22/08/2026
🔎 BỘ LUẬT HÌNH SỰ SẮP ĐƯỢC SỬA ĐỔI: NHỮNG THAY ĐỔI NÀO NGƯỜI DÂN VÀ DOANH NGHIỆP CẦN BIẾT?
Một cuộc gọi bằng giọng nói của người thân nhưng thực ra được tạo bởi AI.
Một video có hình ảnh giống hệt lãnh đạo doanh nghiệp yêu cầu chuyển tiền.
Một số điện thoại, địa chỉ, thông tin giao dịch cá nhân bị mua bán trên mạng.
Một khoản tiền vừa chuyển đi đã được “chia nhỏ”, chuyển qua nhiều tài khoản, ví điện tử hoặc nền tảng ở nước ngoài.
Đó không còn là những câu chuyện xa lạ.
Công nghệ đang thay đổi cách chúng ta sống, kinh doanh và giao dịch. Và tất nhiên, tội phạm cũng đang thay đổi theo.
Trong bối cảnh đó, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự sau gần 10 năm thi hành là một yêu cầu xuất phát trực tiếp từ thực tiễn.
📌 Vừa qua, Luật sư Khúc Thị Quyên – Giám đốc Công ty Luật Minh Thịnh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội đã tham gia trao đổi với phóng viên ANTV trong chương trình “Tiêu điểm ANTT” về những điểm mới đáng chú ý của Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi.
Đây là một nội dung rất đáng quan tâm, bởi dự thảo lần này không chỉ đơn thuần sửa một vài điều khoản mà có phạm vi thay đổi khá lớn, liên quan trực tiếp đến nhiều vấn đề đang diễn ra trong đời sống xã hội.
⚖️ 1. Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình
Một trong những điểm được quan tâm nhiều là đề xuất thu hẹp hình phạt tử hình từ 10 tội danh xuống còn 4 tội danh, gồm:
👉 Tội phản bội Tổ quốc;
👉 Tội giết người;
👉 Tội khủng bố;
👉 Tội sản xuất trái phép chất ma túy.
Đây là một trong những nội dung thể hiện xu hướng tiếp tục nhân đạo hóa chính sách hình sự, đồng thời bảo đảm sự phù hợp với yêu cầu thực tiễn và các cam kết quốc tế của Việt Nam.
🔐 2. Dữ liệu cá nhân lần đầu được đặt trong một “hàng rào” hình sự rõ nét hơn
Dữ liệu cá nhân ngày nay có giá trị rất lớn.
Tên, tuổi, số điện thoại có thể tưởng như không đáng kể.
Nhưng khi kết hợp với thông tin tài khoản ngân hàng, lịch sử giao dịch, địa chỉ, người thân, thói quen mua sắm... chúng có thể tạo thành một “hồ sơ số” cực kỳ có giá trị đối với tội phạm.
Đáng chú ý, dự thảo đề xuất bổ sung các tội danh liên quan đến:
🔹 Xâm phạm dữ liệu cá nhân;
🔹 Mua, bán trái phép dữ liệu cá nhân;
🔹 Cản trở hoạt động bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Đây là sự thay đổi rất đáng chú ý khi pháp luật không chỉ xử lý hậu quả của một vụ lừa đảo mà hướng tới ngăn chặn ngay từ nguồn dữ liệu bị khai thác trái phép.
🤖 3. AI, deepfake và những phương thức lừa đảo mới đang đặt ra bài toán mới cho pháp luật
Ngày nay, một đối tượng có thể sử dụng công nghệ để:
📱 Giả giọng nói của người thân;
📹 Giả hình ảnh, video;
👤 Tạo danh tính giả;
💬 Xây dựng kịch bản lừa đảo dựa trên dữ liệu cá nhân của nạn nhân.
Đặc biệt nguy hiểm khi AI kết hợp với dữ liệu cá nhân bị đánh cắp.
Kẻ lừa đảo không chỉ biết tên và số điện thoại của nạn nhân mà có thể biết cả người thân, công việc, giao dịch hoặc những thông tin riêng tư khác.
Khi đó, một cuộc gọi lừa đảo có thể trở nên giống thật đến mức rất khó nhận biết.
Vì vậy, việc hoàn thiện pháp luật để xử lý những phương thức phạm tội mới là yêu cầu ngày càng cấp thiết.
💻 4. Không chỉ xử lý “người phạm tội” mà còn phải xử lý “hạ tầng phạm tội”
Đây là một trong những nội dung rất đáng chú ý của dự thảo.
Trong môi trường truyền thống, công cụ phạm tội có thể là dao, phương tiện, giấy tờ, tiền...
Nhưng trong môi trường số, công cụ phạm tội có thể là:
🌐 Website giả mạo
🌐 Tên miền
🌐 Địa chỉ IP
🌐 Dữ liệu số
🌐 Phần mềm
🌐 Khóa mật mã
🌐 Các hệ thống kỹ thuật phục vụ hành vi phạm tội
Vì vậy, dự thảo đặt vấn đề về các biện pháp như tịch thu, tiêu hủy dữ liệu số trái phép; buộc dừng hoạt động tên miền, địa chỉ IP; thu hồi khóa mật mã trong những trường hợp luật định.
Có thể hiểu đơn giản:
Không chỉ bắt người phạm tội, mà còn phải vô hiệu hóa những công cụ đang giúp tội phạm tiếp tục hoạt động.
Đây là cách tiếp cận rất phù hợp với đặc thù của tội phạm công nghệ cao.
💰 5. Tiền số, tài sản số và lừa đảo xuyên biên giới: thách thức không nằm ở việc “không có tội danh”
Thực tế, pháp luật hiện hành vẫn có thể xử lý nhiều hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc rửa tiền thông qua môi trường mạng.
Vấn đề khó hơn nằm ở việc:
❓ Tiền đang ở đâu?
❓ Ai đang kiểm soát tài khoản hoặc ví?
❓ Dòng tiền đã đi qua những đâu?
❓ Làm thế nào để chứng minh nguồn gốc tài sản?
❓ Làm thế nào để phong tỏa và thu hồi tài sản cho người bị hại?
Một vụ án có thể có:
🇻🇳 Nạn nhân ở Việt Nam
🌎 Đối tượng ở nước ngoài
💻 Máy chủ ở một quốc gia khác
💰 Dòng tiền đi qua nhiều nền tảng và nhiều quốc gia.
Khi đó, việc điều tra và thu hồi tài sản trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Công nghệ có thể thay đổi hình thức của tài sản và phương thức giao dịch, nhưng không thể biến hành vi chiếm đoạt tài sản thành hành vi ngoài vòng pháp luật.
⚖️ 6. Không phải mọi sai phạm đều nên bị hình sự hóa
Đây cũng là một vấn đề rất quan trọng được đề cập trong cuộc trao đổi.
Kinh doanh có rủi ro.
Đầu tư có thể thất bại.
Đổi mới sáng tạo có thể có những thử nghiệm chưa thành công.
Nếu mọi sai sót, mọi thất bại trong kinh doanh đều có nguy cơ bị nhìn nhận ngay dưới góc độ hình sự thì sẽ rất dễ dẫn đến tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, không dám đổi mới.
Dự thảo vì vậy đề xuất mở rộng một số trường hợp loại trừ trách nhiệm hình sự liên quan đến nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới... với những điều kiện nhất định.
Điều này không có nghĩa là “làm sai thì được miễn”.
Mà quan trọng là phải phân biệt:
Rủi ro trong hoạt động hợp pháp ≠ hành vi cố ý phạm tội.
🌱 7. Chính sách hình sự cũng hướng nhiều hơn đến khắc phục hậu quả
Dự thảo còn đề xuất cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp, tạo thời gian để người vi phạm khắc phục hậu quả và có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định.
Điều này cho thấy chính sách hình sự đang được tiếp cận theo hướng:
Nghiêm minh nhưng nhân đạo.
Xử lý nhưng đồng thời khuyến khích khắc phục hậu quả.
Bảo vệ xã hội nhưng vẫn tôn trọng quyền con người.
🚨 Còn với người dân, điều quan trọng nhất là gì?
Cho dù Bộ luật Hình sự có được sửa đổi như thế nào thì phòng ngừa vẫn luôn tốt hơn khắc phục hậu quả.
Mỗi người nên đặc biệt lưu ý:
❌ Không cung cấp CCCD, mật khẩu, mã OTP cho người khác.
❌ Không bấm vào các đường link lạ.
❌ Không chuyển tiền chỉ dựa vào một cuộc gọi hoặc video.
❌ Không tin tuyệt đối vào hình ảnh, giọng nói vì AI có thể làm giả ngày càng tinh vi.
❌ Không tham gia những nền tảng đầu tư cam kết lợi nhuận “quá tốt để có thật”.
⚠️ Nếu chẳng may bị lừa đảo, đừng im lặng và đừng chậm trễ.
Hãy lưu lại tin nhắn, số điện thoại, tài khoản nhận tiền, đường link, hình ảnh, lịch sử giao dịch... và nhanh chóng liên hệ ngân hàng, tổ chức cung ứng dịch vụ liên quan cũng như trình báo cơ quan chức năng.
Trong nhiều vụ việc, thời gian có thể quyết định khả năng truy tìm dòng tiền và thu hồi tài sản.
💬 Một điểm rất đáng chú ý từ cuộc trao đổi của Luật sư Khúc Thị Quyên trên ANTV là:
Sửa đổi Bộ luật Hình sự không phải để pháp luật trở nên nghiêm khắc hơn bằng mọi giá, mà để pháp luật trở nên phù hợp hơn với cuộc sống.
Công nghệ thay đổi thì phương thức phạm tội thay đổi.
Xã hội phát triển thì yêu cầu bảo vệ người dân, doanh nghiệp và những người làm ăn chân chính cũng thay đổi.
Vì vậy, pháp luật hình sự cần phải đủ mạnh để xử lý nghiêm hành vi nguy hiểm, nhưng cũng đủ linh hoạt để không hình sự hóa những rủi ro, sai sót trong hoạt động hợp pháp.
📌 Luật Minh Thịnh chia sẻ nội dung này để mọi người cùng cập nhật, bởi những thay đổi của Bộ luật Hình sự không chỉ liên quan đến cơ quan tố tụng hay người hành nghề luật.
Nó có thể liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, tài sản, hoạt động kinh doanh và sự an toàn của mỗi người trong cuộc sống hàng ngày.
Luật Minh Thịnh – Chia sẻ kiến thức pháp luật để mỗi người hiểu luật hơn, chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
