25/10/2025
Thêm một bản án liên quan về Căn hộ/chung cư mà tôi cho rằng Phán quyết của Tòa án là hợp lý và nên làm rõ hơn bằng một Án lệ.
(dù bản án là Sơ thẩm lần 2 sau khi bị Tòa Phúc thẩm tuyên hủy bản án lần 1)
Tuy nhiên, Bản án lại chưa giải quyết triệt để việc Hủy cập nhật lối đi chung trong Giấy chứng nhạn hơn 5000m2 của CĐT thì sau đó được công nhận vào Giáy chứng nhận nào .!!?
Nội dung vụ án thể hiện, năm 2018, bà Lưu ký hợp đồng mua căn hộ chung cư Saigon Gateway của Công ty cổ phần bất động sản Hiệp Phú Land (Công ty Hiệp Phú Land). Dự án Khu căn hộ Saigon Gateway được các sở ngành chấp thuận quy hoạch tổng mặt bằng xây dựng trên phần đất có diện tích hơn 14.300 m2. Sở Tài nguyên và Môi trường cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất năm 2012 sau khi trừ đi lộ giới diện tích xây dựng 13.300 m2.
Bà Lưu cho biết đã hoàn thành nghĩa vụ tài chính và được công ty bàn giao nhà một năm sau đó, nhưng đến nay căn hộ của bà cũng như các cư dân khác chưa được cấp giấy chứng nhận. Quá trình tìm hiểu, bà và các cư dân biết ngày 6/5/2019 Sở Tài nguyên và Môi trường TP HCM đã cấp lại giấy chứng nhận cho chủ đầu tư trên phần đất của dự án và tách thành hai sổ. Như vậy, Công ty Hiệp Phú Land được sử dụng riêng đối với toàn bộ khu đất, trong đó diện tích đất xây dựng chung cư là hơn 8.300 m2 và diện tích đất thương mại dịch vụ hơn 5.000 m2.
Theo bà Lưu, việc Sở Tài nguyên và Môi trường TP HCM cấp giấy chứng nhận cho Công ty Hiệp Phú Land sử dụng riêng phần đất thương mại dịch vụ lên tới hơn 5.000 m2 là trái quy định của pháp luật, gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của bà cũng như cư dân tại đây. Bởi phần đất trên bao gồm cả đất thuộc cổng chính đi vào chung cư, phần lớn đất giao thông nội bộ, đất cây xanh mà lẽ ra "thuộc quyền sử dụng chung của những người mua nhà tại chung cư".
Việc Sở Tài nguyên và Môi trường TP HCM cấp sổ riêng cho chủ đầu tư là ảnh hưởng nghiêm trọng đến cơ cấu sử dụng đất của dự án đã được phê duyệt, làm mất đi quyền sở hữu chung của cư dân đối với phần lối đi cổng chính. Trong khi đó, chung cư Saigon Gateway hiện chỉ có cổng ra vào duy nhất là cổng chính đi ra đường Xa lộ Hà Nội (nay là đường Võ Nguyên Giáp). Việc chủ đầu tư được sử dụng riêng phần đất nói trên, khiến toàn bộ cư dân phải đi nhờ trên đất của chủ đầu tư....
Không đồng tình với phán quyết của bản án sơ thẩm lần 2, bà Lưu tiếp tục kháng cáo, cho rằng phán quyết của tòa chưa áp dụng đúng quy định của pháp luật và xem xét thấu đáo vụ việc.
"Sở dĩ tôi yêu cầu hủy việc tách sổ của Sở Nông nghiệp và Môi trường vì việc này ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của tôi và cư dân khi lối đi chung được cấp tách nằm trong sổ hồng 5.000m2.
Nay tòa hủy nội dung cập nhật lối đi trên sổ hồng này nhưng vẫn bỏ lửng việc lối đi chung thuộc diện tích tách sổ...", bà Lưu nói.
(theo vnexpress và Tuoitre)
==> Việc cấp Giấy chứng nhận riêng cho khu thương mại dịch vụ trong dự án Saigon Gateway về nguyên tắc là đúng luật, nhưng việc bao gồm phần diện tích lối đi chung của cư dân trong sổ này là sai phạm về ranh giới và mục đích sử dụng đất, gây ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người mua nhà.
>>> Quyết định của Tòa án tuyên hủy phần nội dung cập nhật lối đi trong Giấy chứng nhận của khu thương mại dịch vụ là phù hợp với quy định pháp luật hiện hành, đồng thời thể hiện sự bảo vệ quyền lợi chính đáng của cư dân chung cư và phù hợp chuẩn mực và nguyên lý quốc tế.
==>Thử tìm hiểu Án lệ và Nguyên lý Âu Mỹ thế nào mà nhận định rằng Bản án phù hợp nguyên lý chung của thế giới.
a) (Mỹ) Mersac, Inc. v. National Hills Condominium Association (Georgia, 1997)
Trong vụ này, Mersac, trước đó là chủ đầu tư, đã thành lập khu chung cư, tạo đường nội bộ (Mersac Court) phục vụ tất cả các căn hộ. Khi bán căn hộ, họ không giữ quyền đi lại riêng nào qua đường đó vì đường này được xác định là một common element (phần chung).
Khi sau này Mersac muốn sử dụng lại con đường đó để tiếp cận các phần đất mà họ còn giữ lại, tòa án từ chối vì Mersac đã không giữ lại easement (quyền đi lại) khi bán và đường đã trở thành phần chung mà tất cả các chủ căn hộ cùng sở hữu. (nguồn: law.Justia)
*> Bài học: khi chủ đầu tư phân chia quyền sử dụng, nếu muốn giữ quyền đi lại riêng qua phương tiện nội bộ đã giao cho chung cư, phải ghi rõ trong hợp đồng, bản vẽ, hoặc giữ lại easement. Nếu không, đường đó có thể bị xác định là phần chung, không thể dùng riêng.
b) (MỸ) Vuzman v. Kales (Massachusetts Land Court, 2017)
Bên nguyên đơn cho rằng họ có easement by necessity (quyền đi lại do nhu cầu thiết yếu) qua phần đất được chỉ định là “exclusive use area” của người khác, vì nếu không có lối đi đó thì không thể tiếp cận phần đất phía sau.
Tòa đã bác yêu cầu, cho rằng việc tạo ra quyền đi lại bằng cách ngụ ý như vậy không thỏa mãn điều kiện pháp lý cho easement by necessity trong bối cảnh quyền sở hữu chung cư, đặc biệt khi phần đất đã được phân định rõ ranh giới. (nguồn: Moriarty Bielan & Malloy LLC)
*> Bài học: quyền đi lại ngụ ý (implied easement) vì “cần thiết” không phải lúc nào cũng được công nhận, nếu các điều kiện hợp lý không được đáp ứng (ví dụ: sự tách quyền từ trước, có lựa chọn khác, hoặc phần đất đã được phân định rõ).
c) (MỸ) M.P.M. Builders, LLC v. Dwyer (Massachusetts, 2004)
Trong vụ này, mảnh đất “dominant estate” (bên được quyền đi) có quyền đi qua mảnh đất bên “servient estate”. Khi chủ đất servient muốn phát triển và thay đổi thiết kế, muốn di dời đường đi (relocate the easement), tòa tối cao Massachusetts chấp nhận nguyên tắc cho phép di dời quyền đi lại nếu việc di dời không làm giảm hiệu năng, không làm tăng gánh nặng cho người đi lại và không làm mất mục đích gốc của easement. (nguồn: Wikipedia)
*> Bài học: trong nhiều hệ thống Mỹ, quyền đi lại có thể bị thay đổi vị trí (relocated) nếu được tòa án chấp thuận dựa trên các tiêu chí cân nhắc sự hợp lý và công bằng.
d) (MỸ) 572 Walt Whitman Rd. Holdings, LLC v. … (New York, 2025)
Trong vụ này, nguyên đơn tìm cách xác lập easement by necessity nhưng tòa đã bác vì thấy rằng tài sản đã có lối tiếp cận công cộng khác mà không cần quyền qua mảnh đất bên kia — tức không có “necessity” thực sự từ thời tách quyền. (nguồn: Tòa án New York)
*> Bài học: nếu có lối tiếp cận thay thế (dù không lý tưởng), đòi hỏi quyền qua phần đất của người khác sẽ khó được công nhận theo lý thuyết “necessity”.
e) (MỸ) Bayberry Group Inc. v. Crystal Beach
Trong vụ này, tranh chấp xem đường nội bộ trong khu chung cư có là common element không, và liệu các chủ căn hộ có quyền yêu cầu mở đường, giữ quyền đi lại qua nó không. Tòa xét rằng đường này là phần chung, do đó mọi người được sử dụng theo quyền chung. (nguồn: Case Law-usa)
*> Bài học: việc xác định đường nội bộ là “common element” giúp bảo vệ dân cư khỏi việc chủ đầu tư hoặc một cá nhân chiếm độc quyền.
Luật ANH:
a) Hair v. Gillman (2000, Court of Appeal)
Ms Gillman thuê khu vực phía sau của một tòa nhà, khu này có tiền sân (“forecourt”) trước mặt. Trong hợp đồng không có điều khoản rõ ràng cho quyền đi qua sân này, nhưng trước đó chủ tòa nhà cho bà sử dụng sân để đỗ xe. Bà yêu cầu quyền này tiếp tục sau khi hợp đồng thuê được chế tác. Tòa đã công nhận quyền đỗ xe / quyền đi qua sân — phần quyền này có thể được xem là easement dựa trên § 62 của Law of Property Act 1925 (quy định chuyển giao quyền đính kèm quyền sử dụng).
*> Bài học: trong luật Anh, quyền đi qua có thể phát sinh từ việc cho phép trước đó, nếu được chuyển giao hợp lý qua hợp đồng mới tuân theo luật.
b) Nicholson v Hale [2024]
Đây là trường hợp mới liên quan đến việc người sử dụng lâu dài một con đường qua đất khác đòi quyền “right of way by long use” (qua sử dụng lâu). Tòa án Anh (Upper Tribunal) xem xét xem có nên công nhận quyền đi lại vì sử dụng dài hạn mà không bị ngăn cản. Nhưng tòa cho rằng nếu chủ đất đặt bảng “không cho phép đi lại”, có thể ngăn chặn việc hình thành quyền này.
Hägen Wolf
*> Bài học: việc sử dụng lâu năm không bị ngăn cản có thể hình thành quyền đi lại, nhưng người chủ đất có thể sử dụng phương thức như đặt biển thông báo để ngăn việc hình thành quyền.
c) Ardbana Services Ltd v O’Kane & Devine Construction Ltd (Northern Ireland, 2016)
Vụ này liên quan đến việc truy đòi quyền đi lại bằng xe (vehicular access) qua đất khác. Nguyên đơn cho rằng có easement by necessity hoặc easement of common intention, nhưng tòa nhận định không có bằng chứng rõ ràng để công nhận quyền đi xe (vehicular right of way). (nguồn: Judiciary NI)
*> Bài học: quyền đi lại bằng phương tiện cơ giới (xe) khó được công nhận nếu không có bằng chứng trong hợp đồng / bản đồ / ý định ban đầu.
d) Copeland v. Greenhalf (1952, Chancery Division)
Những người đòi quyền để cất xe trên mảnh đất của hàng xóm (để ô tô đậu) bằng cách cho rằng họ đã dùng mảnh đất đó trong nhiều năm liên tục. Tòa cho rằng việc chiếm giữ như một “joint user” là quá rộng, không phù hợp với định nghĩa pháp lý về easement (quyền sử dụng). (nguồn: Wikipedia)
*> Bài học: luật Anh/Anh cho rằng quyền sử dụng đất của người khác không thể trở thành một quyền “quá rộng” như chiếm dụng lâu dài nếu nó vượt khỏi khung của một easement (quyền sử dụng hạn chế, mục đích rõ ràng)
TÓM TẮT,
$ Phần đất giao thông nội bộ / lối đi nếu phục vụ nhiều chủ sở hữu → thường được coi là “phần chung / common element / common part / easement” => Nếu lối đi chung được sử dụng bởi tất cả cư dân, chủ đầu tư không thể tự ý biến nó thành phần riêng nếu hợp đồng, bản đồ dự án không thể hiện rõ.
$ Quyền đi lại có thể được giữ lại nếu ghi rõ trong hợp đồng / bản tuyên bố / sơ đồ (như chủ đầu tư giữ easement khi bán)=> Chủ đầu tư muốn giữ quyền đi qua lối nội bộ phải ghi rõ ngay từ đầu, không thể để ranh giới mơ hồ rồi sau này tự quyết.
$ Quyền đi lại “ngụ ý / by necessity / by prescription / long use” không dễ được công nhận nếu thiếu các yếu tố pháp lý cần thiết (liên quan đến thời điểm tách quyền, có lối thay thế, bằng chứng rõ, không phải chỉ vì tiện lợi)** => Cư dân hoặc chủ đầu tư nếu dựa vào quyền ngụ ý để đòi lối đi chung / riêng thì cần chứng minh đầy đủ các yếu tố như: thời gian, tính công khai, không bị ngăn cản, sự cần thiết từ thời điểm tách quyền, v.v.
$ Quyền đi lại có thể được “relocate / điều chỉnh” nếu không làm giảm hiệu năng / tăng gánh nặng / mất mục đích ban đầu => Nếu chủ đầu tư muốn thay đổi vị trí lối đi nội bộ (ví dụ mở ngõ mới hoặc chuyển lối qua phần khác), có thể đề xuất với tòa / cơ quan nếu chứng minh rằng việc thay đổi hợp lý, không ảnh hưởng quyền của cư dân.
$ Hạn chế về quyền quá rộng / sử dụng vô chừng => Như trong Copeland v Greenhalf, nếu quyền được yêu cầu quá rộng (ví dụ muốn chiếm dụng đất như một phần riêng) sẽ bị bác bỏ. Quyền đi qua nên hạn chế theo mục đích rõ ràng (đi lại, tiếp cận, đi bộ, ô tô, v.v.).