22/08/2026
ẢNH BỊ CAN, BỊ CÁO ĐÃ ĐĂNG TRÊN BÁO, CỔNG BỘ CÔNG AN: ADMIN FANPAGE CÓ ĐƯỢC “LẤY VỀ ĐĂNG THOẢI MÁI”?
Chỉ cần một vụ án được dư luận quan tâm, hình ảnh bị can, bị cáo từ báo chí hoặc cổng thông tin của cơ quan Công an có thể nhanh chóng xuất hiện trên hàng trăm fanpage Facebook, TikTok, YouTube. Nhiều admin nghĩ rất đơn giản: “Ảnh đã công khai trên báo rồi thì lấy đăng lại có gì sai?”
Dưới góc độ pháp lý, câu chuyện không đơn giản như vậy. Một bức ảnh có người trong đó có thể đồng thời tồn tại hai lớp quyền hoàn toàn khác nhau: quyền của cá nhân đối với hình ảnh và quyền tác giả đối với chính bức ảnh.
1. BỊ CAN, BỊ CÁO VẪN CÓ QUYỀN ĐỐI VỚI HÌNH ẢNH
Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015 xác định cá nhân có quyền đối với hình ảnh của mình. Nguyên tắc là sử dụng hình ảnh phải được người đó đồng ý; sử dụng vì mục đích thương mại còn phải trả thù lao, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Luật có ngoại lệ đối với hình ảnh được sử dụng vì lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng hoặc từ hoạt động công cộng mà không làm tổn hại danh dự, nhân phẩm, uy tín.
Vì vậy, việc một cơ quan báo chí hoặc cơ quan Công an công bố ảnh để thông tin chính thức về vụ án, truy tìm đối tượng, cảnh báo xã hội hoặc phục vụ lợi ích công cộng không có nghĩa người trong ảnh từ đó mất quyền đối với hình ảnh của mình.
Quan trọng hơn: quyền công bố của chủ thể A không tự động trở thành quyền sử dụng của chủ thể B.
Một fanpage lấy lại ảnh, cắt riêng khuôn mặt bị can, ghép chữ giật gân, dựng thumbnail, làm clip câu view hoặc sử dụng để kéo người xem vào một kênh đang kiếm tiền từ quảng cáo là một hành vi sử dụng mới. Tính hợp pháp phải được đánh giá theo mục đích và cách thức sử dụng của chính fanpage đó, không thể chỉ viện lý do “Bộ Công an đã đăng trước rồi”.
Đặc biệt, việc một page có quảng cáo hoặc kiếm tiền chưa tự động chứng minh mọi bức ảnh trên page đều được sử dụng “vì mục đích thương mại”. Nhưng nếu hình ảnh của bị can, bị cáo được khai thác trực tiếp để câu view, quảng bá sản phẩm, bán hàng, thu hút tài trợ hoặc tạo doanh thu thì yếu tố thương mại càng đáng được xem xét.
Nếu quyền hình ảnh bị xâm phạm, người có hình ảnh có quyền yêu cầu chấm dứt sử dụng, thu hồi, tiêu hủy và yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Điều 32 BLDS.
2. CÒN MỘT QUYỀN KHÁC ADMIN RẤT DỄ QUÊN: BẢN QUYỀN CỦA NGƯỜI CHỤP ẢNH
Người xuất hiện trong ảnh có quyền đối với hình ảnh của mình, nhưng người chụp hoặc chủ sở hữu quyền tác giả lại có quyền đối với tác phẩm nhiếp ảnh.
Đây là hai quyền không nên đánh đồng.
Ví dụ, phóng viên chụp một bị cáo tại phiên tòa. Bị cáo có quyền nhân thân đối với hình ảnh của mình; còn quyền tác giả, quyền tài sản đối với bức ảnh phải xác định theo pháp luật sở hữu trí tuệ và quan hệ giữa phóng viên với cơ quan báo chí.
Luật sở hữu trí tuệ bảo hộ quyền sao chép và quyền truyền đạt tác phẩm tới công chúng trên mạng. Vì vậy, việc admin tải ảnh của báo A xuống rồi đăng nguyên ảnh lên Facebook của mình về bản chất có thể phát sinh hành vi sao chép và đưa tác phẩm tới công chúng.
Và đây là điều rất nhiều người hiểu sai:
GHI “ẢNH: BÁO A” KHÔNG ĐỒNG NGHĨA ĐÃ ĐƯỢC PHÉP SỬ DỤNG.
Ghi nguồn có thể là một nghĩa vụ trong những trường hợp pháp luật cho phép sử dụng tác phẩm, nhưng ghi nguồn không phải chiếc “giấy phép bản quyền” biến mọi hành vi sao chép thành hợp pháp. Việc sao chép nội dung báo chí dù ghi nguồn vẫn có thể xâm phạm quyền tác giả nếu không thuộc trường hợp giới hạn quyền tác giả mà pháp luật cho phép.
3. ẢNH TRÊN CỔNG THÔNG TIN BỘ CÔNG AN THÌ SAO?
Cũng không nên suy luận rằng “tài liệu của cơ quan nhà nước = tài sản miễn phí trên Internet”.
Muốn sử dụng lại phải xác định bản chất của ảnh, nguồn quyền, mục đích công bố, quy chế khai thác của nguồn và trường hợp sử dụng có thuộc ngoại lệ của pháp luật sở hữu trí tuệ hay không.
Đặc biệt cần phân biệt giữa chia sẻ đường dẫn bài viết gốc và tải ảnh về, cắt logo, chỉnh sửa rồi đăng thành nội dung của kênh mình. Hai hành vi có bản chất pháp lý rất khác nhau.
4. NGUY HIỂM NHẤT LÀ “BIẾN TƯỚNG” BỨC ẢNH SAU KHI LẤY VỀ
Giả sử việc sử dụng ban đầu còn có căn cứ phục vụ thông tin thời sự, nhưng admin tiếp tục cắt khuôn mặt, ghép nhạc, thêm những dòng chữ như “siêu lừa đảo”, “tội phạm nguy hiểm”, chế meme hoặc gắn người đó với một hành vi chưa được Tòa án xác định thì rủi ro pháp lý đã chuyển sang một cấp độ khác.
Đối với người mới ở giai đoạn bị khởi tố, truy tố hoặc xét xử, còn phải đặc biệt tôn trọng nguyên tắc suy đoán vô tội. “Bị can”, “bị cáo” là tư cách tố tụng, không phải chiếc nhãn để cộng đồng mạng mặc nhiên kết luận một người đã có tội.
GÓC NHÌN LUẬT SƯ: “CÔNG KHAI” KHÔNG CÓ NGHĨA LÀ “CÔNG CỘNG HÓA MỌI QUYỀN”
Một bức ảnh xuất hiện công khai trên Internet không đồng nghĩa mọi quyền pháp lý gắn với bức ảnh đã biến mất.
Admin fanpage cần kiểm tra ít nhất hai câu hỏi trước khi bấm nút đăng: Tôi có quyền sử dụng hình ảnh của người này trong hoàn cảnh này không? Và tôi có quyền sao chép bức ảnh của người chụp/chủ sở hữu hay không?
Thậm chí có trường hợp quyền hình ảnh không bị vi phạm nhưng quyền tác giả lại bị xâm phạm; hoặc ngược lại. Cũng có trường hợp cả hai cùng phát sinh.
Vì vậy, nguyên tắc đáng nhớ nhất là:
Ảnh đã lên báo ≠ ảnh miễn bản quyền.
Bị can, bị cáo ≠ mất quyền hình ảnh.
Ghi nguồn ≠ được quyền sao chép.
Và một lần công bố hợp pháp ≠ cả Internet được quyền khai thác vô hạn.
