09/09/2025
SỰ THẬT NỔ NÃO KHI TƯ VẤN LUẬT CHO KHÁCH HÀNG
Hà Nội, cũng là chiều mưa như hôm nay cách đây nhiều tháng trước, khách hàng tìm đến tôi về việc tư vấn giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ - bảo hộ quyền tác giả của tác phẩm do khách hàng độc lập sáng tạo, không sao chép của bất kỳ cá nhân, tổ chức nào và sáng tạo không vi phạm pháp luật. Cụ thể:
Tháng 5/2025, Công ty YTF - bên xử lý vi phạm bản quyền có gửi thư điện tử tới cho khách hàng chúng tôi yêu cầu: (i) Chấm dứt việc sử dụng tác phẩm (ii) Thay thế tác phẩm bằng tác phẩm khác trên mọi nền tảng (iii) Tiêu hủy dấu hiệu của tác phẩm tại mọi nền tảng số hoặc các sản phẩm vật chất không giới hạn là băng-rôn, khẩu hiệu,... Với các yêu cầu trên Công ty YTF cáo buộc khách hàng chúng tôi - bên bị xử lý vi phạm, đã sao chép tác phẩm của họ - xâm phạm nghiêm trọng quyền bảo hộ tác giả theo quy định pháp luật. Để đưa ra được cáo buộc trên bên xử lý vi phạm đã lập luận rằng:
(i) Bằng nhãn quan, ước lượng thực tế so sánh thể hiện của tác phẩm trên các nền tảng số cho rằng tác phẩm của khách hàng chúng tôi giống với bên xử lý vi phạm;
(ii) Bên xử lý vi phạm cho rằng khách hàng chúng tôi từng là thực tập sinh cho Công ty YTF được hướng dẫn bởi đối tác của họ nên chịu ảnh hưởng phong cách sáng tác, suy ra không thể phủ nhận sự liên quan của hai tác phẩm.
Điều tôi muốn chia sẻ ở đây không phải là cách xử lý hay hệ quả của vụ việc, mà là sự thật ẩn sau tác phẩm này.
Tác phẩm đang tranh chấp là "Phông chữ" trong vụ việc này thực chất là một chương trình máy tính (1), được cài đặt trong phần mềm gõ chữ hay phần mềm sáng tạo khác. Nhưng khi ứng dụng vào thực tế, nó lại hiện ra dưới dạng tác phẩm mỹ thuật ứng dụng (2). Vì được thể hiện dưới hình ảnh, tranh, truyền đơn… nên bên xử lý vi phạm khi “nhìn bằng mắt” sẽ thấy bố cục, đường nét, màu sắc của sản phẩm do khách hàng tôi sáng tạo có nét tương đồng với phông chữ của Công ty YTF. Tuy nhiên, thực tế không phải vậy.
Theo khoản 1, Điều 22 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành: “Chương trình máy tính là tập hợp các chỉ dẫn được thể hiện dưới dạng lệnh, mã, lược đồ hoặc dạng khác, khi gắn vào một phương tiện, thiết bị được vận hành bằng ngôn ngữ lập trình máy tính thì có khả năng làm cho máy tính hoặc thiết bị thực hiện được công việc hoặc đạt được kết quả cụ thể. Chương trình máy tính được bảo hộ như tác phẩm văn học, dù được thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy.”
Như vậy, để khẳng định hai phông chữ có giống nhau hay không, không thể chỉ nhìn bằng mắt mà phải so sánh đoạn mã lập trình của chúng. Lập luận của bên xử lý vi phạm rằng “nhìn thấy giống nhau” là thiếu cơ sở. Tương tự, hai phông chữ nổi tiếng là "Helvetica Neue" và "Arial" nếu chỉ nhìn ký tự "~" thì tưởng chừng giống hệt, nhưng mã lệnh ẩn sau lại hoàn toàn khác nhau (3).
Lập luận thứ hai tôi sẽ không bàn tới trong phần này. Chỉ muốn gửi đến độc giả một thông điệp: những gì ta nhìn thấy chưa chắc đã là sự thật, mà đôi khi chỉ là một phần của sự thật.
Khi tiếp nhận vụ việc, chúng tôi đã hỗ trợ khách hàng trong các khía cạnh sau:
(i) Tư vấn phương án phản hồi với đơn vị xử lý vi phạm;
(ii) Tư vấn thủ tục đăng ký bản quyền cho tác phẩm;
(iii) Tư vấn cơ chế tự bảo hộ quyền tác giả.
Kết quả là, sau khi khách hàng gửi phản hồi, Công ty YTF đã không có động thái nào tiếp theo, và vụ việc dần rơi vào im lặng. Tuy nhiên, từ trải nghiệm này, khách hàng đã có ý thức cao trong việc chuẩn bị bằng chứng, tài liệu phản biện cũng như chủ động tìm đến chúng tôi để được tư vấn chuyên sâu. Dù vậy, do thiếu vắng cơ chế bảo hộ pháp lý đầy đủ, khách hàng vẫn phải gánh chịu những thiệt hại nhất định trong quá trình xử lý tranh chấp.
(1) Khoản 1, Điều 22 Luật sở hữu trí tuệ: Chương trình máy tính là tập hợp các chỉ dẫn được thể hiện dưới dạng lệnh, mã, lược đồ hoặc dạng khác, khi gắn vào một phương tiện, thiết bị được vận hành bằng ngôn ngữ lập trình máy tính thì có khả năng làm cho máy tính hoặc thiết bị thực hiện được công việc hoặc đạt được kết quả cụ thể. Chương trình máy tính được bảo hộ như tác phẩm văn học, dù được thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy.
(2) Khoản 6, Điều 43 Nghị định 17/2023/NĐ-CP: 6. Tác phẩm mỹ thuật ứng dụng phải đáp ứng các yêu cầu sau:
a) Bản sao tác phẩm phải được thể hiện rõ ràng trên khổ giấy A4 thể hiện đúng bố cục, đường nét, màu sắc, hình khối của toàn bộ tác phẩm;
b) Trường hợp tác phẩm có chứa các chữ, từ ngữ không phải là tiếng Việt thì phải ghi rõ cách phát âm (phiên âm ra tiếng Việt) và nếu các chữ, từ ngữ đó có nghĩa thì phải dịch ra tiếng Việt; có chứa chữ số không phải là chữ số Ả-rập hoặc chữ số La-mã thì phải dịch ra chữ số Ả-rập;
c) Tác phẩm có nội dung liên quan tới y khoa, giáo dục và các lĩnh vực chuyên ngành, đặc thù khác cần có văn bản, giấy tờ xác nhận, thẩm định, phê duyệt của cơ quan chức năng có thẩm quyền.
(3) Trong bình luận