21/11/2025
Tôi vốn định im lặng, như bao ngày vẫn lặng lẽ làm việc trong văn phòng luật ở quận 2, Sài Gòn. Công việc của tôi là tư vấn thuế, hóa đơn, hợp đồng, nghị định… ngày nào cũng ngập trong chữ, trong luật, trong những con số. Tôi hiểu rõ pháp lý, hiểu rõ ý đồ của Nhà nước khi muốn siết chặt hóa đơn đầu vào để chống thất thu, để hiện đại hóa. Nhưng hôm nay tôi phải lên tiếng, không phải với tư cách luật sư, mà với tư cách một người đang chứng kiến hàng trăm thân chủ nhỏ lẻ của mình sắp bị bóp chết chỉ bằng vài dòng nghị định.
1 Tôi đã thấy giá thực phẩm tăng vọt qua chính mắt khách hàng của mình�Chiều qua, một chị bán cơm tấm ở quận 8 gọi tôi khóc qua điện thoại: bó rau muống từ 12 nghìn lên 40 nghìn, con cá lóc từ 80 nghìn/kg lên 140 nghìn/kg chỉ trong một tuần. Chị bảo: “Ls oi, em tính bỏ nghề luôn rồi, lỗ quá chị ơi…”.�Không phải chị ấy tiêu cực. Mà là nếu mọi thứ đều phải có hóa đơn đầu vào hợp lệ, chị sẽ phải:
• Mua rau của người có hóa đơn → giá cao hơn 30–50%
• Mua cá của đại lý lớn có hóa đơn → không còn tươi, giá đội thêm 20–30%
• Mua gia vị, dầu ăn, nước mắm… đều phải lấy hóa đơn → đội thêm chi phí kế toán, phần mềm, thuế GTGT�Tất cả chi phí đó cuối cùng ai chịu? Người ăn cơm tấm 40-45 nghìn ở vỉa hè.�Bữa cơm bình dân sẽ không còn bình dân nữa.
2 Chợ truyền thống sẽ chết chỉ bằng một cái click “bắt buộc hóa đơn điện tử”�Tôi đã tư vấn cho hàng chục cô chú tiểu thương ở chợ Tân Định, chợ Bà Chiểu, chợ Tân Bình… Họ hỏi tôi:�“Ls ơi, tui bán ngày được 300–500 nghìn, lấy đâu tiền thuê kế toán, mua máy tính, học phần mềm để ra hóa đơn?”�Họ không trốn thuế vì tham, mà vì họ không có khả năng tuân thủ một hệ thống được thiết kế cho doanh nghiệp lớn.�Khi chợ truyền thống teo tóp, chúng ta sẽ chỉ còn lại các chuỗi siêu thị với giá rau “đã rửa sạch đóng gói” 80–100 nghìn/bó, cá phi lê đông lạnh giá 200 nghìn/kg.�Người lao động thu nhập thấp sẽ ăn gì?
3 Nông dân và tiểu thương bị đẩy ra rìa – ai sẽ là người tiếp theo?�Tôi có thân chủ là một hợp tác xã nông dân ở Tiền Giang, họ trồng rau sạch, nuôi cá tra. Họ nói thật với tôi:�“Chị biết không, tụi em bán cho thương lái, thương lái bán cho chợ, chợ bán cho người tiêu dùng. Giờ bắt tụi em phải dùng hóa đơn điện tử, kê khai thuế từng ngày… tụi em không biết làm. Không làm thì thương lái không mua nữa, vì họ cũng bị siết.”�Kết quả: nông dân mất đầu ra → bỏ ruộng.�Tiểu thương mất nguồn hàng giá rẻ → đóng sạp.�Hàng rong mất chỗ đứng → biến mất khỏi vỉa hè.�Một chính sách đánh thẳng vào tầng đáy xã hội, lấy đi sinh kế của hàng triệu người chỉ để “tăng thu ngân sách vài nghìn tỷ”.�Tôi tự hỏi: có đáng không?
4 Khi người nhỏ bị loại khỏi cuộc chơi, người tiêu dùng sẽ rơi vào tay các ông lớn�Tôi làm luật nên tôi hiểu rõ: doanh nghiệp lớn có đội ngũ pháp chế, kế toán, hệ thống ERP, họ chẳng sợ gì chuyện hóa đơn điện tử cả. Họ còn hoan nghênh nữa, vì khi tiểu thương chết, họ sẽ độc chiếm thị trường.�Lúc đó:
• Giá rau củ không còn do bà bán rau ở chợ định nữa, mà do thuật toán định giá của chuỗi siêu thị.
• Encouragement khuyến mãi chỉ còn là chiêu trò mùa thấp điểm.
• Người tiêu dùng không còn quyền lựa chọn “mua rẻ ở chợ hay mua tiện ở siêu thị”. Chỉ còn một lựa chọn duy nhất: mua đắt ở siêu thị.�Độc quyền thực phẩm trong tay vài tập đoàn – đó mới là rủi ro an ninh lương thực thực sự.
5 Tôi không chống lại minh bạch, tôi chỉ phản đối việc minh bạch bằng mọi giá�Tôi tư vấn thuế mỗi ngày, tôi biết thất thu ngân sách là có thật. Nhưng cách chữa bệnh không thể là giết chết bệnh nhân.�Không một quốc gia phát triển nào lấy thuế đánh lên đầu người nghèo để xây tương lai.�Đức, Nhật, Hàn mà người ta hay đem ra so sánh: họ có thu nhập bình quân 40–50 nghìn USD/người/năm, có hạ tầng công nghệ phủ 100%, có 90% lao động chính thức, chi phí tuân thủ thuế gần bằng 0.�Còn Việt Nam: 60–70% lao động phi chính thức, 70% thực phẩm lưu thông qua kênh chợ truyền thống, thu nhập bình quân 4.000 USD/năm.�Không thể copy-paste mô hình của họ lên một nền kinh tế vẫn đang sống nhờ sự linh hoạt của người yếu thế nhất.
6 Mong những người làm chính sách hãy xuống chợ một lần�Hãy đi chợ Tân Định lúc 5 giờ sáng, hỏi cô bán rau cô có biết hóa đơn điện tử là gì không.�Hãy ghé quán cơm tấm vỉa hè lúc 12 giờ trưa, hỏi chị chủ quán lấy đâu ra 2–3 triệu/tháng để thuê kế toán.�Hãy về Đồng Tháp Mười hỏi chú nông dân trồng lúa, nuôi cá: chú có sẵn sàng bỏ ruộng nếu bị bắt kê khai thuế từng ngày không.�Chính sách tốt không phải là chính sách đẹp trên giấy, mà là chính sách còn chừa lại đường sống cho người yếu nhất.�Minh bạch là cần, nhưng phải có lộ trình, phải có ngưỡng miễn trừ, phải có hỗ trợ thực sự cho tiểu thương, nông dân, hộ kinh doanh dưới một mức doanh thu nhất định.�Cải cách phải có lòng thương.
Tôi vốn định không nói, như bao ngày vẫn lặng lẽ ký tá tư vấn cho thân chủ cách “sống sót” qua mỗi đợt siết.�Nhưng hôm nay tôi phải nói, với tư cách một luật sư ở Sài Gòn, một người đang chứng kiến hàng trăm thân chủ nhỏ lẻ sắp bị xóa sổ chỉ vì họ không đủ sức chạy theo một chính sách quá xa thực tế.�Xin hãy chậm lại, hãy nhìn xuống tầng đáy, hãy để người yếu nhất vẫn còn đường sống.�Vì một đất nước không thể mạnh lên bằng cách làm yếu đi chính những người đang gánh vác nó mỗi ngày.
