việc gì đó có lợi cho bên đưa. Với những người có thỏa thuận, đã làm trái công vụ, nhận tiền lớn, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng thì đều đã bị khởi tố. Một số người không có thỏa thuận gì, đã báo cáo về sai phạm của SCB nhưng trưởng đoàn, người có thẩm quyền bỏ qua và sau đó có nhận số lượng ít tiền, quà vào dịp lễ, tết thì được phân hóa xử lý. Các trường hợp này đã chủ động khai báo, nộp lại tiền đã nhận. Các cơ quan tố tụng Trung ương đã phải họp nhiều cuộc, căn cứ vào chính sách hình sự của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tính chất, mức độ vi phạm, trách nhiệm khắc phục hậu quả và nguyên nhân để phân hóa không xử lý về hình sự một số người nhưng đã đề nghị xử lý nghiêm về kỷ luật Đảng và kỷ luật hành chính. Việc xử lý này cũng “mất tất cả” và đây là hình thức xử lý thấu tình đạt lý, đúng bản chất sai phạm.

Thứ hai, đối với những người khác có liên quan, giữ vai trò thứ yếu, chỉ làm công, phụ thuộc, không có động cơ vụ lợi, không hưởng lợi, không quyết định được công việc của Vạn Thịnh Phát, SCB. Xét về hành vi, họ có vai trò giúp sức, xét về hậu quả ít nhiều có trách nhiệm nhưng đã tích cực hợp tác với cơ quan chức năng, chủ động khai báo. Mặt khác, việc khắc phục, bồi thường thiệt hại thuộc về người chủ mưu, người tích cực thực hiện hành vi phạm tội. Do đó, phải cân nhắc, không phải tất cả những người này đều phải xem xét trách nhiệm hình sự, dân sự.

5. Từ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực thời gian qua cho thấy, doanh nghiệp, doanh nhân trong khu vực tư có vai trò, trách nhiệm quan trọng trong công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực hiện nay của đảng và nhà nước ta

Ở đâu có quyền lực, ở đâu có tài sản thì ở đó có nguy cơ tham nhũng. tham ô là hành vi điển hình của tham nhũng, có thể xảy ra ở bất cứ thể chế, đất nước, xã hội nào, ở môi trường công hay tư và xét về bản chất sai phạm là giống nhau. Đối với khu vực tư, tỷ lệ vốn đầu tư trong cơ cấu kinh tế chung của Nhà nước còn thấp. Tài sản ở đây của ông chủ, bà chủ nên việc quản lý, giám sát chi tiêu, mất còn thế nào họ đều biết. Quyền lực trong khu vực tư thuộc về người chủ, ai có quyền sở hữu chi phối doanh nghiệp người đó quyết định. Pháp luật cho họ có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, thuê người quản lý điều hành, tùy ý trả lương cho nhân sự, hôm nay 10 triệu/tháng, ngày mai 100 triệu/tháng và nếu không muốn, không đạt mục tiêu, yêu cầu thì có thể ngừng trả lương, sa thải. Họ có quyền tự quyết, tự chịu trách nhiệm theo pháp luật. Không phải lúc nào và không phải lĩnh vực hoạt động nào của doanh nghiệp tư Nhà nước cũng có thẩm quyền kiểm soát. Đây là nguyên nhân, là mảnh đất dung dưỡng cho nguy cơ phát sinh tham nhũng, tham ô trong khu vực tư nhưng rất khó kiểm soát, phát hiện, xử lý.

Do vậy, để từng bước ngăn chặn và đẩy lùi tham nhũng, tiêu cực không thể thiếu vai trò, trách nhiệm của doanh nghiệp, doanh nhân trong khu vực tư.
((1) Thông báo kết luận của Bộ Chính trị về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (kèm theo Công văn số 1949-CV/BNCTW, ngày 12/4/2022 của Ban Nội chính Trung ương).
Ảnh: Đồng chí Nguyễn Văn Yên, Phó Trưởng Ban Nội chính Trung ương

NHẬN DIỆN HÌNH THỨC PHỔ BIẾN CỦA TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC ĐẤU THẦUThời gian qua, tội phạm trong hoạt động đấu thầu diễn b...
10/01/2024

NHẬN DIỆN HÌNH THỨC PHỔ BIẾN CỦA TỘI PHẠM TRONG LĨNH VỰC ĐẤU THẦU

Thời gian qua, tội phạm trong hoạt động đấu thầu diễn biến vô cùng phức tạp, xảy ra ở hầu hết các lĩnh vực như: đầu tư xây dựng, giao thông, xây dựng, mua sắm công... Đặc biệt, ở cả lĩnh vực nhạy cảm, mang tính nhân văn cao như y tế, giáo dục, văn hóa... Các sai phạm này gây ra rất nhiều hệ lụy tiêu cực cho xã hội và bức xúc trong quần chúng nhân dân.

Nhận diện chiêu thức, thủ đoạn phạm tội trong đấu thầu

Đáng lưu ý, qua nghiên cứu các vụ án vi phạm quy định về đấu thầu xảy ra ở nhiều địa phương trong thời gian qua, chúng tôi nhận thấy, để thực hiện các hành vi phạm tội, ở mỗi lĩnh vực khác nhau, các đối tượng lại sử dụng một hoặc một số những chiêu thức, thủ đoạn hết sức tinh vi. Nhưng tựu chung lại, gồm những nhóm thủ đoạn cụ thể sau:

1. Lợi dụng lỗ hổng pháp luật để chỉ định thầu trái quy định pháp luật.

Đây là thủ đoạn mà chúng tôi nhận thấy trong hàng loạt các vụ án sai phạm về đấu thầu bị khởi tố thời gian qua. Từ đất đai, xây dựng, công nghệ thông tin, y tế, giáo dục... mỗi một lĩnh vực các đối tượng lại sử dụng những cách khác nhau để trục lợi. Điều đáng nói là, sai phạm trong các vụ án hầu hết đều liên quan đến cơ quan quản lý, liên quan đến các cá nhân ở những vị trí quyết định trong hoạt động đấu thầu. Các đối tượng này đã lợi dụng triệt để những lỗ hổng pháp luật để chỉ định thầu trong các gói thầu mua sắm hàng hóa, đầu tư xây dựng…

Cụ thể, pháp luật đấu thầu hiện hành quy định một số trường hợp được chỉ định thầu như: gói thầu cần thực hiện để khắc phục ngay hoặc để xử lý kịp thời hậu quả gây ra do sự cố bất khả kháng; gói thầu cần thực hiện để bảo đảm bí mật nhà nước; gói thầu cần triển khai ngay để tránh gây nguy hại trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe và tài sản của cộng đồng dân cư trên địa bàn hoặc để không ảnh hưởng nghiêm trọng đến công trình liền kề; gói thầu mua thuốc, hóa chất, vật tư, thiết bị y tế để triển khai công tác phòng, chống dịch bệnh trong trường hợp cấp bách…

Tuy nhiên, đây lại chính là kẽ hở lớn nhất mà các đối tượng là cán bộ, công chức có quyền hạn trong công tác tổ chức đấu thầu lợi dụng, thông đồng móc ngoặc với các doanh nghiệp bên ngoài để thực hiện chỉ định thầu đối với các gói thầu cấp bách, đặc thù. Điều này có thể thấy rõ qua hàng loạt các vụ án nâng khống giá thiết bị vật tư y tế trong thời gian qua như vụ Việt Á, vụ CDC Hà Nội,...

Theo đó, lợi dụng tình hình đại dịch Covid 19 bùng phát mạnh, cấp bách phải mua thuốc, hóa chất, vật tư, thiết bị y tế để triển khai công tác phòng, chống dịch bệnh trên cả nước, các đối tượng đã các đối tượng áp dụng triệt để hình thức chỉ định thầu nhằm mục đích trục lợi mà không phải thông qua sự kiểm duyệt của bất cứ tổ chức có thẩm quyền nào khác.

Bên cạnh đó, Luật đấu thầu cũng có quy định về hạn mức được chỉ định thầu. Theo đó, Điểm e Khoản 1 Điều 22 Luật Đấu thầu quy định một trong những trường hợp được áp dụng hình thức chỉ định thầu là gói thầu có giá gói thầu trong hạn mức được áp dụng hình thức chỉ định thầu theo quy định của Chính phủ phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội trong từng thời kỳ.

Điều 54 Nghị định số 63/2014/NĐ-CP của Chính phủ quy định gói thầu có giá trị trong hạn mức được áp dụng chỉ định thầu theo quy định tại Điểm e Khoản 1 Điều 22 của Luật Đấu thầu bao gồm: Không quá 500 triệu đồng đối với gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, dịch vụ công; Không quá 1 tỷ đồng đối với gói thầu mua sắm hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp, mua thuốc, vật tư y tế, sản phẩm công; Không quá 100 triệu đồng đối với gói thầu thuộc dự toán mua sắm thường xuyên.

Điều 33 Luật Đấu thầu quy định kế hoạch lựa chọn nhà thầu được lập cho toàn bộ dự án, dự toán mua sắm. Trường hợp chưa đủ điều kiện lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho toàn bộ dự án, dự toán mua sắm thì lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu cho một hoặc một số gói thầu để thực hiện trước.

Mặc dù pháp luật có quy định, việc phân chia gói thầu mua sắm, dự án thành các gói thầu hoặc gộp những gói thầu nhỏ lại thành một gói thầu lớn nhưng phải căn cứ theo tính chất kỹ thuật, trình tự thực hiện; bảo đảm tính đồng bộ của dự án, dự toán mua sắm và quy mô gói thầu hợp lý…

Minh chứng cho điều này có thể kể đến như trường hợp sai phạm trong công tác đấu thầu thuốc chữa bệnh của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Gia Lai được thanh tra tỉnh Gia Lai chỉ ra tại kết luận thanh tra số 09 năm 2019. theo đó, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Gia Lai (BVĐK Gia Lai) mắc hàng loạt sai phạm. Sai phạm nghiêm trọng nhất là cố ý làm chậm công tác đấu thầu, chia nhỏ các gói thầu để chỉ định thầu trái luật.

Ông Phạm Bá Mỹ - Giám đốc BVĐK Gia Lai - đã tự quyền chia nhỏ các gói thầu, ban hành 1.165 quyết định chỉ định thầu mua vật tư, hóa chất cho từng đợt mua sắm với giá dưới 100 triệu đồng (tổng giá trị các mặt hàng hơn 95 tỉ đồng).

Hay như trong vụ án vi phạm quy định về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng xảy ra tại Tổng công ty Phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) liên quan đến cao tốc Đà Nẵng – Quảng Ngãi, quá trình điều tra, xử lý vụ án, các cơ quan tố tụng cũng đã chỉ ra tình trạng chia nhỏ, ‘băm nát’ gói thầu, giao nhiều nhà thầu phụ, thầu thứ cấp không đủ năng lực làm dự án, dẫn đến mất kiểm soát chất lượng.

Hay như mới đây nhất tại TP. Cần Thơ, Thanh tra TP Cần Thơ đã thực hiện thanh tra việc mua sắm và sử dụng các trang thiết bị, vật tư, phương tiện phòng, chống dịch, các loại xét nghiệm chẩn đoán nhanh và xét nghiệm sinh học phân tử RT-PCR xác định Covid-19 tại Sở Y tế và cơ quan, đơn vị có liên quan. Kết quả thanh tra cho thấy, có dấu hiệu chia tách nhỏ gói thầu để tiến hành mua sắm ở một số bệnh viện để thực hiện chỉ định thầu theo quy trình rút gọn. Đáng nói, kết luận thanh tra còn chỉ ra rằng, việc chia nhỏ thành các gói thầu dưới 100 triệu đồng nên không phải trình Sở Tài chính thẩm định giá và trình UBND TP phê duyệt dự toán và kế hoạch lựa chọn nhà thầu…

2. Can thiệp, cài cắm điều khoản hướng thầu.

Đây là nhóm những thủ đoạn mà các đối tượng có quyền hạn ở những vị trí quyết định trong hoạt động đấu thầu thường áp dụng để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp “sân sau”, “thân hữu” có thể trúng thầu.

Theo đó, mỗi lĩnh vực khác nhau các đối tượng có thể sử dụng một hoặc một số thủ đoạn như: cài cắm các điều khoản có lợi cho một hoặc một số doanh nghiệp tham gia dự thầu; “lập lờ”, “che giấu”, không công khai đầy đủ hồ sơ mời thầu theo quy định; thậm chí có trường hợp còn lợi dụng quyền lực can thiệp thô bạo vào công tác đấu thầu làm sai lệch kết quả đấu thầu…

Điển hình như trong các vụ án liên quan đến ông Nguyễn Đức Chung (cựu Chủ tịch TP. Hà Nội). Theo đó, trong vụ mua chế phẩm Redoxy-3C của Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội, ông Nguyễn Đức Chung có hành vi chỉ đạo Công ty TNHH một thành viên Thoát nước Hà Nội mua chế phẩm Redoxy 3C của Công ty Watch Water - CHLB Đức theo kiểu độc quyền qua Công ty TNHH thương mại dịch vụ Arktic để xử lý, duy trì chất lượng hồ trên địa bàn thành phố Hà Nội trái quy định, gây thiệt hại tài sản nhà nước.

Còn tại vụ án vi phạm quy định đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng xảy ra tại Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Nội, cùng một số đơn vị liên quan, ông Chung đã chỉ đạo đình chỉ thầu không đúng thẩm quyền, can thiệp trái pháp luật vào hoạt động đấu thầu. Cụ thể, ông Chung đã chỉ đạo Sở KH-ĐT Hà Nội đã sửa đổi hồ sơ mời thầu, bổ sung thêm các tiêu chí đánh giá, chỉ có 45% tài liệu hồ sơ gói thầu được đẩy lên hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp… thập chí, các đối tượng còn có hành vi thông đồng, thỏa thuận với nhà thầu, tạo lợi thế cho nhà thầu liên danh Nhật Cường - Đông Kinh trúng thầu, gây thiệt hại về tài sản Nhà nước.

Đặc biệt, một số đối tượng còn áp dụng thủ đoạn cho ký gửi, sử dụng trước, sau đó lập các bộ hồ sơ trúng thầu để hợp thức thủ tục mua bán, thanh toán tiền, trái quy định của Luật Đấu thầu. Thủ đoạn này xuất hiện nhiều trong các vụ án liên quan lĩnh vực y tế thời gian vừa qua. Điển hình như trong vụ kít xét nghiệm Việt Á.
3. Giả mạo hoặc sai lệch hồ sơ dự thầu; thiết lập liên minh, “quân xanh, quân đỏ” để thông thầu, quây thầu.

Chính là nhóm thủ đoạn mà các đối tượng là doanh nghiệp thường sử dụng trong các cuộc đấu thầu mua sắm công. Đáng nói là sự thông đồng giữa các nhà thầu dưới hình thức “quân xanh, quân đỏ”, bồi thường hoặc cấp các hợp đồng phụ … thường được sử dụng một cách hết sức tinh vi để đảm bảo rằng các nhà thầu thua cuộc không để lộ hành vi bất hợp pháp cho cơ quan công quyền.

Cụ thể, các đối tượng thường sử dụng nhiều công ty tham gia dự thầu bỏ giá thật cao hoặc hồ sơ dự thầu không đáp ứng điều kiện trúng thầu hoặc tự rút lui khi mở thầu hoặc không tham gia mở thầu… nhằm tạo điều kiện cho một đơn vị trúng thầu.

Như trong vụ việc tham nhũng liên quan đến gói thầu “Số hóa tài liệu hồ sơ đăng ký doanh nghiệp năm 2016 tại Sở Kế hoạch - Đầu tư Hà Nội”, lãnh đạo công ty Đông Kinh, gồm Võ Việt Hùng, Giám đốc và Lê Duy Tuấn, Giám đốc kinh doanh, đã nhờ các công ty cổ phần TECOTEC Group, công ty TNHH công nghệ Thiên Phúc làm “quân xanh”, nộp hồ sơ dự thầu để đảm bảo có đủ số lượng nhà thầu tham gia và bỏ giá thầu khi cần thiết để tạo điều kiện cho Liên danh Nhật Cường - Đông Kinh trúng thầu.

Hay như trong vụ án mua sắm trang thiết bị cho Bệnh viện Sản nhi Quảng Ninh liên quan đến cựu chủ tịch AIC Nguyễn Thị Thanh Nhàn, cơ quan chức năng xác định quá trình tham gia đấu thầu, AIC đã đưa công ty có quan hệ với AIC vào tham gia đấu thầu thiết bị y tế tại Quảng Ninh. Hồ sơ về năng lực chủ chốt của AIC thời điểm này không đạt theo quy định nhưng bà Nhàn đã chỉnh sửa và ký để gửi chủ đầu tư nhằm hợp thức hóa.

Đặc biệt còn có những trường hợp nhiều doanh nghiệp nhỏ không đủ điều kiện dự thầu nhưng để có thể trúng thầu, các đối tượng còn thiết lập liên minh với các doanh nghiệp lớn có đủ năng lực và uy tín thành lập liên doanh để dự thầu. Nhưng thực chất chỉ có doanh nghiệp nhỏ kia thực hiện các gói thầu, còn các doanh nghiệp lớn chỉ cho mượn hồ sơ với mác liên danh.

Không chỉ vậy nhiều trường hợp, các đối tượng còn sử dụng cả đến các thế lực xã hội đen để bảo kê, cản trở, gây áp lực cho các nhà thầu chân chính nhằm thao túng cuộc đấu thầu, làm méo mó công tác đấu thầu, tạo nên những cuộc thầu “nội bộ”, không cạnh tranh, minh bạch.

Có những trường hợp nhiều doanh nghiệp nhỏ không đủ điều kiện dự thầu nhưng để có thể trúng thầu, các đối tượng còn thiết lập liên minh với các doanh nghiệp lớn có đủ năng lực và uy tín thành lập liên doanh để dự thầu. Nhưng thực chất chỉ có doanh nghiệp nhỏ kia thực hiện các gói thầu, còn các doanh nghiệp lớn chỉ cho mượn hồ sơ với mác liên danh. Thậm chí có trường hợp, các đối tượng còn sử dụng cả đến các thế lực xã hội đen để bảo kê, cản trở, gây áp lực cho các nhà thầu chân chính nhằm thao túng cuộc đấu thầu, làm méo mó công tác đấu thầu, tạo nên những cuộc thầu “nội bộ”, không cạnh tranh, minh bạch.
4. Thông đồng móc ngoặc thẩm định giá nhằm nâng khống giá trị gói thầu.

Đây là thủ đoạn được sử dụng trong tất cả các vụ án để các đối có thể trục lợi từ các gói thầu. Theo đó, thẩm định giá là một khâu vô cùng quan trọng trong hoạt động đấu thầu, việc này sẽ quyết định mức chi phí mà ngân sách nhà nước phải chi trả cho các gói thầu mua sắm hàng hoá, thiết bị, dịch vụ...

Tuy nhiên, để giá các gói thầu cao hơn giá trị thực tế vốn có của nó và từ đó trục lợi từ ngân sách sau đó chia chác nhau, các cán bộ đơn vị mời thầu, chủ đầu tư và nhiều doanh nghiệp khác nhau, trong đó đặc biệt là các đơn vị thẩm định giá đã câu kết, thông đồng với nhau “thổi giá” tăng gấp nhiều lần so với giá trị thực, bằng các chứng thư thẩm định.

Điều này chúng ta có thể nhìn thấy rõ nét nhất trong hàng loạt những vụ án liên quan đến đấu thầu, mua sắm trang thiết bị y tế tại CDC Hà Nội, Bệnh viện Bạch mai, Bệnh viện Tim Hà Nội… các đối tượng đã thông đồng, móc ngoặc với nhau để đưa ra các chứng thư thẩm định giá của các thiết bị, vật tư y tế cao gấp nhiều lần so với giá thị trường. Đặc biệt là vụ án Công ty Việt Á "bắt tay" với giám đốc CDC một loạt địa phương nâng khống giá kit xét nghiệm COVID-19 lên đến 45% để trục lợi hàng nghìn tỷ đồng.

Trong các vụ án liên quan đến cựu chủ tịch AIC Nguyễn Thị Thanh Nhàn, kết quả điều tra của cơ quan chức năng cũng xác định các bị can đã có hành vi thông đồng với đơn vị tư vấn thẩm định giá, ban hành chứng thư thẩm định giá theo giá cao hơn thị trường, móc ngoặc với nhà thầu và Công ty AIC để nâng giá thiết bị y tế. Tại dự án đầu tư xây dựng Bệnh viện Đa khoa tỉnh Đồng Nai, trong quá trình lập hồ sơ điều chỉnh dự án, hồ sơ đấu thầu 12 gói thầu mua sắm trang thiết bị y tế, các cán bộ thuộc chủ đầu tư, Công ty AIC, đơn vị thẩm định giá đã thông đồng để "thổi giá” thiết bị, gây thiệt hại tài sản nhà nước hơn 152 tỉ đồng.

Không chỉ lĩnh vực y tế, mà trong hầu hết tất cả các lĩnh vực khác. Điển hình như liên tiếp thời gian gần đây, cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an đã khởi tố hàng chục bị can ở Sở Giáo dục và Đào tạo các tỉnh: Quảng Ninh, Thanh Hóa, Điện Biên do có hành vi vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng. Các vi phạm tại những địa phương này đều liên quan đến việc thực hiện các dự án đầu tư trang thiết bị giáo dục cho các trường mầm non và tiểu học. Đặc biệt, điểm chung về các sai phạm ở các tỉnh là cơ quan quản lý thông đồng với đơn vị thẩm định giá…
(Đinh Chiến – Bùi Lộc – Thái Dương
Tạp chí Pháp lý)
Ảnh:1/Các đối tượng bị bắt liên quan đến sai phạm tại Bệnh viện Tim Hà Nội
2/Ông Nguyễn Đức Chung (cựu Chủ tịch TP. Hà Nội) bị cáo buộc đã can thiệp thô bạo vào hoạt động đấu thầu, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp sân sau trúng thầu.
3/Các vụ án liên quan đến cựu chủ tịch AIC Nguyễn Thị Thanh Nhàn là điển hình của Giả mạo hoặc sai lệch hồ sơ dự thầu; thiết lập liên minh, “quân xanh, quân đỏ” để thông thầu, quây thầu.
4/Thủ đoạn, thông đồng móc ngoặc thẩm định giá nâng khống giá trị gói thầu thể hiện rõ nét nhất trong các vụ án sai phạm trong đấu thầu cung cấp vật tư thiết bị y tế.

Address

03 Đường Số 11 Phường 2 Quận Phú Nhuận
Ho Chi Minh City

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when HÃNG LUẬT LKA posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category