22/11/2025
Phòng vệ chính đáng là một trong những vấn đề pháp lý được quan tâm hàng đầu, đặc biệt là khi nó liên quan trực tiếp đến quyền tự bảo vệ của mỗi cá nhân. Dưới đây là bài viết giải đáp các thắc mắc thường gặp về phòng vệ chính đáng theo quy định của pháp luật Việt Nam.
________________________________________
I, Phòng Vệ Chính Đáng Là Gì?
Phòng vệ chính đáng được định nghĩa rõ ràng trong Điều 22 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017.
• Định nghĩa: Là hành vi của người vì bảo vệ các quyền hoặc lợi ích chính đáng của mình, của người khác, hoặc lợi ích của Nhà nước, của cơ quan, tổ chức mà buộc phải chống trả lại một cách cần thiết người đang có hành vi xâm phạm các lợi ích nói trên.
• Hậu quả pháp lý: Hành vi phòng vệ chính đáng không phải là tội phạm.
________________________________________
II, Các Điều Kiện Để Hành Vi Được Coi Là Phòng Vệ Chính Đáng
Để một hành vi chống trả được công nhận là phòng vệ chính đáng và người thực hiện không bị truy cứu trách nhiệm hình sự, hành vi đó phải thỏa mãn đồng thời các điều kiện sau:
1. Về Hành Vi Xâm Phạm
• Tính chất: Phải là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có tính chất tội phạm hoặc uy hiếp gây thiệt hại nghiêm trọng (ví dụ: hành vi đánh, chém, cướp tài sản, hãm hiếp, v.v...).
• Thời điểm: Hành vi xâm phạm đang xảy ra hoặc sắp xảy ra ngay tức khắc và chưa kết thúc.
+ Phòng vệ trước khi xâm phạm xảy ra: Không được coi là phòng vệ chính đáng (ví dụ: nghe tin ai đó sẽ đánh mình rồi chủ động đi đánh trước).
+ Phòng vệ khi xâm phạm đã kết thúc: Không được coi là phòng vệ chính đáng (ví dụ: kẻ trộm đã bỏ chạy mà đuổi theo đánh).
2. Về Hành Vi Chống Trả (Phòng Vệ)
• Mục đích: Chỉ nhằm bảo vệ các quyền hoặc lợi ích hợp pháp (của bản thân, của người khác, của Nhà nước, cơ quan, tổ chức).
• Giới hạn: Hành vi chống trả phải cần thiết và không được vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng.
• VD: Anh A đang đi bộ trên đường vắng. Đột nhiên, anh B lao ra, cầm một thanh gỗ và tấn công anh A bằng cách đánh mạnh vào đầu anh A. Để bảo vệ bản thân khỏi cú đánh có thể gây thương tích nặng hoặc tử vong, anh A đã nhanh chóng né tránh và dùng tay đẩy mạnh vào ngực anh B. Cú đẩy này khiến anh B bị mất thăng bằng, ngã về phía sau và đánh rơi thanh gỗ, không còn khả năng tiếp tục tấn công. Anh A sau đó khống chế, giữ anh B lại và gọi cảnh sát.
________________________________________
III, Thế Nào Là Vượt Quá Giới Hạn Phòng Vệ Chính Đáng?
Đây là điểm mấu chốt và phức tạp nhất trong việc xác định phòng vệ chính đáng.
Vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng là hành vi chống trả rõ ràng quá mức cần thiết, không phù hợp với:
1. Tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi xâm phạm (cuộc tấn công).
2. Thiệt hại đã xảy ra hoặc có khả năng xảy ra đối với bên bị xâm phạm.
• Ví dụ: Một người bị kẻ trộm lẻn vào nhà với ý định trộm cắp tài sản (không mang theo hung khí, chưa tấn công chủ nhà) mà chủ nhà lại dùng vũ lực quá mức (như dùng gậy đánh chết kẻ trộm) thì có thể bị coi là vượt quá giới hạn.
👉 Hậu Quả Của Vượt Quá Giới Hạn
• Người có hành vi vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh tương ứng (như Tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng – Điều 126, Bộ hình Sự; Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng hoặc do vượt quá mức cần thiết khi bắt giữ người phạm tội– Điều 136, Bộ luật Hình sự).1
________________________________________
IV. Lời Khuyên Pháp Lý
Khi đối diện với hành vi xâm phạm, cần nhớ rằng:
1. Chống trả là quyền: Bạn có quyền chống trả để bảo vệ mình và người khác.
2. Giữ chừng mực: Hành vi chống trả phải tương xứng hoặc cần thiết để ngăn chặn hành vi xâm phạm.
3. Hạn chế thiệt hại: Tuyệt đối tránh gây ra thiệt hại nghiêm trọng hơn một cách rõ ràng so với thiệt hại mà hành vi xâm phạm có thể gây ra.
4. Liên hệ cơ quan chức năng: Trong mọi trường hợp có thể, nên nhanh chóng gọi điện báo Công an để được can thiệp kịp thời, tránh tự mình đưa ra hành vi chống trả gây hậu quả đáng tiếc.
![📢 CHƯƠNG TRÌNH TƯ VẤN PHÁP LUẬT MIỄN PHÍ TỪ NGÀY 02/10/2024 ĐẾN 20/10/2024)] Chào mừng kỷ niệm 79 năm ngày truyền thốn...](https://img5.lawfirms1.com/728/080/1142413017280800.jpg)
![📣[TƯ VẤN MIỄN PHÍ TỪ NGÀY 07/10/2023 ĐẾN 10/10/2023)] 📣 🎉 Chào mừng Kỷ niệm 78 năm Ngày truyền thống Luật sư Việt Nam (...](https://img5.lawfirms1.com/490/267/899527594902678.jpg)
