04/09/2026
พอดีได้พาลูกจ้างไปขอรับสิทธิประโยชน์กรณีสามีที่ไม่ได้จดทะเบียนสมรสเสียชีวิต ซึ่งมี ประเด็นที่เห็นว่าน่าจะมาแลกเปลี่ยนกันเพื่อให้เกิดประโยชน์ ซึ่งข้อเขียนนี้มิได้มีเจตนา ที่จะตำหนิเจ้าหน้าที่ประกันสังคม แต่เพื่อให้เกิดความเข้าใจระหว่างผู้ประกันตนกับผู้ปฏิบัติหน้าที่ ซึ่งเจ้าหน้าที่ประกันสังคม เขามักจะยึดแนวแนวปฏิบัติที่รับมาจากผู้บังคับบัญชา มากกว่าการจะต้องมาตีความตัวบทกฎหมาย ผมจึงขอแลกเปลี่ยนในประเด็นมุมมองทางกฎหมาย ซึ่งอาจจะไม่ตรงกับทางประกันสังคม ในเรื่องของผู้มีสิทธิ์ได้รับเงินสงเคราะห์การตายตาม ม.73(2) ซึ่งทางเจ้าหน้าที่เห็นว่าภรรยาบิดามารดาหรือบุตร จะต้องเป็นทายาทที่ชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น เคสนี้เป็นกรณีภรรยามิได้จดทะเบียนสมรสกับผู้ประกันตนผู้เสียชีวิต ภรรยาและบุตร2คน จึงไม่มีสิทธิ์ได้รับเงินสงเคราะห์การตาย คนที่มีสิทธิคือแม่ผู้ตายหรือพ่อผู้ตายกรณีจดทะเบียนกับแม่
แต่ทางเจ้าหน้าที่ก็ได้ให้ #แนวทางไว้อันนี้เผื่อใครไม่ต้องการไปต่อสู้ทางกฎหมายก็ใช้แนวปฏิบัตินี้ได้
1.ให้ไปตกลงกับผู้มีสิทธิที่ชอบด้วยกฎหมายเพื่อให้ความยินยอม ตามเอกสารที่ทางประกันสังคมจัดให้พร้อมแนบเอกสาร บัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน ทะเบียนสมรส ของพ่อ แม่ สามี ภรรยาที่ชอบด้วยกฎหมายหรือกรณีของลูกแนบหนังสือรับรองบุตรหรือสูติบัตรที่ระบุว่าผู้ตายคือพ่อ แล้วกลับมายื่นคำร้องี่ประกันสังคม ประกันสังคมจะโอนเงินตามส่วนที่มีสิทธิได้รับ
2.ใช้สิทธิผ่านลูก โดยยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวเพื่อรับรองบุตร
#ทีนี้มาแลกเปลี่ยนในมุมข้อกฎหมายกัน
มีประเด็นสำคัญทางกฎหมายที่ต้องตั้งคำถามเอาไว้ นั่นคือ
ทำไมกฎหมายจึงใช้ถ้อยคำต่างกัน? โดยกฎหมายประกันสังคม แบ่ง ผู้มีสิทธิ์ได้รับประโยชน์ทดแทน ไว้ สองกลุ่มโดยใช้ถ้อยคำต่างกัน ดังนี้
กลุ่มแรก ใช้คำว่า "ให้จ่ายแก่บุคคลตามลำดับดังนี้ ..." และมาตรา75จัตวา กรณีสงเคราะห์บุตร แล้วทั้ิงสองมาตราก็ระบุเพียง "สามีภริยา บิดามารดา หรือบุตร" โดยไม่ได้กำหนดว่าต้องเป็นสามีภริยา บิดามารดา หรือบุตร ที่ชอบด้วยกฎหมายหรือไม่
กลุ่มที่สอง ใช้คำว่า "ทายาท ผู้มีสิทธิ์...ได้แก่..." ข้อความนี้อยู่ในมาตรา 77 จัตวา ในกรณีชราภาพ
ประเด็นนี้ผมเห็นว่ากฎหมายมีเจตนาที่ต้องการแยกว่าสิทธิใดต้องเป็นทายาทที่ชอบด้วยกฎหมาย สิทธิใดที่เป็นทายาททางสายเลือดหรือในทางสังคม มิเช่นนั้นก็ต้องใช้คำว่าทายาทผู้มีสิทธิเหมือนๆกัน
2. มีคำพิพากษาฎีกา ที่วินิจฉัยในประเด็นนี้ไว้ หลายฎีกา โดยเฉพาะฎีกาที่ 776/2553 ฎีกานี้ชี้เห็นอย่างชัดเจน เนื่องจากกรณีนี้ พ่อของผู้ประกันตนที่เสียชีวิต เรียกร้องเงิน 2 ส่วน คือ เงินสงเคราะห์การตาย กับเงินชราภาพที่ผู้ประกันตน(ลูก)สะสมไว้
#ซึ่งศาลฎีกาวินิจฉัยทำนองว่า กฎหมายมีเจตนาที่จะแยกถ้อยคำระหว่างคำว่า "บุคคล" กับ "ทายาท" ออกจากกันอย่างชัดเจน ดังนั้นกรณีนี้สารจึงตัดสินให้ผู้เป็นพ่อได้รับสิทธิ์เงินสงเคราะห์การตายแต่ไม่มีสิทธิ์ได้รับเงินในกรณีชราภาพของลูก
หมายเหตุ หาก สำนักงานประกันสังคมเห็นว่า คำว่า สามีภริยา บิดามารดา หรือบุตร หมายถึงทายาทที่ชอบด้วยกฎหมาย แต่ทำไมเมื่อมีการแก้กฎหมายประกันสังคม ฉบับที่3 เมื่อ มิ.ย.2558 ที่มีการแก้ไขมาตรา73และ 75 ทำไมถึงไม่แก้ไขให้มันชัดเจน ซึ่งผมได้ยินเสียงของผู้ประกันตนบ่นว่า ทำไม กว่าจะได้สิทธิประโยชน์จากเงินสมทบที่เราส่งไปมันถึงยากเย็นเข็ญใจขนาดนี้ ถ้าเป็นตาสีตาสา คงไม่มีปัญญา จะได้รับสิทธิประโยชน์ ทั้งที่กฎหมาย มันบังคับให้เขาต้องส่งเงินสมทบเข้าประกันสังคม แต่พอจะมีสิทธิ์ได้รับประโยชน์ตามกฎหมาย้าง ก็ไม่เคยได้มาง่ายๆเลย เช่นสิทธิประโยชน์ กรณีเสียชีวิตอย่างกรณีนี้
#ดังนั้นโปรดเลือกผู้สมัครคณะกรรมการประกันสังคม
#หมายเลข1และหมายเลข3 ของกลุ่มแรงงานเพื่อสังคม
#เพื่อที่จะแก้ไขกฎระเบียบให้มันเกิดความชัดเจนและง่ายขึ้น
#27กยเลือกเบอร์1และเบอร์3
"ย่อยาวคำพิพากษาศาลฎีกาที่776/2553"
โจทก์ฟ้องขอให้เพิกถอนคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการอุทธรณ์ ขอให้บังคับจำเลยจ่ายเงินสงเคราะห์กรณีตาย 75,000 บาท และเงินบำเหน็จชราภาพ 50,344.50 บาท พร้อมดอกเบี้ยอัตราร้อยละ 7.5 ต่อปี ถัดจากวันที่สำนักงานประกันสังคมจังหวัดเพชรบุรีแจ้งว่าโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับเงินดังกล่าว (วันที่ 25 พฤศจิกายน 2548) จนกว่าจำเลยจะชำระเงินเสร็จแก่โจทก์
จำเลยให้การขอให้ยกฟ้อง
ศาลแรงงานภาค 7 พิพากษาให้เพิกถอนคำสั่งสำนักงานประกันสังคมจังหวัดเพชรบุรีที่สั่งว่าโจทก์ไม่มีสิทธิได้รับเงินสงเคราะห์กรณีตายและเงินบำเหน็จชราภาพกรณีตาย และคำวินิจฉัยอุทธรณ์ของคณะกรรมการอุทธรณ์ที่ 156-157/2549 ลงวันที่ 31 มกราคม 2549 ให้จำเลยจ่ายเงินสงเคราะห์กรณีตายและเงินบำเหน็จชราภาพกรณีตายแก่โจทก์ตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ.2533 มาตรา 73, 77 ทวิ และ 77 จัตวา คำขออื่นให้ยก
จำเลยอุทธรณ์ต่อศาลฎีกา
ระหว่างพิจารณาโจทก์ถึงแก่กรรม นายบรรเจิดทายาทของโจทก์ยื่นคำร้องขอเข้าเป็นคู่ความแทน ศาลฎีกาอนุญาต
ศาลฎีกาแผนกคดีแรงงานวินิจฉัยว่า มีปัญหาต้องวินิจฉัยตามอุทธรณ์ของจำเลยประการเดียวว่า โจทก์ซึ่งเป็นบิดาของนางสาวทัศนีย์ตามความเป็นจริงแต่ไม่ใช่บิดาโดยชอบด้วยกฎหมาย เป็น "ทายาท" ผู้มีสิทธิได้รับบำเหน็จชราภาพตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ.2533 มาตรา 77 จัตวา วรรคสอง (3) หรือไม่ พิเคราะห์แล้ว ตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ.2533 ไม่ได้ให้คำจำกัดความคำว่า "บิดา" และคำว่า "ทายาท" ว่ามีความหมายอย่างใด เมื่อพิจารณาบทบัญญัติตามมาตราต่างๆ ในพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ.2533 จะเห็นได้ว่า มีการบัญญัติแตกต่างกันชัดเจน กล่าวคือ ในมาตรา 73 (1) การจ่ายเงินค่าทำศพให้จ่ายแก่ "บุคคล" ตามลำดับ ดังนี้ ... มาตรา 73 (2) การจ่ายเงินสงเคราะห์กรณีที่ผู้ประกันตนถึงแก่ความตายให้จ่ายแก่ "บุคคล"... มาตรา 75 จัตวา การจ่ายประโยชน์ทดแทนในกรณีสงเคราะห์บุตรแก่ "บุคคล" ... ตามลำดับ ดังนี้ แต่ในมาตรา 77 จัตวา บัญญัติไว้ชัดเจนแตกต่างจากมาตราดังกล่าวข้างต้น โดยบัญญัติว่า "ทายาท" ของผู้นั้นมีสิทธิได้รับเงินบำเหน็จชราภาพ "ทายาท" ผู้มีสิทธิตามวรรคหนึ่งได้แก่ (1) (2) (3) ... เมื่อบทบัญญัติของกฎหมายดังกล่าวใช้คำว่า "บุคคล" กับ "ทายาท" แสดงว่ากฎหมายมีเจตนารมณ์ที่จะให้มีความหมายแตกต่างกัน และคำว่า "ทายาท" ซึ่งเป็นถ้อยคำในบทบัญญัติของกฎหมาย จึงต้องแปลความหมายโดยเทียบเคียงกับคำว่า "ทายาท" ในกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่ง ตามบทบัญญัติมาตรา 4 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และกฎหมายที่ใกล้เคียงอย่างยิ่งในกรณีนี้ก็คือบทบัญญัติในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 6 ว่าด้วยมรดก ซึ่งมีบทบัญญัติถึงคำว่า "ทายาท" อยู่ในมาตรา 1559, 1603 และ 1629 โดยคำว่า "ทายาท" ในบทบัญญัติดังกล่าวนี้ หมายถึงเฉพาะทายาทที่ชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น ดังนั้น คำว่า "ทายาท" ตามพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ.2533 มาตรา 77 จัตวา จึงต้องหมายถึง ทายาทที่ชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น มิได้หมายความรวมถึงทายาทตามความเป็นจริงด้วยแต่ประการใด และเมื่อโจทก์เป็นบิดาตามความเป็นจริงแต่มิใช่เป็นบิดาที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้ประกันตน และมิใช่เป็นทายาทที่ชอบด้วยกฎหมายของผู้ประกันตน จึงไม่มีสิทธิได้รับเงินบำเหน็จชราภาพ ตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 77 จัตวา แห่งพระราชบัญญัติประกันสังคม พ.ศ.2533 ที่ศาลแรงงานภาค 7 วินิจฉัยให้เพิกถอนคำสั่งของจำเลยในส่วนนี้ ศาลฎีกาไม่เห็นพ้องด้วย อุทธรณ์ของจำเลยฟังขึ้น
พิพากษาแก้เป็นว่า ให้ยกฟ้องโจทก์ในส่วนเงินบำเหน็จชราภาพพร้อมดอกเบี้ย นอกจากที่แก้ให้เป็นไปตามคำพิพากษาศาลแรงงานภาค 7สร้างเป็นภาพ
