21/09/2026
🔴Ý NGHĨA CỦA QUY CHẾ ĐÁNH GIÁ VIÊN CHỨC 🔴
Kính thưa Hội đồng xét xử, thưa vị đại diện Viện kiểm sát, cùng toàn thể quý vị tham dự phiên tòa!
Trong toàn bộ hồ sơ vụ án tranh chấp về việc đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc giữa cô A và Trường ABC, nếu bóc tách hết những lớp mâu thuẫn sự vụ, những biên bản tranh cãi vụn vặt và những lời khai đối nghịch giữa các bên, chúng ta sẽ nhìn thấy một lỗ hổng pháp lý cốt lõi, mang tính bản chất và quyết định toàn bộ tính hợp pháp của vụ án. Lỗ hổng đó nằm ở câu hỏi: Trường ABC đã căn cứ vào chiếc thước đo pháp lý chuẩn mực nào để kết luận cô A "không hoàn thành nhiệm vụ", hay tất cả chỉ là sự quy chụp cảm tính được che đậy dưới danh nghĩa "tập thể biểu quyết"?
Hôm nay, tôi xin phân tích một cách toàn diện vai trò pháp lý và thực tiễn của Quy chế đánh giá, xếp loại viên chức — văn bản bắt buộc mà Bên bị đơn đã cố tình né tránh, từ đó làm sụp đổ hoàn toàn tính hợp pháp của Quyết định sa thải.
Thứ nhất, về mặt bản chất pháp lý – quy chế là nguồn quy phạm nội bộ bắt buộc, không phải văn bản tùy nghi
Khoản 1 Điều 23 Nghị định số 90/2020/NĐ-CP quy định dứt khoát: "Người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị sử dụng công chức, viên chức có trách nhiệm ban hành Quy chế đánh giá phù hợp với đặc thù của cơ quan, tổ chức, đơn vị mình."
Cơ quan lập quy của Chính phủ dùng cụm từ "có trách nhiệm ban hành" nhằm khẳng định đây là một nghĩa vụ công vụ mang tính mệnh lệnh pháp lý tối cao của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập, hoàn toàn không phải là một khuyến nghị tùy nghi để người đứng đầu thích thì làm, không thích thì bỏ qua.
Vì sao pháp luật lại bắt buộc phải có Quy chế nội bộ? Bởi vì các đạo luật chung như Luật Viên chức hay Nghị định 90 chỉ đặt ra các nguyên tắc khung mang tính khái quát cho toàn bộ hàng triệu viên chức trên cả nước. Bản thân các văn bản đó không thể và không bao giờ bao quát được đặc thù cụ thể của một giáo viên trung học cơ sở: bao nhiêu tiết dạy trên lớp, bao nhiêu giờ chuẩn bị giáo án, phương pháp xử lý với học sinh cá biệt, việc quản lý học sinh khuyết tật hòa nhập, hay quy trình nhập điểm điện tử.
Quy chế nội bộ chính là "chiếc cầu nối pháp lý duy nhất" để cụ thể hóa các tiêu chuẩn định tính của luật pháp thành các tiêu chí hành vi rõ ràng tại cơ sở. Khi người đứng đầu Trường ABC bước vào kỳ đánh giá viên chức mà trong tay không hề có Quy chế đánh giá được ban hành hợp pháp, nhà trường đã tự đặt toàn bộ hoạt động quản lý của mình ra ngoài vòng pháp luật, vận hành trong một "khoảng trống thể chế" và tước bỏ nền tảng pháp lý tiên quyết của toàn bộ quy trình bình xét.
Thứ hai, về mặt thước đo công vụ – quy chế là công cụ duy nhất để định lượng hóa chỉ tiêu và xác định tranh ranh pháp lý giữa "hoàn thành" và "không hoàn thành"
Để đánh giá chính xác mức độ hoàn thành nhiệm vụ của viên chức, Nghị định số 90/2020/NĐ-CP đã thiết lập một hệ thống ranh giới định lượng rất cụ thể và dự liệu sẵn cả dung sai cho người lao động:
• Tại Điểm b Khoản 1 Điều 14, Chính phủ quy định viên chức vẫn được xếp loại "Hoàn thành nhiệm vụ" nếu: "Các tiêu chí về kết quả thực hiện nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao đều hoàn thành, trong đó có không quá 20% tiêu chí chưa bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả."
• Tại Điểm b Khoản 1 Điều 15, Chính phủ mới quy định mức "Không hoàn thành nhiệm vụ" khi: "Có trên 50% các tiêu chí về kết quả thực hiện nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao chưa bảo đảm tiến độ, chất lượng, hiệu quả."
Kính thưa Hội đồng xét xử, các con số "không quá 20%" hay "trên 50%" không phải là những câu từ trừu tượng hay ước lệ cảm tính, mà là các biểu thức toán học - pháp lý chính xác. Pháp luật đã mở ra một "khoảng dung sai" hợp pháp tới 20% cho phép viên chức được có những thiếu sót, chậm trễ nhất định về mặt hành chính/thủ tục mà vẫn bảo đảm danh hiệu "Hoàn thành nhiệm vụ".
Muốn kết luận cô A rơi vào khung nào — thuộc diện được pháp luật dung thứ (dưới 20%) hay thuộc diện yếu kém bị loại bỏ (trên 50%) — câu hỏi tiên quyết mà cơ quan tiến hành tố tụng phải đặt ra cho Trường ABC là: Đâu là danh mục 100% tiêu chí công việc của cô A trong năm học đó? Và căn cứ vào đâu để tính toán ra tỷ lệ % vi phạm?
• Trong tổng thể 100% khối lượng nhiệm vụ ấy, việc trực tiếp giảng dạy 6 lớp học, trong đó có tới 3 lớp tiếp nhận học sinh khuyết tật, tăng động học hòa nhập (một nhiệm vụ vô cùng nặng nề đòi hỏi chuyên môn đặc thù mà nhà trường còn nợ phụ cấp ưu đãi) chiếm bao nhiêu phần trăm?
• Việc bảo đảm ngày công, giờ dạy, sổ ghi đầu bài, kế hoạch bài dạy ký duyệt đầu tiên của tổ chuyên môn chiếm bao nhiêu phần trăm?
• Việc cô A bị chậm nộp một bản phiếu tự đánh giá do nộp nhầm biểu mẫu, hay việc chậm vào điểm trên hệ thống SMAS trong bối cảnh cô bị ốm nằm viện từ ngày 04/5 đến ngày 17/5/2021 và tài khoản bị lỗi khóa chiếm bao nhiêu phần trăm trong tổng số tiêu chí?
Trường ABC hoàn toàn không có Quy chế đánh giá để quy định hệ số, thang điểm và bảng định lượng này. Khi không có tổng số 100% tiêu chí, nhà trường lấy đâu ra cơ sở toán học để khẳng định các sai sót hành chính của cô A đã vượt quá ngưỡng 20% tại Điều 14, và vượt qua mốc 50% tại Điều 15?
Nhà trường đã hoàn toàn tước bỏ "quyền được hưởng dung sai pháp lý" (dưới 20%) mà Điểm b Khoản 1 Điều 14 đã trao cho cô A. Tùy tiện đánh đồng việc nộp sai mẫu giấy tờ và sự cố kỹ thuật phần mềm thành sự sụp đổ của toàn bộ năng lực giảng dạy, nhà trường đã biến sự nhận xét chuyên môn thành sự đánh giá bằng mắt thường, định đoạt bằng cảm xúc yêu ghét, vi phạm trực tiếp nguyên tắc đánh giá khách quan, công bằng và chính xác quy định tại Khoản 1 Điều 2 Nghị định số 90/2020/NĐ-CP.
Thứ ba, về mặt dân chủ và bảo vệ quyền con người – quy chế là "lá chắn" chống trù dập và bạo hành tập thể
Tại phiên tòa sơ thẩm, người bảo vệ quyền lợi cho nhà trường và đại diện cơ quan quản lý liên tục lấy tỷ lệ "23/24 ý kiến Hội đồng sư phạm biểu quyết nhất trí xếp loại không hoàn thành nhiệm vụ" để làm "bảo bối" biện minh cho tính khách quan.
Chúng tôi đề nghị Hội đồng xét xử phúc thẩm nhìn thấu bản chất của lập luận này: Lá phiếu biểu quyết không thể và không bao giờ thay thế được tiêu chuẩn pháp lý.
Biểu quyết chỉ là một phương thức kỹ thuật để ghi nhận ý kiến dựa trên các tiêu chí đã được xác lập công khai từ trước. Nếu một cuộc bỏ phiếu diễn ra trong điều kiện không có luật chơi, không có Quy chế định lượng, thì cuộc họp đó không còn là sinh hoạt chuyên môn dân chủ, mà rất dễ biến thành một phiên tòa "đấu tố" mang tính định kiến tập thể.
Trong một đơn vị trường học, các giáo viên trong Hội đồng sư phạm đều là cấp dưới trực tiếp, chịu sự điều hành, phân công nhiệm vụ, xếp loại thi đua và kiểm soát hợp đồng từ chính Hiệu trưởng. Khi người đứng đầu đã có chủ ý loại bỏ một cá nhân g*i góc, dám đấu tranh khiếu nại như cô A, thì dưới áp lực hành chính và tâm lý số đông, tập thể giáo viên rất dễ bị cuốn theo định hướng của người có quyền lực.
Ý nghĩa cao cả nhất của một bản Quy chế nội bộ chính là bảo vệ người yếu thế trước sự độc đoán của kẻ nắm quyền và sự a dua của đám đông. Quy chế buộc mọi người phải nói chuyện bằng chứng cứ vật chất, bằng giáo án, bằng bài kiểm tra của học sinh, chứ không phải bằng những lời nhận xét cảm tính hay việc giơ tay theo phong trào. Thiếu vắng chiếc khiên Quy chế, quyền được làm việc, danh dự nghề nghiệp và sự nghiệp 20 năm cống hiến của cô A đã bị tước đoạt một cách bất công dưới vỏ bọc "dân chủ biểu quyết".
Thứ tư, về mặt nguyên tắc dự liệu pháp lý– quyền được biết thước tiêu chuẩn đánh giá của viên chức
Một nguyên lý nền tảng của pháp luật tiến bộ là tính minh bạch và khả năng dự liệu trước: Người lao động có quyền được biết trước mình sẽ bị đánh giá bằng những tiêu chuẩn nào, thang điểm nào ngay từ đầu năm học, chứ không phải đợi đến cuối năm khi xảy ra mâu thuẫn thì người sử dụng lao động mới tự đặt ra luật lệ để trừng phạt.
Điều 11 Luật Viên chức 2010 bảo đảm quyền của viên chức được pháp luật bảo vệ trong hoạt động nghề nghiệp, được bảo đảm trang thiết bị và các điều kiện làm việc. Điều kiện làm việc ở đây không chỉ là phòng học hay phấn viết, mà quan trọng nhất là một hành lang pháp lý nội bộ minh bạch.
Việc Trường ABC không ban hành và không công khai Quy chế đánh giá ngay từ đầu năm học đồng nghĩa với việc đẩy cô A vào tình thế hoàn toàn bị động: Cô không thể biết hành vi nào sẽ bị trừ bao nhiêu điểm, công việc nào được tính tỷ trọng ra sao, hay hạn mức dung sai 20% theo Điều 14 được áp dụng như thế nào. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền tiếp cận thông tin và quyền tự bảo vệ của người lao động, biến quá trình đánh giá thành một cái bẫy phục kích pháp lý đối với người dưới quyền.
Thứ năm, chuỗi sự sụp đổ pháp lý dây chuyền – vô hiệu hóa hoàn toàn Quyết định sa thải
Kính thưa Hội đồng xét xử! Khi chúng ta đã chứng minh được tính bắt buộc và ý nghĩa quyết định của Quy chế đánh giá, thì toàn bộ tính hợp pháp của vụ án này sụp đổ theo một chuỗi nhân quả tất yếu không thể chối cãi:
1. Gốc rễ sai phạm: Trường ABC vi phạm nghĩa vụ bắt buộc tại Khoản 1 Điều 23 Nghị định số 90/2020/NĐ-CP do không ban hành Quy chế đánh giá xếp loại viên chức.
2. Hệ quả trực tiếp: Việc đánh giá năm học 2020-2021 được tiến hành trên một nền tảng "khoảng trống pháp lý", không có thước đo định lượng, tước bỏ định mức dung sai sai sót không quá 20% tại Điểm b Khoản 1 Điều 14, hoàn toàn dựa trên sự suy diễn cảm tính và biểu quyết trù dập. Do đó, Thông báo về việc xếp loại cô A "Không hoàn thành nhiệm vụ" là một văn bản hành chính không có giá trị chứng minh, vô hiệu về mặt nội dung và sai phạm nghiêm trọng về mặt thủ tục.
3. Sự đứt gãy căn cứ sa thải: Khi kết quả đánh giá năm học 2020-2021 bị vô hiệu, điều kiện tiên quyết quy định tại Điểm a Khoản 1 Điều 29 Luật Viên chức 2010 — đòi hỏi viên chức phải có "02 năm liên tiếp bị xếp loại chất lượng ở mức độ không hoàn thành nhiệm vụ" — chính thức bị gãy đổ hoàn toàn. Nhà trường vĩnh viễn mất đi căn cứ pháp lý để kích hoạt quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc.
4. Kết luận chung cuộc: Mất đi căn cứ gốc của Luật Viên chức, Thông báo dự kiến và Quyết định sa thải của Hiệu trưởng Trường ABC đương nhiên trở thành hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng làm việc hoàn toàn trái pháp luật.
