16/09/2026
LỜI NGƯỜI MẸ LAO CÔNG: “TÔI KHÔNG XIN PHÁP LUẬT BỎ QUA, CHỈ MONG NGƯỜI TA NHÌN THẤY CON TÔI LÀ MỘT NGƯỜI BỆNH”
Tôi làm nghề lao công. Mỗi ngày, khi thành phố còn chưa thức giấc, tôi đã cầm chổi ra đường. Tôi quét những chiếc lá khô, những mẩu rác người ta bỏ lại, rồi lặng lẽ trở về khi phố phường bắt đầu đông đúc.
Đồng lương của tôi không nhiều. Trước đây, số tiền ấy chỉ cần đủ cho một người già sống đạm bạc. Nhưng bây giờ, từ đồng lương lao công ấy, tôi phải dành tiền thăm nuôi con trai đang bị tạm giam, rồi chắt chiu từng đồng mua sữa, mua thức ăn và đóng tiền học cho đứa cháu nội.
Có những đêm, nhìn cháu ngủ, tôi không biết ngày mai phải trả lời thế nào nếu cháu lại hỏi:
“Bà ơi, bao giờ ba về?”
Tôi chỉ biết quay mặt đi, giả vờ sửa lại chiếc màn để cháu không nhìn thấy nước mắt.
Con trai tôi là người mắc bệnh tâm thần. Gia đình đã có hồ sơ điều trị bệnh cho cháu. Có những ngày cháu tỉnh táo, hiền lành, biết thương mẹ, thương con. Nhưng cũng có lúc bệnh tái phát, cháu trở thành một con người khác: hoang mang, mất kiểm soát, không còn nhận thức đầy đủ những gì mình đang làm.
Bi kịch xảy ra trong một ngày như thế.
Người bị tổn thương lại chính là con dâu tôi – vợ của cháu, cũng là mẹ của đứa trẻ mà tôi đang nuôi. Con dâu tôi bị thương tích 18%. Đó là nỗi đau thật, là hậu quả không ai có thể phủ nhận hay xem nhẹ. Là một người mẹ, tôi thương con trai mình; nhưng là một người phụ nữ, tôi cũng đau lòng cho con dâu. Không người mẹ nào muốn con mình gây tổn thương cho người khác, càng không ai muốn mái nhà của các con biến thành nơi xảy ra một vụ án.
Sau sự việc, con trai tôi bị bắt và phải đối mặt với những cáo buộc rất nghiêm trọng: giết người và sử dụng trái phép vũ khí quân dụng liên quan đến một con dao.
Tôi nghe từng tên tội danh mà chân tay rụng rời.
Tôi không hiểu nhiều về pháp luật. Tôi chỉ biết con dao trong vụ việc là vật mà gia đình vẫn gọi bằng cái tên rất bình thường. Nhưng khi bước vào hồ sơ tố tụng, nó lại gắn với một tội danh mà chỉ nghe thôi cũng khiến người mẹ như tôi sợ hãi.
Tôi đã nhiều lần tự hỏi: Một người đang mang bệnh, trong thời điểm không làm chủ được nhận thức và hành vi của mình, thì pháp luật sẽ nhìn họ như thế nào? Tình trạng bệnh của con tôi có được xem xét đầy đủ không? Con dao ấy được xác định là vũ khí quân dụng dựa trên kết luận nào? Và với thương tích 18%, vì sao con tôi lại bị cáo buộc về tội giết người?
Tôi không đặt những câu hỏi ấy để phủ nhận hậu quả đã xảy ra. Tôi càng không mong nỗi đau của con dâu bị lãng quên. Tôi chỉ mong mọi tình tiết được xem xét công bằng, khách quan và đúng bản chất: từ diễn biến sự việc, ý thức chủ quan, đặc điểm của hung khí cho đến tình trạng tâm thần của con tôi trước, trong và sau khi xảy ra vụ việc.
Từ ngày con bị tạm giam, cuộc sống của tôi chỉ còn ba nơi: con đường tôi quét rác mỗi sáng, căn nhà nhỏ có đứa cháu đang chờ cha và nơi tôi đến thăm nuôi con.
Mỗi lần đi thăm, tôi gom góp vài bộ quần áo, một ít thức ăn và chút tiền tiết kiệm. Tôi đứng trước cánh cửa trại giam, trong lòng vừa mong được gặp con, vừa sợ nhìn thấy con trong hoàn cảnh ấy.
Có lần con nhìn tôi rồi hỏi:
“Mẹ có khỏe không? Con của con có ngoan không?”
Tôi gật đầu, nói rằng mọi chuyện ở nhà vẫn ổn. Tôi không dám kể mình đang làm thêm, không dám nói có hôm trong túi chỉ còn vài chục nghìn đồng. Tôi càng không dám kể đêm nào cháu nội cũng hỏi về ba.
Tôi sợ con buồn. Tôi cũng sợ bệnh của con nặng thêm.
Ra khỏi nơi thăm gặp, tôi thường đi thật chậm. Tôi thấy những người mẹ khác cũng ôm túi đồ, cũng lặng lẽ lau nước mắt. Có lẽ chẳng người mẹ nào nghĩ sẽ có ngày mình phải đứng trước cánh cửa ấy.
Tôi không xin pháp luật bỏ qua tất cả.
Nếu con tôi có hành vi gây nguy hiểm thì hậu quả phải được nhìn nhận nghiêm túc. Nhưng sự nghiêm minh của pháp luật, theo niềm tin giản dị của tôi, không chỉ nằm ở hình phạt. Sự nghiêm minh còn là việc xác định đúng năng lực nhận thức và điều khiển hành vi của người mắc bệnh; đánh giá đúng bản chất của vật được coi là vũ khí; làm rõ ý thức, mục đích của người thực hiện hành vi và phân biệt một cách thận trọng giữa hậu quả đã xảy ra với điều họ thực sự mong muốn.
Tôi mong con dâu được chữa lành cả vết thương trên cơ thể lẫn những tổn thương trong lòng. Tôi mong đứa cháu nội không phải lớn lên trong sự oán hận giữa những người thân. Và tôi mong con trai được điều trị bệnh đúng nghĩa, được pháp luật đánh giá bằng chứng cứ khoa học, bằng kết luận chuyên môn và bằng toàn bộ hoàn cảnh của vụ án.
Tôi là mẹ của người đang đối mặt với pháp luật, nhưng tôi cũng là bà của một đứa trẻ đang thiếu vắng cha và là mẹ chồng của người phụ nữ đã bị tổn thương. Tôi đứng giữa tất cả những nỗi đau ấy, không biết nghiêng về phía nào, bởi phía nào cũng là người thân của mình.
Mỗi sáng tôi vẫn cầm chổi ra đường. Thành phố thức dậy, người ta vội vã đi qua tôi để đến nơi làm việc, đến trường học, đến những cuộc hẹn của riêng mình. Còn tôi chỉ có một mong ước: vụ án của con được xem xét thấu đáo, đúng người, đúng hành vi, đúng tình trạng bệnh và đúng quy định pháp luật.
Tôi không xin một sự thương hại.
Tôi chỉ xin một cơ hội để sự thật được nhìn thấy trọn vẹn.
Bởi phía sau một bị can đang bị tạm giam là một người mẹ già vẫn ngày ngày quét rác để có tiền thăm nuôi. Phía sau một vụ án là một đứa trẻ vẫn ngóng cha trở về. Và phía sau những tội danh rất nặng nề, có thể còn là câu chuyện của một người bệnh cần được đánh giá, chữa trị và đối xử bằng cả sự nghiêm minh lẫn tính nhân đạo của pháp luật.
