05/11/2024
HIẾN PHÁP CỦA HOA KỲ ĐÃ LỖI THỜI?
Bài viết gốc: America’s Broken Constitution
11 tháng 10 năm 2024
NICHOLAS REED LANGEN
Trong khi nhiều người cho rằng văn kiện lập quốc của Hoa Kỳ phải được đại tu hoàn toàn, thì việc cải cách Tòa án Tối cao có thể là đủ. Và với Đại cử tri đoàn và Thượng viện bị giới hạn về mặt chính trị, việc đưa Tòa án vào thế kỷ 21 có thể là đủ.
LONDON – Gọi Hoa Kỳ là một nền dân chủ đã trở nên hơi quá đáng. Ngay cả sự kiện dân chủ được tôn vinh nhất của đất nước (và thế giới) cũng chỉ là ảo tưởng về ý chí của người dân. Do có Đại cử tri đoàn, hầu hết phiếu bầu của người Mỹ cho chức tổng thống cuối cùng đều không liên quan. Kết quả không phụ thuộc vào mong muốn chung của người dân Hoa Kỳ, mà phụ thuộc vào ý thích của một bộ phận nhỏ cử tri ở một vài quận tại một vài tiểu bang.
Các cuộc bầu cử lập pháp cũng không khá hơn là bao, nhờ vào những tác động bóp méo của việc phân chia khu vực địa lý bầu cử, theo đó các quan chức đảng phái phân chia các khu vực bầu cử theo kiểu Dalí để có lợi cho đảng của họ. Đây là trường hợp các chính trị gia lựa chọn cử tri của mình, với kỹ năng của người vẽ bản đồ quan trọng hơn mong muốn của người dân.
Kết quả là các tổng thống thường không chiếm được lòng tin của hầu hết người dân trong nước, và các nhà lập pháp quan tâm nhiều hơn đến việc chiều theo ý muốn của họ hơn là phục vụ lợi ích của đất nước. Nếu có một sự kiểm soát độc lập, đáng tin cậy đối với hai nhánh chính quyền này, thì điều đó có thể giữ cho nước Mỹ đi đúng hướng theo hiến pháp và ngăn chặn các chính trị gia đi chệch hướng sang chế độ chuyên quyền hoặc chế độ cai trị của đám đông. Nhưng không có, vì hiến pháp Hoa Kỳ được bảo vệ bởi Tòa án Tối cao, nơi các thành viên hiện tại không chỉ chấp nhận sự thiên vị chính trị mà còn đắm chìm trong đó.
Không còn một số thẩm phán thậm chí còn giả vờ gọi là "bóng và cú đánh", như Chánh án John Roberts đã nói một cách nổi tiếng tại phiên điều trần xác nhận của mình cách đây 19 năm. Trong những vụ án lớn thực sự quan trọng, các thẩm phán cuối cùng sẽ bám chặt vào bản sắc giáo phái của họ, sử dụng chính trị, thay vì luật pháp, làm kim chỉ nam. Mặc dù họ sẽ trích dẫn văn bản Hiến pháp và nói suông về các nguyên tắc tư pháp cơ bản, nhưng những tài liệu tham khảo này không phải để đưa ra quyết định mà là để che giấu chính trị.
HIẾN PHÁP CHO THỜI KỲ KHÁC
Trong tác phẩm “Không nền dân chủ nào tồn tại mãi mãi: Hiến pháp đe dọa Hoa Kỳ như thế nào, của Erwin Chemerinsky, hiệu trưởng Trường Luật Berkeley, kết luận rằng giải pháp duy nhất cho tình trạng hiến pháp của Hoa Kỳ là phải bắt đầu lại. Ông lập luận rằng nếu Hoa Kỳ muốn duy trì nền dân chủ, thì việc can thiệp vào hệ thống - dù là bằng sắc lệnh tư pháp hay sửa đổi hiến pháp - có thể là không đủ. Chỉ bằng cách quay trở lại thời điểm ban đầu, chúng ta mới có thể khắc phục được những sai sót cơ bản ở cốt lõi của trật tự hiến pháp Hoa Kỳ.
Chemerinsky muốn chúng ta nhận ra rằng không ai đặt mục tiêu thiết lập một hệ thống chính trị dân chủ ngày nay sẽ soạn thảo bất cứ thứ gì giống như hiến chương thành lập Hoa Kỳ. Ngay cả khi bạn coi hiến pháp như sau Nội chiến - khi chế độ nô lệ cuối cùng mất đi sự bảo vệ hợp pháp và quyền bầu cử đã được mở rộng ra ngoài phạm vi những người đàn ông sở hữu tài sản - thì bạn sẽ có một văn bản về cơ bản là không có chức năng. Bạn sẽ có một bản hiến pháp đề cao quyền tự do ngôn luận thay vì quyền tự do ngôn luận thực sự, coi trọng quyền sở hữu súng hơn hầu hết mọi thứ khác và coi trọng quan điểm của người dân sống ở những tiểu bang có nhiều thảo nguyên và miền núi hơn là thành phố và thị trấn.
Như Chemerinsky đã nói, "các tiểu bang miền Nam và Trung Tây có quyền lực không cân xứng trong Đại cử tri đoàn là đỏ [Cộng hòa], trong khi các tiểu bang có dân số thành thị ít được đại diện nhất là xanh [Dân chủ]." Kết hợp các lực lượng cấu trúc này với nhân khẩu học đang thay đổi của đất nước và bạn "có thể khiến các cuộc bầu cử không thành công trở nên phổ biến hơn nhiều." Wyoming, với dân số 581.000 người, có cùng số lượng thượng nghị sĩ như California, với dân số 39 triệu người. Tất nhiên, những người trích dẫn số liệu thống kê này thường bỏ qua đối tác của nó: Texas (31 triệu) có cùng số lượng thượng nghị sĩ như Rhode Island nhỏ bé (1,1 triệu người).
Có những lý do chính đáng cho nhiều điều kỳ lạ này ngay từ đầu. Nhưng đó là hai thế kỷ rưỡi trước. Viết vào thời điểm mà các hệ thống chính trị dễ bị bạo ngược hoặc cai trị bởi đám đông, những người sáng lập nước Mỹ đang tìm cách vạch ra một lộ trình mới. Nhưng họ không cho rằng họ đang soạn thảo một văn bản có giá trị mãi mãi. Không có kỳ vọng nào rằng những gì hiệu quả vào năm 1787 sẽ hiệu quả vào năm 2024. Ngược lại, những người soạn thảo đã đảm bảo rằng hiến pháp có thể được sửa đổi, để nó có thể phát triển và lớn mạnh như đất nước đã từng. Họ đang soạn thảo "những thỏa hiệp chính trị về mọi vấn đề", chứ không phải tuyên bố thánh thư cho mọi thời đại.
BỎ LỠ MỤC TIÊU
Chemerinsky đưa ra nhiều đề xuất khác nhau để cập nhật và sửa chữa hệ thống, cuối cùng kết luận rằng nước Mỹ cần một hiến pháp mới. Ưu tiên hàng đầu của ông là bãi bỏ hoặc cải cách Đại cử tri đoàn. Nhưng ngay cả khi điều này được thực hiện, nó cũng sẽ không thay đổi cơ bản bối cảnh hiến pháp và chính trị. Với tất cả những điều vô lý của nó, và với tất cả sự chú ý mà nó nhận được sau mỗi bốn năm, Đại cử tri đoàn đã bầu ra một tổng thống chỉ thua phiếu phổ thông hai lần kể từ thế kỷ XIX, khi họ thua ba lần.
Đúng vậy, hai lần đó bao gồm hai trong sáu cuộc bầu cử tổng thống gần đây nhất, vào năm 2000 và 2016, cả hai đều dẫn đến chiến thắng của Đảng Cộng hòa, và điều tương tự có thể xảy ra một lần nữa trong năm nay. Nhưng việc tập trung vào Đại cử tri đoàn lại bỏ qua vấn đề nhạy cảm: nước Mỹ bị chia rẽ giữa phe đỏ và phe xanh. Mặc dù Đại cử tri đoàn có lợi cho các ứng cử viên tổng thống của đảng Cộng hòa, nhưng số phiếu phổ thông sẽ có lợi cho đảng Dân chủ. Đại cử tri đoàn đẩy vòng quay tổng thống về phía đỏ, và số phiếu phổ thông sẽ đẩy vòng quay về phía xanh. Chỉ dựa trên cơ sở này, Đảng Cộng hòa sẽ không bao giờ cho phép cải cách.
Cải cách quan trọng thứ hai của Chemerinsky liên quan đến Thượng viện, nơi ông cho rằng đại diện nên được phân bổ lại để phản ánh nhân khẩu học thay vì địa lý. Chemerinsky thừa nhận rằng việc phân bổ bình đẳng các thượng nghị sĩ giữa các tiểu bang là "thiết yếu để tạo ra Hiến pháp", ngay cả khi điều đó khiến "Thượng viện trở nên phi dân chủ ngay từ đầu". Nhưng không rõ liệu điều đó có trở nên kém thiết yếu hơn không, ngay cả khi sự mất cân bằng này "đáng lo ngại hơn nhiều ngày nay vì sự chênh lệch về dân số ... đã tăng lên rất nhiều theo thời gian". Sự bình đẳng trong Thượng viện công nhận sự đóng góp của mỗi tiểu bang có chủ quyền vào dự án của Hoa Kỳ. Việc phân bổ lại các thượng nghị sĩ dựa trên dân số sẽ làm suy yếu điều này. 50 tiểu bang có thể bình đẳng, nhưng một số sẽ bình đẳng hơn những tiểu bang khác.
Hơn nữa, giải pháp của Chemerinsky sẽ nâng cao các trung tâm đô thị của Hoa Kỳ (có xu hướng thiên về Đảng xanh) với cái giá phải trả là các quận nông thôn (có xu hướng thiên về Đảng đỏ), một lần nữa đặt ra câu hỏi tại sao một tập hợp các tiểu bang không thể đồng ý về ngay cả những cải cách vừa phải lại có thể cùng nhau cải tổ toàn bộ hệ thống. Đảng Cộng hòa hoàn toàn nhận thức được rằng họ được hưởng lợi từ tình trạng hiện tại coi trọng địa lý hơn nhân khẩu học.
Thừa nhận điều này, Chemerinsky chỉ ra rằng các cải cách lớn về trật tự chính trị của Hoa Kỳ luôn phải diễn ra trong thời kỳ chia rẽ lớn và thường phải trả giá đắt. Rõ ràng nhất là phải có một cuộc nội chiến để xóa bỏ chế độ nô lệ. Nhưng nếu một nỗ lực đảo chính và một cuộc nổi loạn bạo lực tại Điện Capitol không đủ để thuyết phục những người Cộng hòa về nhu cầu thay đổi, thì không rõ điều gì sẽ đủ.
CÔNG LÝ CỦA SỰ MƠ HỒ
May mắn thay, có một giải pháp tiềm năng đơn giản hơn. Tất cả những sai sót cơ bản mà Chemerinsky xác định đều có thể được tòa án khắc phục, ngoại trừ đại diện thượng nghị sĩ và Đại cử tri đoàn. Gerrymandering, tài chính chiến dịch, quyền tự do ngôn luận và các vấn đề khác đều có thể - và đã - được đưa ra trước tòa án. Kể từ vụ Marbury kiện Madison (1803), thẩm quyền của Tòa án Tối cao trong việc giải quyết các vấn đề hiến pháp gây chia rẽ là rất lớn, nếu không muốn nói là không thể nghi ngờ.
Kể từ khi lao đầu vào mớ bòng b**g những câu đố về hiến pháp vào buổi bình minh của nền cộng hòa, Tòa án chưa bao giờ lùi bước. Vào nhiều thời điểm khác nhau, Tòa án đã khẳng định tính hợp hiến của chế độ nô lệ, duy trì việc phân chia khu vực bầu cử, trao cho các tập đoàn quyền tự do ngôn luận giống như công dân và cấm các tiểu bang quản lý ngân hàng, súng và chăm sóc sức khỏe. Tòa án đã chứng minh rằng họ sẵn sàng công nhận các quyền hiến định và tước bỏ chúng. Như Alexis de Tocqueville đã tiên đoán, mọi vấn đề chính trị ở Hoa Kỳ cuối cùng đều trở thành vấn đề tư pháp.
Nhưng thẩm quyền của Tòa án Tối cao không phải là vấn đề đáng lo ngại. Mặc dù một số nhà bình luận có thể than thở về thực tế là một cơ quan không được bầu lại nắm giữ quyền lực như vậy, nhưng vai trò của ngành tư pháp là một đặc điểm cốt lõi của nền dân chủ tự do. Đây là biện pháp bảo vệ quan trọng để ngăn nhà nước đi theo con đường chuyên quyền hoặc cai trị của đám đông chính trị gia. Nhưng thực sự đáng lo ngại khi Tòa án Tối cao trở thành một cơ quan chính trị hơn là một cơ quan tư pháp.
Đúng vậy, Tòa án chưa bao giờ thoát khỏi chính trị và chủ nghĩa bè phái. Marbury được viết bởi Chánh án John Marshall, người từng là Bộ trưởng Ngoại giao của Tổng thống John Adams trước khi được bổ nhiệm vào vị trí thẩm phán. Nhưng ngay cả khi phán quyết của Marshall bị ảnh hưởng bởi các yếu tố ngoài tư pháp, thì cuối cùng nó vẫn tự đứng vững. Ngược lại, các thẩm phán Tòa án Tối cao sau này ít thành thạo hơn trong việc đưa ra các quyết định chính trị của mình thành các quyết định tư pháp.
Cho đến thế kỷ này, giai đoạn rõ ràng nhất của sự chính trị hóa rõ ràng là thời kỳ Lochner 1897-1937, lên đến đỉnh điểm trong các cuộc đụng độ giữa Tòa án và Tổng thống Franklin D. Roosevelt. Năm trong số chín thẩm phán của Tòa án đã kịch liệt phản đối Chính sách kinh tế mới và tìm cách bóp nghẹt nó trong cái nôi của nó. Chánh án Charles Evans Hughes, một cựu ứng cử viên tổng thống của Đảng Cộng hòa, liên tục tham gia cùng "Bốn kỵ sĩ" bảo thủ tại Tòa án để bãi bỏ các chính sách chủ chốt như Đạo luật Phục hồi Công nghiệp Quốc gia năm 1933, cũng như các nỗ lực của chính quyền Roosevelt nhằm quản lý khai thác than và nông nghiệp. Mỗi biện pháp được coi là nằm ngoài thẩm quyền hiến định của Quốc hội hoặc Nhà Trắng.
Cơ sở trí tuệ bề ngoài cho sự moi ruột chính sách của chính phủ này là cam kết của Four Horsemen đối với "chủ nghĩa nguyên bản". Họ khăng khăng rằng ý nghĩa của Hiến pháp đã được xác định tại thời điểm phê chuẩn, họ tuyên bố rằng họ có nghĩa vụ phải diễn giải văn bản của nó theo đó. Bất chấp việc những người sáng lập đã từ chối cách tiếp cận này một cách rõ ràng. Vấn đề với chủ nghĩa nguyên bản không chỉ là nó không phù hợp với ý định ban đầu; mà còn là nó không phù hợp với thực tế.
Như bất kỳ nhà sử học có năng lực nào cũng sẽ chỉ ra, không thể biết chính xác những nhân vật lịch sử đang nghĩ gì khi họ đưa ra những quyết định quan trọng. Điều tốt nhất mà các nhà sử học có thể làm là đưa ra những diễn giải hoặc suy luận dựa trên bằng chứng. Không giống như các thẩm phán Tòa án Tối cao, họ không cho rằng các giả thuyết của họ nên được sử dụng để làm cơ sở cho luật pháp và chính sách đương thời ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người.
Tuy nhiên, chủ nghĩa nguyên bản - hoặc ít nhất là đứa con hoang của nó, "chủ nghĩa văn bản" - vẫn tồn tại. Dưới bàn tay chỉ đạo của cố Antonin Scalia và người theo ông, Clarence Thomas, nó đã trở thành triết lý tư pháp nổi bật nhất của Tòa án trong những thập kỷ gần đây. Như Elena Kagan, người được Tổng thống Barack Obama bổ nhiệm, đã nói với Thượng viện trong phiên điều trần phê chuẩn của bà: “Bây giờ tất cả chúng ta đều là những người theo chủ nghĩa nguyên bản.”
CHỐNG LỬA BẰNG NƯỚC
Vào những năm 1930, Roosevelt đã thắng thế khi đánh bại Tứ Kỵ Sĩ trong trò chơi chính trị của chính họ. Khi thảo luận về cải cách Tòa án Tối cao trong một trong những "cuộc trò chuyện bên lò sưởi" được phát sóng trên toàn quốc, ông đã hỏi làm thế nào để Tòa án có thể "tiếp tục nhiệm vụ cao cả của mình là xây dựng lại một hệ thống luật sống dựa trên Hiến pháp". Ông đề xuất giải pháp là bổ sung một thẩm phán mới cho mỗi thẩm phán đương nhiệm trên 70 tuổi. Trên thực tế, điều này có nghĩa là phải bổ sung sáu thẩm phán mới vào tòa án ngay lập tức.
Kế hoạch "gói gọn tòa án" của Roosevelt không đạt được tiến triển nào; nhưng ông cũng không cần điều đó. Với ý tưởng cải cách lan tỏa khắp Washington, văn bản luật New Deal tiếp theo được đưa ra trước tòa án đã được duy trì hợp lệ. Rốt cuộc thì New Deal cũng hợp hiến.
Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden đã cố gắng thực hiện một động thái tương tự với các cải cách mà ông đề xuất vào mùa hè này. Nhưng giống như Roosevelt, các cải cách mà ông đề xuất sẽ duy trì vị thế của Tòa án trước tiên là một cơ quan chính trị, sau đó là một cơ quan pháp lý. Ví dụ, việc đưa ra giới hạn nhiệm kỳ và một bộ quy tắc đạo đức ràng buộc có thể kiềm chế Tòa án, nhưng sẽ không thay đổi được quy trình bổ nhiệm mang tính chính trị hoặc bản chất chính trị của Tòa án.
Chemerinsky cũng mắc phải sai lầm tương tự. Ông đã đúng khi lưu ý rằng Tòa án ngày nay đã làm suy yếu nền dân chủ Hoa Kỳ với các phán quyết như Citizens United kiện Ủy ban Bầu cử Liên bang (2010), cho phép các tập đoàn "chi những khoản tiền không giới hạn" cho các cuộc bầu cử. Nhưng khi nhắc lại đề xuất về giới hạn nhiệm kỳ của thẩm phán, ông cho rằng các thẩm phán "phần lớn được cách ly khỏi chính trị đa số", trong khi thực tế họ là những người theo đảng phái chính trị ngay từ đầu. Giới hạn nhiệm kỳ có thể giải quyết những điều vô lý như thực tế là Thomas đã làm việc tại Tòa án kể từ khi một số luật sư trình diện trước ông được sinh ra. Nhưng chúng sẽ không thay đổi được thực tế rằng Thomas là một người theo đảng phái không hối hận và sẽ có một người khác kế nhiệm.
Thách thức thực sự đối với nước Mỹ là chuyển sang một hệ thống mà các quyết định của tòa án không được đưa ra bởi "thẩm phán Dân chủ" hay "thẩm phán Cộng hòa", mà chỉ bởi các thẩm phán. Để các thẩm phán Tòa án Tối cao không chỉ là "chính trị gia mặc áo choàng", quy trình bổ nhiệm cần phải được cải tổ hoàn toàn.
HOA KỲ NGOẠI LỆ
Không có quốc gia nào khác giao toàn bộ việc lựa chọn các viên chức tư pháp hàng đầu cho các nhánh hành pháp và lập pháp. Ví dụ, tại Vương quốc Anh, Ngài Thủ tướng sẽ giới thiệu một ứng cử viên cho thủ tướng, nhưng chỉ sau khi ủy ban bổ nhiệm tư pháp hoàn tất thẩm định. Khi có một vị trí trên ghế thẩm phán, các thẩm phán (và luật sư cao cấp) đáp ứng các tiêu chí sẽ được mời nộp đơn và một số sẽ được lựa chọn để phỏng vấn trước một hội đồng gồm các thẩm phán cao cấp và luật sư. Ngài Thủ tướng là tiếng nói duy nhất của đảng phái. Sau khi phỏng vấn nhiều ứng cử viên, hội đồng sẽ đưa ra khuyến nghị cho chính phủ. Mặc dù thủ tướng có thể từ chối người được đề cử, nhưng điều này không bao giờ xảy ra.
Quy trình bổ nhiệm của Vương quốc Anh không đảm bảo rằng các thẩm phán không bị chỉ trích và cáo buộc thiên vị chính trị; nhưng nó đảm bảo rằng những đòn như vậy hiếm khi xảy ra. Khi Tòa án Tối cao Anh thách thức các yếu tố trong chiến lược của chính phủ nhằm rút nước này khỏi Liên minh châu Âu, các phương tiện truyền thông cánh hữu đã cố gắng bôi nhọ các thẩm phán chủ tọa là "kẻ thù của nhân dân". Nhưng không giống như ở Hoa Kỳ, nơi mà vụ kiện tụng như vậy sẽ leo thang thành một cuộc ẩu đả chính trị, những cuộc tấn công này đã sớm bị lãng quên. Tòa án Tối cao đã ban hành phán quyết, chính phủ tuân thủ và Vương quốc Anh rời khỏi EU theo cách hợp hiến.
Tương tự như vậy đối với các nền dân chủ tự do hàng đầu khác, bao gồm Canada, Đức và Pháp. Mặc dù có thể có nhiều mức độ tham gia chính trị khác nhau trong mỗi hệ thống, nhưng nó luôn được kiềm chế và các thẩm phán vẫn đứng trên cuộc chiến đảng phái.
Một Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phi đảng phái sẽ mang đến cái nhìn khách quan về chính trị để giải quyết các vấn đề như phân chia khu vực bầu cử, phá thai, quyền sở hữu súng hoặc các thách thức trong tương lai đối với kết quả bầu cử. Tòa án này cũng có thể khôi phục lại một số uy tín mà tòa án này đã mất trong những thập kỷ gần đây. Trước đây là một trong những tổ chức được kính trọng nhất trong nền chính trị Hoa Kỳ, với tỷ lệ chấp thuận trên 60%, các quyết định của tòa án này thường được tôn trọng. Tuy nhiên, dưới sự quản lý của Roberts, tòa án này đã trở thành một tổ chức không xứng đáng được tôn trọng và không thể chỉ huy. Theo Trung tâm nghiên cứu Pew, chỉ có 47% người Mỹ chấp thuận tòa án này - mức thấp gần như lịch sử. Những phát hiện như vậy cho thấy ngay cả một số người ủng hộ Trump cũng hoài nghi về tòa án mà họ yêu thích.
Chemerinsky lập luận rằng toàn bộ hiến pháp cần phải bị xóa bỏ, và có thể là như vậy. Nhưng cải cách Tòa án Tối cao có thể là đủ. Và với Đại cử tri đoàn và Thượng viện bị cấm, việc đưa Tòa án vào thế kỷ 21 có thể phải đủ.
🍀 Theo Erwin Chemerinsky, “Không có nền dân chủ nào tồn tại mãi mãi: Hiến pháp đe dọa Hoa Kỳ như thế nào?” NXB Liveright, 2024.
🍀 Nicholas Reed Langen, nghiên cứu viên về tái lập hiến năm 2021, biên tập Tạp chí Chính sách công của LSE và viết về hiến pháp Anh cho The Justice Gap (Kẽ hở của Pháp luật).
