06/12/2025
⚖️นักกฎหมาย นักบัญชี นักสืบ⚖️
บทบาทของนักบัญชีนิติวิทยาในการให้คำปรึกษาแก่บุคคลที่มีสถานภาพทางการเมือง (PEPs) ตามประกาศสำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน
สำนักงานป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน (ปปง.) ได้ประกาศกำหนด “บุคคลที่มีสถานภาพทางการเมือง” (Politically Exposed Persons: PEPs) ตามกฎกระทรวงการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้า พ.ศ. 2563 เพื่อใช้เป็นกรอบในการประเมินความเสี่ยงด้านการฟอกเงินและธุรกรรมทางการเงินที่เกี่ยวข้องกับบุคคลกลุ่มนี้ ซึ่งถือเป็นกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูงตามข้อกำหนดของมาตรฐานการป้องกันการฟอกเงินของคณะทำงานเฉพาะกิจเพื่อดำเนินการทางการเงิน (FATF)¹ เนื่องจากตำแหน่งทางอำนาจอาจทำให้เกิดความเสี่ยงในการถูกใช้เป็นช่องทางทุจริต รับสินบน หรือฟอกเงินได้มากกว่าบุคคลทั่วไป
ในบริบทดังกล่าว “นักบัญชีนิติวิทยา” (Forensic Accountant) จึงมีบทบาทสำคัญในการให้คำปรึกษา ตรวจสอบ และวิเคราะห์ข้อมูลทางการเงินที่เกี่ยวข้องกับ PEPs เพื่อสนับสนุนทั้งการปฏิบัติตามกฎหมาย การบริหารความเสี่ยง และความโปร่งใสในกระบวนการยุติธรรมทางเศรษฐกิจ
⸻
1. บทบาทด้านการตรวจสอบและวิเคราะห์เส้นทางการเงินของ PEPs
เนื่องจาก PEPs มีความเสี่ยงสูง สถาบันการเงินและหน่วยงานภาครัฐจึงต้องดำเนินกระบวนการตรวจสอบเข้มข้นมากขึ้น เช่น การตรวจสอบแหล่งที่มาของเงิน (Source of Funds) และการติดตามเส้นทางเงิน (Money Trail)² นักบัญชีนิติวิทยามีความสามารถในการใช้เทคนิคทางการสอบสวนเชิงบัญชี เช่น การวิเคราะห์ธุรกรรมผิดปกติ การใช้กฎหมาย Benford’s Law และการทำ Data Analytics เพื่อระบุธุรกรรมที่อาจเข้าข่ายฟอกเงินหรือแสดงเจตนาแอบแฝง³
⸻
2. บทบาทด้านการประเมินความเสี่ยงตามหลักเกณฑ์ AML/CFT สำหรับ PEPs
กฎหมายป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินกำหนดให้ธุรกรรมที่เกี่ยวข้องกับ PEPs ต้องผ่านกระบวนการตรวจสอบเพิ่มขึ้นหรือ Enhanced Due Diligence (EDD)⁴ นักบัญชีนิติวิทยาจึงมีหน้าที่
• ประเมินระดับความเสี่ยงของ PEPs
• วิเคราะห์พฤติกรรมทางการเงินที่อาจเข้าข่าย red flags
• ให้ข้อเสนอแนะในการลดความเสี่ยงแก่หน่วยงานและองค์กร
การมีผู้เชี่ยวชาญช่วยประเมินช่วยลดโอกาสที่หน่วยงานจะถูกกล่าวหาว่าละเลยมาตรการ AML/CFT
⸻
3. บทบาทในการจัดทำเอกสารและรายงานตามกรอบกฎหมาย ปปง.
เมื่อ PEPs ต้องเปิดบัญชี ทำธุรกรรมการเงิน หรือถูกร้องขอข้อมูลจาก ปปง. หรือหน่วยงานกำกับดูแล นักบัญชีนิติวิทยาจะช่วยจัดทำ
• รายงานความโปร่งใสของข้อมูลทางการเงิน
• รายงาน STR (Suspicious Transaction Report)
• รายงานประกอบการชี้แจงทรัพย์สิน
• เอกสาร Supporting Documents ที่จำเป็นสำหรับ AML Compliance
บทบาทนี้ช่วยให้การปฏิบัติตามกฎหมายเป็นไปอย่างถูกต้อง ครบถ้วน และลดความเสี่ยงต่อข้อกล่าวหาการปกปิดข้อมูล
⸻
4. บทบาทในฐานะผู้เชี่ยวชาญทางบัญชีประกอบกระบวนการยุติธรรม
นักบัญชีนิติวิทยาสามารถทำหน้าที่เป็นผู้เชี่ยวชาญพยาน (Expert Witness) เพื่อให้ความเห็นทางบัญชีในคดีที่เกี่ยวข้องกับ
• การฟอกเงิน
• การทุจริตของเจ้าหน้าที่รัฐ
• การรับสินบนหรือร่ำรวยผิดปกติ
• คดีความของ ปปง., ป.ป.ช., ดีเอสไอ หรือศาลอาญาคดีทุจริต
ตามหลักสากล การนำเสนอพยานหลักฐานที่เกิดจากการวิเคราะห์เชิงนิติวิทยาช่วยเสริมความน่าเชื่อถือของการพิสูจน์ข้อเท็จจริงในคดีเศรษฐกิจที่ซับซ้อน⁵
⸻
5. บทบาทด้านการให้คำปรึกษาการกำกับดูแลกิจการและธรรมาภิบาล (Governance & Integrity Advisory)
นักบัญชีนิติวิทยายังมีบทบาทในการแนะนำแนวทางเพื่อเสริมสร้างความโปร่งใสและธรรมาภิบาลแก่ PEPs และองค์กรของรัฐ เช่น
• ประเมินความเสี่ยงผลประโยชน์ทับซ้อน (Conflict of Interest)
• ออกแบบระบบควบคุมภายในเพื่อลดความเสี่ยงทุจริต
• พัฒนากลไกตรวจสอบทางบัญชีที่เป็นอิสระ
• แนะนำมาตรฐาน FATF และ OECD สำหรับบุคลากรของรัฐที่มีอำนาจตัดสินใจสูง
การมีระบบการกำกับดูแลที่ดีช่วยลดโอกาสเกิดการใช้อำนาจมิชอบ และสร้างความเชื่อมั่นต่อสาธารณชน
⸻
6. บทบาทประสานงานร่วมกับทนายความในคดีที่เกี่ยวข้องกับ PEPs
ในหลายกรณี นักบัญชีนิติวิทยาต้องทำงานร่วมกับทนายความเพื่อตรวจสอบพยานหลักฐาน เส้นทางเงิน และการจัดทำคำชี้แจงต่อหน่วยงานรัฐ ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญในการต่อสู้คดีหรือพิสูจน์ความบริสุทธิ์ของผู้ถูกกล่าวหา⁶
⸻
สรุป
จากประกาศ ปปง. ที่กำหนดให้ PEPs เป็นบุคคลที่ต้องได้รับการตรวจสอบเป็นพิเศษ นักบัญชีนิติวิทยาจึงมีบทบาทสำคัญยิ่งในการ
• ตรวจสอบและวิเคราะห์ข้อมูลทางการเงิน
• ประเมินความเสี่ยงฟอกเงิน
• จัดทำรายงานตามกฎหมาย AML
• ให้ความเห็นทางผู้เชี่ยวชาญในกระบวนการยุติธรรม
• สนับสนุนความโปร่งใสและธรรมาภิบาลในหน่วยงานรัฐ
การมีนักบัญชีนิติวิทยาที่มีความเชี่ยวชาญทำให้หน่วยงานรัฐ นักการเมือง และบุคคลระดับสูงสามารถดำเนินการทางการเงินได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย ลดความเสี่ยง และเสริมสร้างความเชื่อมั่นของสังคมต่อระบบราชการและการเมืองไทย
⸻
เอกสารอ้างอิง (APA Style Footnotes / References)
¹ FATF. (2013). Politically Exposed Persons (Recommendations 12 and 22).
² Cummings, L. (2018). Forensic Accounting and Fraud Examination. Wiley.
³ Nigrini, M. (2020). Forensic Analytics: Methods and Techniques for Forensic Accounting Investigations. Wiley.
⁴ Anti-Money Laundering Office. (2020). Ministerial Regulation on Customer Due Diligence B.E. 2563 (2020).
⁵ Peterson, K. & Ozili, P. (2020). Forensic Accounting Theory.
⁶ Oyedokun, G. E. (2013). An Assessment of the Role of Forensic Accountants in Litigation Support
