29/07/2024
Emerytury stażowe
Nauczyciel urodzony dnia 31 marca 1967 roku pracuje w szkole na stanowisku nauczyciela od września 1988 roku - nieprzerwanie. W 2024 r. chciałby skorzystać z rocznego urlopu dla poratowania zdrowia. W związku z zaprojektowaną i oczekującą na wejście w życie nowelizacją ukształtował się już pogląd, że nabycie uprawnień do emerytury stażowej uniemożliwi skorzystanie z takiego urlopu. Nauczyciel z tego względu wystąpił z zapytaniem, czy może on skorzystać z urlopu dla poratowania zdrowia jeśli zgodnie z nowelizacją będzie mógł skorzystać z nowych przepisów dopiero począwszy od dnia 1 września 2025 roku ( tzw. II etap emerytur stażowych nauczycielskich)
ODPOWIEDŹ
1.Nauczyciel spełniający warunki do nauczycielskiej emerytury stażowej może po wejściu w życie cytowanej nowelizacji skorzystać z urlopu dla poratowania zdrowia tylko do 31.08.2025 r., nawet jeżeli nie zamierza skorzystać z prawa do tej emerytury.
2. Warto zauważyć, że w zakresie urlopu udzielonego przed wejściem wżycie nowelizacji ustawa nie zawiera przepisów przejściowych. Jeśli nauczyciel spełni warunki do udzielenia mu urlopu przed 31 sierpnia 2024 roku to dyrektor nie może odmówić mu jego udzielenia - ustawodawca zaniechał regulacji w tym zakresie.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 73 ust. 2 ustawy z 26.01.1982 r. - Karta Nauczyciela – dalej KN, nauczycielowi, któremu do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony na okres dłuższy niż do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nauczyciel nabywa uprawnienia emerytalne. Oznacza to, że terminem granicznym, do którego nauczyciel może korzystać z urlopu dla poratowania zdrowia jest koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym nabywa uprawnienia emerytalne.
Przepisy Karty Nauczyciela zarówno w obszarze dawnej regulacji art. 88 jak i planowanej do obowiązywania art. 88a nie zawierają definicji pojęcia "nabycie uprawnień emerytalnych”. Z tego względu regułą jest, iż odwołać trzeba się zatem do definicji wypracowanej na gruncie emerytur powszechnych ( ustawa o emeryturach i rentach z FUS). Zgodnie z art. 100 ust. 1 tej ustawy, prawo do świadczenia emerytalnego powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia.
A zatem nabycie prawa ma miejsce wtedy gdy uprawnienie powstaje z mocy prawa, bez woli uprawnionego i najpóźniej od kolejnego dnia po dniu takiego nabycia może on ze swojego prawa korzystać bez spełniania żadnych dodatkowych warunków.
Z reguły – w przypadku emerytur powszechnych - datą nabycia tego prawa jest dzień osiągnięcia wieku emerytalnego tzw. ustawowego. Żaden przepis ustawy o emeryturach i rentach nie nakazuje jednak przejścia na emeryturę z chwilą spełnienia wszystkich warunków do jej nabycia, a zatem jest to wyłączna prerogatywna ubezpieczonego, który decyduje czy skonsumuje swoje prawo czy nie. Dodatkowo linia orzecznicza ostatnich lat ugruntowała pogląd, iż nabycie uprawnień emerytalnych nie może stanowić wyłącznej przyczyny rozwiązania stosunku pracy przez pracodawcę, a może co najwyżej być brane pod uwagę jako kryterium doboru do takiego rozwiązania. Przepis art. 73 ust. 2 Karty Nauczyciela nie rozróżnia jednak podstaw nabycia uprawnień emerytalnych, a więc dotyczy zarówno nabycia prawa do emerytury nauczycielskiej stażowej na podstawie art. 88a ust. 1 tej ustawy, jak i nabycia uprawnień emerytalnych na ogólnych zasadach (wyrok SN z 26.03.2007 r., I PK 262/06, OSNP 2008, nr 9-10, poz. 123).
Zgodnie z art. 1 pkt 8 ustawy z 28.07.2023 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 r., poz. 1672) – dalej u.z.KN, od 1.09.2024 r. nauczyciele, po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy, mogą przejść na emeryturę w wieku niższym niż określony w art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jeżeli spełniają łącznie następujące warunki:
1) rozpoczęli przed dniem 1 stycznia 1999 r. faktyczne wykonywanie pracy na stanowisku nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego, o których mowa w art. 1, w brzmieniu obowiązującym w dniu rozpoczęcia pracy na tym stanowisku,
2) mają okres składkowy, o którym mowa w art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 30 lat, w tym co najmniej 20 lat faktycznego wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela, wychowawcy lub innego pracownika pedagogicznego, o których mowa w art. 1, w brzmieniu obowiązującym w okresie faktycznego wykonywania pracy na tych stanowiskach, z wyjątkiem nauczyciela szkoły za granicą, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,
3) nie przysługuje im prawo do przejścia na emeryturę bez względu na wiek na podstawie art. 88 ust. 2a
- a wysokość emerytury obliczonej zgodnie z ust. 5-8 nie jest niższa niż kwota, o której mowa w art. 85 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W zapytaniu chodzi o nauczyciela urodzonego w 1967 r. Zgodnie z art. 1 pkt 11 nowelizacji Karty Nauczyciela, nauczyciele urodzeni po 1.08.1966 . będą mogli skorzystać z wcześniejszej emerytury stażowej z odroczonym terminem tj. od 1 września 2025 r. Nauczyciele w tej grupie zatem co prawda spełnią warunki określone w art. 88a ale nie będą mogli zrealizować swojego prawa, bowiem możliwość tej realizacji otwiera się dopiero począwszy od dnia 1 września 2025 roku. To z tym dniem aktualizuje się stan nabycia uprawnień do emerytury stażowej.
Nauczyciel będzie mógł więc skorzystać z urlopu dla poratowania zdrowia, ale maksymalnie do 31.08.2025 r. Okoliczność, że nie zamierza korzystać z uprawnień emerytalnych nie ma w tym wypadku znaczenia. Wystarczy sama możliwość prawna skorzystania z tego uprawnienia. Jeśli zatem przyjmiemy że datą nabycia prawa jest dzień spełnienia ostatniego z warunków umożliwiających skorzystanie z omawianej regulacji – to urlop może być udzielony wyłącznie do dnia 31.08.2025 od dnia orzeczenia, tj. do dnia kończącego miesiąc, który poprzedza nabycie uprawnień emerytalnych. Z uwagi na konstrukcję dodanej do ustawy regulacji nie sposób przewidzieć innego terminu „ nabycia” jak tożsamy z upływem dnia, od którego upływu ustawa uzależnia zrealizowanie przez uprawnionego uprawnienia.
Nietrafne zdaniem opiniującej jest przyjęcie, sugerowane w niektórych publikacjach, że już spełnienie przez nauczycieli wyliczonych warunków wyliczonych w w/w przepisie jest nabyciem prawa a data odpowiednio 1.09.2024, 1.09.2025, 1 .09. 2026 w odniesieniu do poszczególnych grup wiekowych to jedynie odroczenie terminu skorzystania z niego. Takie rozumowanie pozbawiłoby prawa do urlopu dla poratowania zdrowia szeroki krąg uprawnionych nauczycieli, dyskryminując tę zawodową grupę wiekową, która objęta jest regulacją noweli. Tymczasem zastosowanie winien mieć art. 73 ust. 2 karty nauczyciela interpretowany ściśle.
