21/02/2026
อำนาจตุลาการ กับ ปัญหาการโต้แย้งการเลือกตั้งโดยตรงและโดยลับ
โดย ณรงค์ฤทธิ์ เพชรฤทธิ์ 21 กุมภาพันธ์ 2569
ในกรณีทั้งมีการโต้แย้งว่า ในการเลือกตั้งเมื่อวันที่ 8 กุมภาพันธ์ 2569 ที่บัตรเลือกตั้งมี QR code ที่อาจจะทำให้สืบไปถึงตัวผู้ใช้สิทธิลงคะแนนเลือกตั้งได้ โดยมีความเห็นแบ่งเป็น 2 ฝ่าย ฝ่ายแรกเห็นว่า มีความเป็นได้ทางทฤษฎีหรือมีความเป็นไปได้หากมีการสืบค้นตามรหัสคิวอาร์ที่สามารถทำให้รู้ตัวผู้ลงคะแนนนว่าได้ลงคะแนนให้แก่ผู้ใด ทำให้การลงคะแนนเสียงไม่เป็นความลับ โดยไม่ใช่ลับเฉพาะเวลาคะแนนเท่านั้น แต่เป็นความลับตลอดกาล แต่อีกฝ่ายหนึ่งเห็นว่า แม้ว่าบัตรเลือกตั้งมี QR code ที่ทำให้สืบค้นไปยังตัวผู้ใช้สิทธิลงคะแนนได้ก็ตาม แต่ก็ยังเป็นความลับอยู่เพราะมาตรการทางกฎหมายที่เป็นกำแพงป้องกันการเปิดเผยความลับ และการกำหนด QR code บัตรเลือกตั้งเพื่อป้องกันทุจริตและเพื่อทำการสืบสวนในการมีการร้องเรียนการทุจริต ถือว่า การเลือกตั้งโดยลับ ตามกฎหมายอยู่
ในชั้นนี้ ผมจะยังไม่ให้ความเห็นว่าความคิดเห็นของฝ่ายใดถูกต้อง (เนื่องจากกำลังค้นคว้าข้อมูล ตำรา เอกสาร เพื่อจะเขียนเรื่องนี้อยู่) แต่จากการค้าคว้าเบื้องต้นและวางเค้าโครงการเขียน ผมจะให้คำตอบสุดท้ายในปัญหาที่โต้เถียงกัน เพื่อให้เป็นข้อคิดในบทสรุปว่า
“อำนาจตุลาการหรือการกระทำทางตุลาการ (ศาล) เป็นอำนาจวินิจฉัยชี้ขาดปัญหาข้อพิพาทโดยนำข้อกฎหมายปรับเข้ากับข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น และชี้ขาดว่าข้อเท็จจริงนี้เข้าหลักเกณฑ์องค์ประกอบที่กฎหมายกำหนดหรือไม่ และชี้ขาดจะบังคับข้อกฎหมายนั้นให้เป็นตามตัวบทกฎหมายอย่างไร ลักษณะอำนาจตุลาการจะเป็นอำนาจแบบตั้งรับ (passive) เพื่อชี้ขาดปัญหาข้อเท็จจริงที่เกิดว่าชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ศาลไม่อาจจะริ่เริ่มได้เอง (active) ที่จะวินิจฉัยได้ดวยตนเอง ศาลจึงไม่อาจจะริ่เริ่มตั้งสมมติฐานข้อเท็จจริงในเรื่องหนึ่งเรื่องใดคาดว่าจะขึ้นเกิดแล้วไปวินิจฉัยชี้ขาดได้ ซึ่งหมายความว่า ศาลจะวินิจฉัยชี้ขาดเรื่องหนึ่งเรื่องใดได้จะต้องเป็นที่มีข้อพิพาทและเป็นข้อเท็จจริงเกิดขึ้นแล้ว หากเป็นเพียงการคาดหมายว่าจะเกิดข้อเท็จจริงหรือมีความเป็นไปได้ว่าจะมีข้อเท็จจริงเกิดขึ้นหรือเป็นปัญหาสมมุติ ศาลจะไม่รับวินิจฉัยให้ เพราะศาลรับฟังพยานที่เกิดขึ้นแล้วเท่านั้น ไม่ใช่พยานที่คาดว่าจะเกิดขึ้น ดังนั้น ปัญหาการโต้แย้งว่า การมี QR code ในบัตรเลือกตั้งจะทำให้การเลือกตั้งไม่เป็นความลับ ขัดต่อการหลักการเลือกโดยตรงและโดยลับ ตามมาตรา 85 วรรคหนึ่ง ของรัฐธรรมนูญ หรือไม่ เมื่อไม่ปรากฏข้อเท็จจริงว่า การลงคะแนนของผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งรายใดรายหนึ่งหรือหลายรายถูกเปิดเผยไม่ความลับเป็นลับแล้ว จึงไม่มีข้อเท็จจริงเกิดขึ้น ไม่ถือว่ามีข้อพิพาท ศาลไม่มีอำนาจจะเข้าไปวินิจฉัยได้”
