28/05/2025
Faallo Sharci oo Ku Saabsan Awoodda Ganaax ee Ciidanka Wado-marista Somaliland.
Hordhac
Waxaa intabadan laga dhex arkaa bulshada Somaliland su’aalo ku saabsan sharciyadda iyo habraaca ay ciidamada wado-maristu ku ganaaxaan muwaadiniinta jebiya xeerarka wadooyinka. Arrintan ayaa muhiim ah in lagu saleeyo sharciyada iyo xeerarka dalka si loo caddeeyo halka ay ka taagan tahay xaqa muwaadinka iyo waajibaadka ciidamada.
1. Xeerka Wado-marista Somaliland
Xeerka Wado-marista ee Somaliland wuxuu ku salaysan yahay Xeerka Wadooyinka ee 1962 ee Soomaaliya, kaas oo weli loo adeegsado Somaliland ilaa laga soo saaro xeer rasmi ah oo beddela. Xeerkan wuxuu si cad u qeexayaa ciqaabaha kala duwan ee lagu muteysan karo jebinta xeerarka wadooyinka, kuwaas oo ay kamid yihiin:
Ganaax lacageed
Digniin
Xayiraad gaari
Xaaladaha culusna — dacwad maxkamadeed
2. Awoodda Ciidanka Wado-marista
Ciidamada wado-marista waxay haystaan awood maamul (administrative) oo ay ku ganaaxaan muwaadiniinta ku xadgudba shuruucda gaadiidka. Ganaaxyadani waa kuwo fudud oo la xiriira khaladaadka sida:
Xawaare xad-dhaaf ah
Istaag meel mamnuuc ah
Ruqsad darawalnimo la’aan
Awooddaas waxa ay ku saleysan tahay xeerka h**e ee wadooyinka iyo awaamiir fulineed oo kasoo baxa Wasaaradda Gaadiidka iyo Horumarinta Wadooyinka.
3. Kaabista Xeerka
Inkasta oo xeerkii 1962 yahay xeerka asalka ah, waxaa si tartiib tartiib ah loogu sameeyay wax-ka-bedel iyo cusboonaysiin, sida:
Xeerka Booliska Somaliland (Xeer Lr. 63/2013)
Xeerarka iyo nidaamka maamulka ee wasaaradda Gaadiidka
Talooyin iyo warbixino siyaasadeed oo la xiriira badbaadinta dadka waddooyinka (tusaale: warbixinta “Life Safety First” 2021)
Kaabis rasmi ah oo gaar u ah xeerkan wado-marista wali lama ansixin si cad oo buug sharci lagu hayo ah, balse isbeddelo fulineed iyo awaamiir gaar ah ayaa socday.
4. Xaqa Muwaadinka
Muwaadin kasta oo u arka in ganaax ama tallaabo lagula kacay ay tahay mid aan sharciyad ku fadhiyin, wuxuu haystaa xaq buuxa oo uu ku racfaan ka qaato go’aankaas. Tani waxay qeyb ka tahay xaqa difaaca ee dastuurka Somaliland siiyay muwaadinka.
Gunaanad
Waxaa sharci ahaan sax ah in ciidamada wado-marista Somaliland ay ganaax lacageed dul dhigaan muwaadiniinta jebiya xeerarka wadooyinka iyada oo aan maxkamad la marin, haddii uu yahay khalad fudud. Si kastaba ha ahaatee, waxaa lagama maarmaan ah in la xoojiyo kaabista iyo dajinta xeerar casri ah oo si mug leh u qeexaya xuduudaha iyo xuquuqda labada dhinac – muwaadin iyo ciidan.
