02/11/2022
TẤT TẦN TẬT KIẾN THỨC VỀ L.ẠM PH.ÁT
(Dân kinh doanh không thể bỏ qua)
Trong kinh tế học, “l.ạm ph.át” được dùng để chỉ sự tăng lên theo thời gian của mức giá chung hầu hết các hàng hoá và dịch vụ so với thời điểm một năm trước đó. Như vậy tình trạng l.ạm ph.át được đánh giá bằng cách so sánh giá cả của hai loại hàng hoá vào hai thời điểm khác nhau, với giả thiết chất lượng không thay đổi.
Khi giá trị của hàng hoá và dịch vụ tăng lên, đồng nghĩa với sức mua của đồng tiền giảm đi, và với cùng một số tiền nhất định, người ta chỉ có thể mua được số lượng hàng hoá ít hơn so với năm trước. Có nhiều dạng l.ạm ph.á.t khác nhau, như l.ạm ph.át một con số (single-digit inflation), l.ạm ph.át hai con số (double-digit inflation), l.ạm ph.át phi mã (galloping inflation), siêu l.ạm ph.át (hyper-inflation)...
Một ví dụ điển hình của siêu l.ạm ph.át là vào năm 1913, tức là ngay trước khi chi.ến tr.anh thế giới n.ổ ra, một USD có giá trị tương đương với 4 mark Đức, nhưng chỉ 10 năm sau, một USD đổi được tới 4 tỷ mark. Vào thời đó, báo chí đã đăng tải những tranh ảnh bi.ếm h.ọa về vấn đề này: Người ta vẽ cảnh một người đẩy một xe tiền đến chợ chỉ để mua một chai sữa, hay một bức tranh khác cho thấy ngày đó đồng mark Đức được dùng làm giấy dán tường hoặc dùng như một loại nhiên liệu.
(01)
L.ẠM PH.ÁT ĐƯỢC TÍNH NHƯ THẾ NÀO?
L.ạm ph.át được đo lường bằng cách theo dõi sự thay đổi trong giá cả của một lượng lớn các hàng hóa và dịch vụ trong một nền kinh tế (thông thường dựa trên dữ liệu được thu thập bởi các tổ chức Nhà nước, mặc dù các liên đoàn lao động và các tạp chí kinh doanh cũng làm việc này).
Các giá cả của các loại hàng hóa và dịch vụ được tổ hợp với nhau để đưa ra một chỉ số giá cả để đo mức giá cả trung bình, là mức giá trung bình của một tập hợp các sản phẩm. Tỷ lệ l.ạm ph.át là tỷ lệ phần trăm mức tăng của chỉ số này.
Không tồn tại một phép đo chính xác duy nhất chỉ số l.ạm ph.át, vì giá trị của chỉ số này phụ thuộc vào tỷ trọng mà người ta gán cho mỗi hàng hóa trong chỉ số, cũng như phụ thuộc vào phạm vi khu vực kinh tế mà nó được thực hiện. Tuy nhiên, thước đo l.ạm ph.át phổ biến nhất chính là CPI - Chỉ số giá tiêu dùng (consumer price index) đo giá cả của một số lượng lớn các loại hàng hoá và dịch vụ khác nhau, bao gồm thực phẩm, lương thực, chi trả cho các dịch vụ y tế..., được mua bởi "người tiêu dùng thông thường".
Hiện nay, CPI của Việt Nam đo giá cả của khoảng 400 loại hàng hoá, trong khi đó để tính CPI ở Mỹ người ta điều tra tới 80.000 loại hàng hoá và dịch vụ. Không những thế, CPI còn được tính riêng cho nhóm người tiêu dùng nông thôn, thành thị, công nhân viên chức thành thị…
(02)
NGUYÊN NHÂN L.ẠM PH.ÁT
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng l.ạm ph.át, trong đó "l.ạm ph.át do cầu kéo" và "l.ạm p.hát do chi phí đẩy" được coi là hai thủ phạm chính.
Cân đối thu chi là điều không thể tránh khỏi khi xảy ra l.ạm ph.át
- L.ạm p.hát do cầu kéo
Nhiều người có trong t.ay một khoản tiền lớn và họ sẵn sàng chi trả cho một hàng hóa hay dịch vụ với mức giá cao hơn bình thường. Khi nhu cầu về một m.ặt hàng tăng lên sẽ kéo theo sự tăng lên về giá cả của m.ặt hàng đó. Giá cả của các m.ặt hàng khác cũng theo đó leo thang, dẫn đến sự tăng giá của hầu hết các loại hàng hoá trên thị trường. L.ạm ph.át do sự tăng lên về cầu được gọi là “l.ạm p.hát do cầu kéo”, nghĩa là cầu về một hàng hóa hay dịch vụ ngày càng kéo giá cả của hàng hóa hay dịch vụ đó lên mức cao hơn. Các nhà khoa học mô tả tình trạng lạ.m ph.át này là "quá nhiều tiền đ.uổi theo quá ít hàng hoá”.
- L.ạm ph.át do chi phí đẩy
Chi phí của các doanh nghiệp bao gồm tiền lương, giá cả nguyên liệu đ.ầu vào, máy móc, chi phí bảo hiểm cho công nhân, thuế... Khi giá cả của một hoặc vài yếu tố này tăng lên thì tổng chi phí sản xuất của các xí nghiệp chắc chắn cũng tăng lên. Các xí nghiệp vì muốn bảo toàn mức lợi nhuận của mình sẽ tăng giá thành sản phẩm. Mức giá chung của toàn thể nền kinh tế cũng tăng.
- L.ạm ph.át do cơ cấu
Ngành kinh doanh có hiệu quả tăng tiền công danh nghĩa cho người lao động. Ngành kinh doanh không hiệu quả, vì thế, không thể không tăng tiền công cho người lao động trong ngành mình. Nhưng để đảm bảo mức lợi nhuận, ngành kinh doanh kém hiệu quả sẽ tăng giá thành sản phẩm. L.ạm ph.át nảy sinh từ đó.
- L.ạm ph.át do cầu thay đổi
Giả dụ lượng cầu về một m.ặt hàng giảm đi, trong khi lượng cầu về một m.ặt hàng khác lại tăng lên. Nếu thị trường có người cung cấp đ.ộc quyền và giá cả có tính chất cứng nhắc phía dưới (chỉ có thể tăng mà không thể giảm), thì m.ặt hàng mà lượng cầu giảm vẫn không giảm giá. Trong khi đó m.ặt hàng có lượng cầu tăng thì lại tăng giá. Kết quả là mức giá chung tăng lên, dẫn đến lạ.m ph.át.
- L.ạm ph.át do xuất khẩu
Xuất khẩu tăng dẫn tới tổng cầu tăng cao hơn tổng cung, hoặc sản phẩm được huy động cho xuất khẩu khiến lượng cung sản phẩm cho thị trường trong nước giảm khiến tổng cung thấp hơn tổng cầu. L.ạm ph.át nảy sinh do tổng cung và tổng cầu m.ất cân bằng.
- L.ạm ph.át do nhập khẩu
Khi giá hàng hoá nhập khẩu tăng thì giá bán sản phẩm đó trong nước cũng tăng. L.ạm ph.át hình thành khi mức giá chung bị giá nhập khẩu đội lên.
- L.ạm ph.át do cung tiền tăng
Cung tiền tăng (chẳng hạn do ngân hàng trung ương mua ngoại tệ vào để giữ cho đồng tiền trong nước khỏi m.ất giá so với ngoại tệ; hay chẳng hạn do ngân hàng trung ương mua công trái theo yêu cầu của nhà nước) khiến cho lượng tiền trong lưu thông tăng lên cũng là nguyên nhân gây ra l.ạm ph.át.
(03)
AI LÀ N.ẠN NHÂN CỦA L.ẠM PH.ÁT?
Khi l.ạm ph.át xảy ra thì hầu hết mọi thành phần của nền kinh tế đều trở thành n.ạn nhân của l.ạm ph.át, bởi nhìn một cách tổng thể thì mỗi người đều là người tiêu dùng. Tuy nhiên, 3 thành phần chịu nhiều thiệt thòi nhất là:
- Người về hưu: Lương hưu là một trong những “hàng hoá” ổn định nhất về giá cả, thường chỉ được điều chỉnh tăng lên đôi chút sau khi giá cả hàng hóa đã tăng lên gấp nhiều lần.
- Những người gửi tiền tiết kiệm: Hẳn nhiên sự m.ất giá của đồng tiền khiến cho những người tích trữ tiền m.ặt nói chung và những người gửi tiền tiết kiệm đánh m.ất của cải nhanh nhất.
- Những người cho vay n.ợ: Khoản n.ợ trước đây có thể mua được một món hàng nhất định thì nay chỉ có thể mua được những món hàng có giá trị thấp hơn. Vậy ai là người được hưởng lợi? Có lẽ khi đồng tiền m.ất giá dần thì người sung sướng nhất chính là những con n.ợ vì nay khoản n.ợ họ phải trả có vẻ nhẹ gánh hơn.
Nguồn: Kiến thức kinh tế
