07/04/2026
#อยู่กินโดยไม่จดทะเบียนสมรส: #ทรัพย์สินจะแบ่งกันได้จริงหรือ?
วิเคราะห์ปัญหา “ #กรรมสิทธิ์รวม” ที่มักถูกเข้าใจผิด
ในทางปฏิบัติ มีความเข้าใจแพร่หลายว่า หากชายหญิงอยู่กินกันฉันสามี
ภริยา แม้ไม่ได้จดทะเบียนสมรส แต่เมื่อเลิกรากันแล้ว ทรัพย์สินที่ได้มาใน
ระหว่างอยู่กินกัน เช่น บ้าน รถยนต์ หรือทรัพย์สินอื่น ๆ สามารถ “แบ่งกันได้” ในลักษณะเดียวกับสินสมรส
ความเข้าใจดังกล่าว ไม่ถูกต้องตามหลักกฎหมาย
บทความนี้จะอธิบายประเด็นดังกล่าวโดยยึดหลักตาม ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ อย่างเป็นระบบ
ไม่จดทะเบียนสมรส เท่ากับ ไม่มี “สินสมรส”
การที่ชายหญิงอยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียนสมรส
ย่อมไม่ก่อให้เกิดสถานะ “สามีภริยาโดยชอบด้วยกฎหมาย”
ผลทางกฎหมายคือ
ไม่มีสินสมรส
ไม่มีสิทธิแบ่งทรัพย์ตามกฎหมายครอบครัว
ดังนั้น ทรัพย์สินใด ๆ ที่เกิดขึ้นในระหว่างการอยู่กิน
จะต้องพิจารณาตาม “กฎหมายทรัพย์สินทั่วไป” เท่านั้น
ทรัพย์เป็นชื่อใคร โดยหลักเป็นของคนนั้น
หากทรัพย์ เช่น บ้าน
จดทะเบียนในชื่อฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
ใช้เงินของฝ่ายนั้นซื้อ
โดยหลักแล้ว
ทรัพย์ย่อมเป็นกรรมสิทธิ์ของบุคคลที่มีชื่อเป็นเจ้าของ (เป็นข้อสันนิษฐานของกฎหมาย)
อีกฝ่ายจะอ้างสิทธิไม่ได้ เว้นแต่จะมีเหตุทางกฎหมายรองรับ
“กรรมสิทธิ์รวม” ไม่ได้เกิดขึ้นเองโดยอัตโนมัติ
คำว่า “กรรมสิทธิ์รวม”
มักถูกนำมาใช้อธิบายกรณีนี้อย่างกว้างขวาง แต่ในทางกฎหมาย:
กรรมสิทธิ์รวมจะเกิดขึ้นได้ ต้องมีการพิสูจน์ข้อเท็จจริงรองรับ
โดยหลักต้องแสดงให้เห็นว่า
มี เจตนาร่วมกัน ให้ถือทรัพย์ร่วม
และ/หรือ
มี ส่วนร่วมในการได้มาซึ่งทรัพย์สิน เช่น
ร่วมออกเงิน
ร่วมผ่อน
ร่วมลงทุน
หากไม่มีองค์ประกอบดังกล่าว จะไม่เกิดกรรมสิทธิ์รวม
การเป็น “แม่บ้าน” เพียงอย่างเดียว ไม่ทำให้เกิดสิทธิในทรัพย์
ประเด็นที่ถูกเข้าใจผิดมากที่สุดคือ
จัดงานแต่งงาน การดูแลบ้าน ดูแลครอบครัว หรือเป็นแม่บ้าน แต่ไม่ได้จดทะเบียนสมรส ทำให้มีสิทธิในทรัพย์สินของอีกฝ่าย
ในทางกฎหมาย
การทำหน้าที่ภายในครัวเรือน
การอุปการะเลี้ยงดู
หรือการอยู่กินกัน
ไม่ใช่เหตุให้เกิดกรรมสิทธิ์ในทรัพย์
เว้นแต่จะพิสูจน์ได้ว่า
มีข้อตกลงให้ถือทรัพย์ร่วม
หรือ มีส่วนร่วมทางการเงินหรือทรัพย์สินอย่างชัดเจน
กรณีไม่มีส่วนร่วม ย่อม ไม่มีสิทธิแบ่งทรัพย์
หากข้อเท็จจริงเป็นว่า
ทรัพย์อยู่ในชื่อฝ่ายเดียว
อีกฝ่ายไม่ได้ร่วมออกเงินหรือมีส่วนได้มา
ผลทางกฎหมายคือ
ไม่อาจอ้างกรรมสิทธิ์รวม และไม่มีสิทธิเรียกร้องแบ่งทรัพย์
แม้จะอยู่กินกันมานานเพียงใดก็ตาม
ข้อสังเกต: เหตุใดจึงเกิดความเข้าใจผิด
สาเหตุสำคัญมี 2 ประการ
นำหลัก “สินสมรส” ไปใช้กับความสัมพันธ์ที่ไม่จดทะเบียน
ใช้เหตุผลเชิง “ความยุติธรรมทางสังคม” แทนหลักกรรมสิทธิ์
แต่ในทางศาล
สิทธิในทรัพย์สินต้องยึดตามข้อเท็จจริงและกฎหมาย ไม่ใช่ความสัมพันธ์ส่วนตัว
การอยู่กินโดยไม่จดทะเบียนสมรส → ไม่มีสินสมรส
ทรัพย์สินเป็นของผู้มีชื่อเป็นเจ้าของตามหลัก
การอ้าง “กรรมสิทธิ์รวม” ต้องพิสูจน์การมีส่วนร่วมในการได้มา
การเป็นแม่บ้านเพียงอย่างเดียว → ไม่ก่อให้เกิดสิทธิในทรัพย์
ดังนั้น แนวคิดที่ว่า “อยู่กินกันแล้วทรัพย์ต้องแบ่งกัน”
จึงไม่ใช่หลักกฎหมาย แต่เป็นเพียงความเข้าใจที่คลาดเคลื่อน
#ทนายชวาลแสงงาม #ทนายลำพูน
