28/08/2026
⚖️ คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 978/2567
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📌 เรื่อง
สำคัญผิดในราคาขายฝาก — สัญญาขายฝากเป็นโมฆะ
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
❓ ประเด็นข้อกฎหมาย
ผู้ขายฝากเข้าใจว่าตกลงขายฝากที่ดินในราคา 160,000 บาท ตามจำนวนเงินที่ได้รับจริง แต่ในสัญญากลับระบุราคาขายฝาก 500,000 บาท
กรณีเช่นนี้จะถือว่าเป็นการ สำคัญผิดในสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งนิติกรรม จนทำให้สัญญาขายฝากเป็นโมฆะหรือไม่?
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📖 ข้อเท็จจริง
เดิมโจทก์กู้เงินจากจำเลยที่ 1 จำนวน 250,000 บาท และจดทะเบียนจำนองที่ดินพิพาทเป็นประกันหนี้
ต่อมาโจทก์ไถ่ถอนจำนอง แล้วจดทะเบียน ขายฝากที่ดินพิพาทแก่จำเลยที่ 1 ในราคา 500,000 บาท มีกำหนด 1 ปี โดยจำเลยที่ 2 เป็นผู้รับมอบอำนาจจากจำเลยที่ 1 ให้ดำเนินการแทน
ภายหลังปรากฏว่า จำเลยที่ 1 มอบเงิน 500,000 บาท ให้จำเลยที่ 2 เพื่อนำไปมอบให้โจทก์
แต่จำเลยที่ 2 มอบให้โจทก์เพียง 160,000 บาท ส่วนอีก 340,000 บาท จำเลยที่ 2 เบียดบังเอาไปเอง และมีการทำบันทึกข้อตกลงเกี่ยวกับเรื่องดังกล่าวไว้
โจทก์จึงฟ้องขอให้จำเลยที่ 1 จดทะเบียนโอนที่ดินคืนแก่โจทก์ในราคา 160,000 บาท
ศาลชั้นต้นพิพากษายกฟ้อง
ศาลอุทธรณ์ภาค 4 พิพากษายืน
โจทก์ฎีกาโดยได้รับอนุญาตจากศาลฎีกา
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
⚖️ คำวินิจฉัยศาลฎีกา
ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า ข้อที่โจทก์นำสืบในทำนองว่าโจทก์เข้าใจว่าทำสัญญากู้และจำนอง แต่ภายหลังทราบว่าเป็นสัญญาขายฝาก ซึ่งเป็นการอ้างว่าสำคัญผิดใน ประเภทของนิติกรรม นั้น ขัดกับข้อกล่าวอ้างในคำฟ้อง จึงรับฟังไม่ได้
ข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่าโจทก์และจำเลยที่ 1 โดยจำเลยที่ 2 มีเจตนาทำสัญญาขายฝากที่ดินพิพาท
ประเด็นจึงอยู่ที่ ราคาขายฝาก มิใช่ประเภทของนิติกรรม
จากพยานหลักฐาน ศาลฎีกาฟังว่า จำเลยที่ 1 มอบเงิน 500,000 บาท แก่จำเลยที่ 2 เพื่อนำไปมอบให้โจทก์ แต่จำเลยที่ 2 มอบให้โจทก์เพียง 160,000 บาท และเบียดบังอีก 340,000 บาทไป
ตามพฤติการณ์น่าเชื่อว่า จำเลยที่ 2 หลอกลวงโจทก์ว่าตกลงขายฝากกันในราคา 160,000 บาท ตามจำนวนเงินที่โจทก์ได้รับ
ข้อเท็จจริงจึงรับฟังได้ว่า ขณะทำสัญญาโจทก์เข้าใจว่าราคาขายฝากคือ 160,000 บาท มิใช่ 500,000 บาท ตามที่ระบุในสัญญา
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🔎 หลักสำคัญของคดี
การที่โจทก์เข้าใจราคาขายฝากผิด แม้มิใช่การสำคัญผิดใน
▪️ ลักษณะของนิติกรรม
▪️ ตัวบุคคลซึ่งเป็นคู่กรณี
▪️ หรือทรัพย์สินซึ่งเป็นวัตถุแห่งนิติกรรม
แต่ศาลฎีกาวินิจฉัยว่า
“ราคาที่ตกลงขายฝากย่อมมีความสำคัญมากพอกับตัวทรัพย์ที่เป็นวัตถุแห่งนิติกรรม”
จึงถือว่าโจทก์แสดงเจตนาทำนิติกรรมโดย สำคัญผิดในสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งนิติกรรม
สัญญาขายฝากจึง ตกเป็นโมฆะตาม ป.พ.พ. มาตรา 156 ไม่มีผลบังคับตามกฎหมาย และต้องเพิกถอนการจดทะเบียนขายฝาก
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
💰 แล้วเงิน 160,000 บาท ต้องคืนหรือไม่?
เมื่อสัญญาขายฝากเป็นโมฆะ เงิน 160,000 บาท ที่โจทก์ได้รับจึงเป็นเงินที่รับไว้โดยปราศจากมูลอันจะอ้างกฎหมายได้
โจทก์ต้องคืนแก่จำเลยที่ 1 ฐานลาภมิควรได้ ตาม ป.พ.พ. มาตรา 172 วรรคสอง
แม้จำเลยที่ 1 ไม่ได้ฟ้องแย้ง ขอให้คืนเงินดังกล่าว แต่เมื่อโจทก์ไม่มีสิทธิยึดถือเงินไว้ ศาลมีอำนาจพิพากษาให้โจทก์คืนเงินแก่จำเลยที่ 1 เพื่อให้เสร็จสิ้นไปในคราวเดียวกัน
ไม่ถือว่าเป็นการพิพากษาเกินคำขอตาม ป.วิ.พ. มาตรา 142 วรรคหนึ่ง
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
💵 แล้วเงินอีก 340,000 บาทล่ะ?
เงิน 340,000 บาท ที่จำเลยที่ 2 เบียดบังเอาไปนั้น ศาลวินิจฉัยว่าเป็นเรื่องที่ จำเลยที่ 1 ต้องไปว่ากล่าวเอาจากจำเลยที่ 2 ซึ่งเป็นตัวแทนของจำเลยที่ 1ต่างหาก
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
🏛️ ผลคดี
ศาลฎีกา พิพากษากลับ
✅ ให้เพิกถอนนิติกรรมการจดทะเบียนขายฝากที่ดินพิพาท
✅ ให้จำเลยที่ 1 ส่งมอบโฉนดที่ดินคืนแก่โจทก์
✅ ให้โจทก์ชำระเงิน 160,000 บาท แก่จำเลยที่ 1
✅ ค่าฤชาธรรมเนียมทั้งสามศาลให้เป็นพับ
✅ คำขออื่นให้ยก
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📝 สรุป
การสำคัญผิดใน “ราคาขายฝาก” อาจเป็นการสำคัญผิดในสิ่งซึ่งเป็นสาระสำคัญแห่งนิติกรรมได้
คดีนี้โจทก์ตั้งใจทำ สัญญาขายฝาก จริง แต่เข้าใจว่าราคาขายฝากเป็น 160,000 บาท ขณะที่สัญญาระบุ 500,000 บาท
ศาลฎีกาเห็นว่า ราคาขายฝากมีความสำคัญมากพอกับตัวทรัพย์ที่เป็นวัตถุแห่งนิติกรรม จึงเป็นการสำคัญผิดในสาระสำคัญ ทำให้สัญญาขายฝากเป็นโมฆะ
⚠️ ข้อควรระวังในการอ่านฎีกานี้
ไม่ควรสรุปว่าโจทก์ “สำคัญผิดว่าทำจำนองแทนขายฝาก” เพราะศาลไม่รับฟังข้ออ้างนั้น
ประเด็นที่ศาลรับฟังและใช้วินิจฉัยคือ
👉 สำคัญผิดใน “ราคาขายฝาก”
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
📚 กฎหมายที่เกี่ยวข้อง
▪️ ป.พ.พ. มาตรา 156 วรรคหนึ่ง และวรรคสอง
▪️ ป.พ.พ. มาตรา 172 วรรคสอง
▪️ ป.พ.พ. มาตรา 812
▪️ ป.วิ.พ. มาตรา 142 วรรคหนึ่ง
━━━━━━━━━━━━━━━━━━
#ฎีกาที่978_2567 #ขายฝาก #สำคัญผิด #โมฆะ #นิติกรรม #ลาภมิควรได้ #กฎหมายแพ่ง #คำพิพากษาศาลฎีกา #ฎีกาน่าสนใจ #ฎีกาศึกษา
