16/03/2026
TỰ QUẢN CỦA NGHỀ LUẬT SƯ:
Điều kiện tiên quyết để nâng cao vị thế luật sư góp phần hoàn thiện nền tư pháp
Hiện nay, giới luật sư  đang quan tâm đến sửa đổi Luật Luật sư, những tranh luận về việc cấp bậc hành chính nào đứng ra quản lý đang làm lu mờ đi một vấn đề cốt lõi hơn: Phương thức quản trị nào là tối ưu để bảo đảm kỷ cương mà không xâm phạm tính độc lập của nghề luật sư? Dưới góc độ một người hành nghề luật, tôi cho rằng việc cơ quan nào của Nhà nước đứng ra quản lý luật sư thực tế không phải là vấn đề tiên quyết. Điều quan trọng nhất, mang tính bắt buộc là chủ thể đó phải có đủ trình độ, khả năng chuyên môn nghiệp vụ và các điều kiện thực tế theo quy định. Quan trọng hơn cả, quá trình quản lý đó phải đảm bảo tính khách quan, tuyệt đối không gây ra các tác động tiêu cực hoặc cản trở đến hoạt động nghề nghiệp đặc thù của luật sư. Khi đã có một hệ thống quản lý chuyên nghiệp và công tâm, vấn đề "ai quản lý" sẽ nhường chỗ cho câu hỏi "quản lý như thế nào" để nâng tầm vị thế luật sư Việt Nam.
1. Quản lý nhà nước: nên tập trung vào Thể chế
Quản lý nhà nước không có nghĩa là can thiệp vào từng hoạt động tác nghiệp, mà phải được thể hiện qua vai trò kiến tạo và giám sát vĩ mô:
- Ban hành hệ thống chính sách, pháp luật: Nhà nước giữ vai trò tối thượng trong việc ban hành các quy định về tiêu chuẩn luật sư, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật quản lý nghề nghiệp. Đây chính là hành lang pháp lý để nghề luật sư vận hành ổn định.
- Thanh tra, kiểm tra chuyên ngành: Vai trò của các cơ quan có thẩm quyền là thực hiện thanh tra, kiểm tra tính tuân thủ khung pháp lý chung. Đây là sự giám sát tối cao để đảm bảo hoạt động của các tổ chức hành nghề và tổ chức tự quản không đi chệch khỏi quỹ đạo của Hiến pháp và pháp luật. Nếu cơ quan quản lý thực hiện đúng chức năng này với sự am hiểu chuyên môn, họ sẽ trở thành bệ đỡ cho nghề nghiệp phát triển.
2. Tự quản – Nội lực nâng tầm vị thế nghề luật sư:
Bên cạnh quản lý nhà nước, điểm đột phá của Luật lần này cần phải là cụ thể hóa nguyên tắc Tự quản của tổ chức xã hội – nghề nghiệp. Chúng ta cần giao cho chính các Đoàn luật sư quản lý và giám sát việc chấp hành pháp luật, tuân thủ quy tắc đạo đức ứng xử bởi lẽ: Chỉ luật sư mới hiểu rõ nhất cần phải kiểm tra, giám sát những gì.
- Kinh nghiệm quốc tế: Cộng hòa Liên bang Đức, các Đoàn luật sư tiểu bang có quyền tự chủ rất lớn với các "Tòa án danh dự" để xử lý vi phạm đạo đức. Tại Nhật Bản, Liên đoàn Luật sư (JFBA) có quyền tự chủ hoàn toàn trong việc đăng ký và kỷ luật vì họ quan niệm chỉ người trong nghề mới đủ trình độ phán xét các hành vi nghiệp vụ phức tạp.
- Tính chuyên biệt trong giám sát: Nghề luật sư có những đặc thù về bảo mật thông tin và kỹ năng tranh tụng. Những sai phạm trong các vụ án hình sự hay kinh tế lớn đòi hỏi người kiểm tra phải có trình độ chuyên môn tương xứng mới có thể phát hiện và đánh giá đúng bản chất. Một cơ quan hành chính đa ngành nếu thiếu sự thấu cảm nghề nghiệp sẽ khó có thể sở hữu "bộ lọc" nhạy bén này.
3. Minh chứng từ thực tiễn tự quản
Thực tế thời gian qua, các Đoàn Luật sư lớn như Hà Nội và TP.HCM đã thực hiện rất tốt vai trò này thông qua việc xử lý kỷ luật, thậm chí xóa tên những cá nhân vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Trong khoảng 3 năm gần đây, Đoàn luật sư thành phố Hà Nội đã xóa tên, thu hồi thẻ và đề nghị bộ tư pháp thu hồi chứng chỉ hành nghề khoảng hơn 600 luật sư . Đây chính là minh chứng sống động cho năng lực tự quản. Khi chúng ta giao quyền giám sát tuân thủ đạo đức cho tổ chức xh nghề nghiệp, sự giám sát đó mang tính thực chất, chuyên sâu và có sức thuyết phục cao hơn, buộc mỗi luật sư phải tự soi chiếu để bảo vệ uy tín chung.
4. Giải pháp: Nhà nước "trị" bằng chính sách, Luật sư "quản" bằng đạo đức
Sự kết hợp hoàn hảo cho mô hình Nhà nước pháp quyền XHCN chính là:
- Nhà nước đứng ở tầm vĩ mô, ban hành chính sách ưu việt và thực hiện hậu kiểm thông qua thanh tra, kiểm tra định kỳ bằng đội ngũ cán bộ có trình độ, không định kiến.
- Tổ chức xh nghề nghiệp đứng ở tầm vi mô, trực tiếp giám sát từng bước đi của luật sư thông qua Quy tắc đạo đức. Giao quyền tự quản cho tổ chức nghề nghiệp không phải là buông lỏng, mà là đặt trách nhiệm lên vai những người am hiểu nghề nhất.
Mục tiêu cuối cùng của quản lý là tạo ra những người bảo vệ công lý tinh nhuệ. Khi chúng ta có một hệ thống pháp luật chặt chẽ, một cơ quan quản lý nhà nước có năng lực chuyên môn và một cơ chế tự quản thực chất từ phía các Đoàn luật sư, vị thế của luật sư Việt Nam sẽ được nâng cao, tiệm cận với các tiêu chuẩn quốc tế và đóng góp xứng tầm vào sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền.
Luật sư Hoàng Văn Hướng
Văn phòng Luật sư Hoàng Hưng
