22/06/2023
TSUE: BANKI NIE MOGĄ DOCHODZIĆ OD KONSUMENTÓW INNYCH ROSZCZEŃ NIŻ ZWROT KAPITAŁU I EWENTUALNE ODSETKI ZA ZWŁOKĘ
Wyrokiem z dnia 15 czerwca 2023 roku, C-520/21 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) odniósł się do kontrowersji występujących w orzecznictwie polskich sądów na tle sporów o kredyty frankowe. Choć przepisy dyrektywy 93/13/EWG znajdującej zastosowanie w tego typu sprawach z udziałem konsumentów wprost nakazują stosowanie wykładni prokonsumenckiej, co znajduje odzwierciedlenie w zasadniczo jednolitej linii orzeczniczej sądownictwa europejskiego, w polskiej praktyce pojawiały się liczne rozbieżności interpretacyjne, w szczególności w zakresie skutków unieważnienia umowy kredytu „walutowego”, a właściwie denominowanego lub indeksowanego do waluty obcej.
Wypada przypomnieć, iż problematyczne umowy kredytu były zawierane już pod rządami dyrektywy 93/13/EWG i aktów realizujących ją w krajowym porządku prawnym. Klauzule stosowane przez banki w umowach były natomiast sprzeczne z tymi przepisami. Tym samym stosując przedmiotowe klauzule indeksacyjne i denominacyjne banki łamały prawo. Z tego tytułu= praktyka orzecznicza przyjęła możliwość zarówno usunięcia z umowy kredytu hipotecznego wskazanych klauzul jak i unieważnienia całego kredytu indeksowanego do franka szwajcarskiego, euro, dolara czy innej waluty obcej.
Banki podejmowały jednak różne próby zmierzające do choćby częściowego zrekompensowania strat wynikających z unieważnienia znacznej części kredytów „frankowych” oraz do uczynienia sprawy o unieważnienie umowy potencjalnie nieatrakcyjną. Jednym z takich sposobów były próby dochodzenia przez banki roszczeń przeciwko konsumentom o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału udostępnionego na podstawie umowy kredytu. Roszczenia tego rodzaju nie znajdują wyraźnej podstawy ustawowej. Opierały się bardziej na tezach o rzekomo niesprawiedliwym ułożeniu stosunków ekonomicznych, polegających na tym, że gdyby konsument skorzystał na rynku z jakiegokolwiek innego produktu kredytowego, niewątpliwie ponosiłby związane z tym koszty. Jeżeli skutkiem unieważnienia kredytu byłoby ograniczenie obowiązków frankowiczów jedynie do zwrotu kapitału, ich sytuacja byłaby w sposób nieuzasadniony korzystniejsza od sytuacji innych konsumentów.
We wskazanym wyroku TSUE jednoznacznie wskazał, iż roszczenia takie są bezpodstawne. W motywie 68 wyroku wskazano, iż jednoznacznym skutkiem unieważnienia umowy w myśl dyrektywy 93/13/EWG było odstraszanie przedsiębiorców przed naruszeniami prawa. Tymczasem przyznanie instytucji kredytowej prawa do żądania od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę, w danym przypadku, odsetek za zwłokę mogłoby podważyć ten skutek. W związku z powyższym w obecnym stanie prawnym zdaniem TSUE nie zachodzą podstawy do zasądzania na rzecz banków wynagrodzenia za korzystanie z kapitału.
Tym samym, w przypadku dochodzenia unieważnienia kredytu frankowego konsument musi się liczyć z obowiązkiem zwrotu pozostającej do uregulowania kwoty kapitału, natomiast jeżeli jego wpłaty już przekroczyły wartość kapitału udostępnionego na podstawie umowy, roszczenie takie nie znajdzie podstaw, a samemu konsumentowi przysługiwać będzie zwrot nadpłaty.