25/05/2026
TỐ TỤNG HÌNH SỰ BƯỚC VÀO GIAI ĐOẠN SỐ HÓA: CHÍNH THỨC HÌNH THÀNH HỒ SƠ VỤ ÁN ĐIỆN TỬ, KÝ SỐ VĂN BẢN TỐ TỤNG VÀ LIÊN THÔNG DỮ LIỆU
Ngày 15/5/2026, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Thông tư liên tịch số 04/2026/TTLT-BCA-BQP-VKSNDTC-TANDTC, quy định chi tiết thi hành khoản 5 Điều 131, khoản 3 Điều 132 và Điều 141 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Đây được xem là một bước chuyển lớn khi hoạt động tố tụng hình sự bắt đầu dịch chuyển từ mô hình hồ sơ giấy truyền thống sang mô hình tố tụng số và hồ sơ điện tử liên thông.
Nếu trước đây hoạt động điều tra – truy tố – xét xử chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy, bút lục vật lý và giao nhận trực tiếp, thì nay hệ thống mới mở đường cho:
* Ký số văn bản tố tụng;
* Xây dựng hồ sơ vụ án điện tử;
* Số hóa tài liệu, bút lục, vật chứng;
* Gửi, nhận, thông báo văn bản trên môi trường số;
* Kết nối dữ liệu giữa Công an – Viện kiểm sát – Tòa án – cơ quan thi hành án.
1. Hồ sơ vụ án điện tử sẽ thay đổi cách vận hành tố tụng như thế nào?
Thông tư liên tịch 04 cho phép triển khai:
Tiếp nhận – xác minh – điều tra – truy tố – xét xử – thi hành án trên nền tảng dữ liệu số.
Điều này đồng nghĩa:
Một vụ án trong tương lai có thể được quản lý bằng:
✔ Mã định danh vụ án;
✔ Bút lục điện tử;
✔ Dữ liệu vật chứng số;
✔ Chữ ký số chuyên dùng;
✔ Nhật ký truy cập và xử lý hồ sơ;
✔ Hồ sơ điện tử lưu trữ tập trung.
Đây là thay đổi có ý nghĩa đặc biệt đối với các vụ án:
* Hình sự kinh tế;
* Chức vụ, tham nhũng;
* Tài chính – ngân hàng;
* Chứng khoán;
* Công nghệ cao;
* Rửa tiền;
* Dữ liệu điện tử xuyên biên giới.
2. Điểm đáng chú ý nhất: Tính “không thể chối bỏ” của dữ liệu tố tụng
Thông tư yêu cầu toàn bộ quá trình ký số, truyền nhận và lưu trữ phải bảo đảm:
Xác thực – Toàn vẹn – Chính xác – Lưu vết – Chống chối bỏ.
Điều này tạo ra thay đổi rất lớn về giá trị chứng cứ.
Trong thực tiễn tranh tụng, nhiều vụ án từng phát sinh tranh luận:
* Hồ sơ có bị sửa đổi không?
* Bút lục bổ sung thời điểm nào?
* Ai tiếp cận tài liệu?
* Dữ liệu được chuyển qua những đơn vị nào?
Với cơ chế mới:
Mọi thao tác đều để lại dấu vết điện tử.
Điều này giúp:
* tăng tính minh bạch;
* giảm rủi ro thất lạc hồ sơ;
* kiểm soát truy cập;
* nâng cao khả năng giám sát tố tụng.
3. Người tham gia tố tụng sẽ phải thay đổi cách làm việc
Một điểm rất mới là:
Người tham gia tố tụng có thể phải:
* đăng ký tài khoản giao dịch điện tử;
* sử dụng định danh điện tử;
* dùng chữ ký điện tử;
* tiếp nhận thông báo tố tụng qua nền tảng số.
Đặc biệt:
Không kiểm tra email, tài khoản điện tử hoặc tài khoản định danh đã đăng ký có thể không được coi là lý do hợp lệ để viện dẫn “không nhận được văn bản tố tụng”.
Quy định này tạo ra áp lực mới đối với:
* luật sư;
* bị can;
* bị cáo;
* người bị hại;
* nguyên đơn dân sự;
* doanh nghiệp liên quan vụ án.
Nói cách khác:
Quản trị thông tin điện tử sẽ trở thành một phần của chiến lược tố tụng.
4. Bảo mật dữ liệu trở thành vấn đề trung tâm
Thông tư liên tịch 04 đặt yêu cầu rất cao:
Không được tự ý:
* sao chép dữ liệu;
* trích xuất hồ sơ;
* chia sẻ ngoài phạm vi tố tụng;
* sử dụng sai mục đích.
Việc truy cập phải:
* đúng thẩm quyền;
* có phân quyền;
* ghi nhận nhật ký;
* lưu vết toàn bộ quá trình.
Điều này đặc biệt quan trọng trong các vụ án:
Hình sự kinh tế – tài chính – doanh nghiệp – ngân hàng – M&A – mua bán nợ – thị trường vốn
vì thường chứa:
* dữ liệu tài chính;
* hồ sơ giao dịch;
* bí mật kinh doanh;
* cấu trúc sở hữu;
* tài sản bảo đảm;
* thông tin cổ đông.
5. Mới chỉ là thí điểm nhưng tác động sẽ rất lớn
Thông tư quy định trước mắt triển khai thí điểm tại một số địa phương.
Sau giai đoạn đánh giá:
Liên ngành sẽ công bố thời điểm triển khai đồng bộ trên toàn quốc.
Điều này mở ra khả năng hình thành:
Hệ sinh thái tố tụng điện tử quốc gia
gắn với:
* Trung tâm dữ liệu quốc gia;
* điện toán đám mây;
* cơ sở dữ liệu dùng chung;
* liên thông Công an – Viện kiểm sát – Tòa án.
Đây có thể là một trong những thay đổi lớn nhất của hệ thống tố tụng hình sự Việt Nam trong nhiều năm gần đây.
Góc nhìn của Vimax Asia
Thông tư liên tịch số 04 không đơn thuần là quy định kỹ thuật về chữ ký số.
Đây là dấu hiệu cho thấy:
Tố tụng hình sự đang chuyển từ mô hình quản lý hồ sơ sang mô hình quản trị dữ liệu.
Trong tương lai, tranh tụng sẽ không chỉ xoay quanh:
“Chứng cứ có hay không?”
Mà còn là:
Dữ liệu được tạo lập khi nào? Ai truy cập? Có bị chỉnh sửa? Có bảo đảm toàn vẹn hay không?
Đối với doanh nghiệp, luật sư và các chủ thể tham gia tố tụng, việc chuẩn bị năng lực quản trị dữ liệu, lưu trữ điện tử và kiểm soát chứng cứ số sẽ trở thành yêu cầu bắt buộc.
VIMAX ASIA
LEGAL • FINANCE • M&A • INVESTMENT • DISPUTE RESOLUTION
Debt Trading and Restructuring
Đồng hành cùng giá trị thực
vimaxasia.com
Nguồn ảnh : Quang cảnh một Lễ ký Thông tư liên tịch giữa các Bộ, ngành Trung ương. (Ảnh minh hoạ) theo baovephapluat.vn