22/05/2025
SDE: System Dozoru Elektronicznego - co to jest, kto może z niego skorzystać i jak wygląda procedura?
Co to jest SDE – system dozoru elektronicznego ?
Czym jest system dozoru elektronicznego (SDE)? Jest to forma odbywania kary pozbawienia wolności, która umożliwia skazanym odbywanie kary w warunkach domowych, w ściśle określonych godzinach, pod stałym monitoringiem elektronicznym zamiast w więzieniu.
Podstawą do odbywania kary w SDE jest art. 43la Kodeksu karnego wykonawczego.
§ 1. Sąd penitencjarny może udzielić skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, jeżeli zostały spełnione łącznie następujące warunki:
1) wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą jednego roku i 6 miesięcy albo wobec skazanego orzeczono karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremu do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy, a nie zachodzą warunki przewidziane w art. 64 § 2, art. 64a lub art. 65 § 1 i 2 Kodeksu karnego;
2) odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie szczególne względy wskazujące, że w razie odbycia kary w tym systemie nie zostaną osiągnięte cele kary;
3) skazany posiada określone miejsce stałego pobytu;
4) osoby pełnoletnie zamieszkujące wspólnie ze skazanym wyraziły zgodę, o której mowa w art. 43h § 3;
5) odbywaniu kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego nie stoją na przeszkodzie warunki techniczne, o których mowa w art. 43h § 1.
W praktyce oznacza to, że sąd wyznacza harmonogram pobytu skazanego w miejscu zamieszkania – np. codziennie od godz. 16:00 do 6:00 – w zależności od jego sytuacji życiowej, zawodowej i rodzinnej. Jednym z głównych elementów tego postępowanie w przypadku pozytywnej prognozy do zastosowania SDE jest dokładne określenie czasu przebywania w domu.
Kto może skorzystać z dozoru stacjonarnego?
Z dozoru stacjonarnego mogą skorzystać osoby:
skazane na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 1 roku i 6 miesięcy,
skazane na karę pozbawienia wolności w wymiarze niższym niż 3 lata i któremum do odbycia w zakładzie karnym pozostała część tej kary w wymiarze nie większym niż 6 miesięcy,
które posiadają stałe miejsce pobytu, gdzie można zainstalować urządzenia monitorujące,
w przypadku których pełnoletni współmieszkańcy wyrazili pisemną zgodę na odbywanie kary w systemie SDE,
które nie są skazane jako recydywiści wielokrotni ani za poważne przestępstwa wyłączone z możliwości SDE (np. niektóre przestępstwa z użyciem przemocy).
Jak wygląda procedura uzyskania zgody?
Procedura uzyskania zgody na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego, wymaga złożenia pisemnego wniosku o udzielenie zezwolenia przez skazanych do Sądu penitencjarnego w okręgu, którego skazany przebywa lub w okręgu którego skazany odbywa karę pozbawienia wolności. Sąd może udzielić zezwolenia na odbycie kary, jeśli skazany spełnia określone warunki i nie stanowi zagrożenia dla społeczeństwa. Zanim jednak dojdzie do tego rozstrzygnięcia, sprawdzane są warunki techniczne miejsca, w którym dozór miałby się odbywać. Sąd zleca kuratorowi sądowemuprzeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania skazanego. W przypadku przebywania w zakładzie karnym, opinie o skazanym z rokowaniami wydaje dyrektor jednostki penitencjarnej. Następnie Sąd wyznaczy posiedzenie, na którym rozpatrzy argumenty “za” i “przeciw” zastosowaniu tego rodzaju sposobu odbywania kary. W posiedzeniu bierze udział skazany, jego obrońca, prokurator oraz przedstawiciel jednostki penitencjarnej w sytuacji odbywania kary w zakładzie karnym.
Kiedy można złożyć wniosek o odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego?
Wniosek o odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego, można złożyć przebywając na wolności (jeszcze przed zarządzeniem wykonania kary) lub w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym. Z uwagi, że cała procedura trwa od kilku do kilkunastu tygodni, dlatego ważne jest, aby nie czekać na moment otrzymania wezwania do odbycia kary.
Zalety dozoru stacjonarnego?
Dozór stacjonarny, będący elementem systemu dozoru elektronicznego, oferuje wiele zalet, zwłaszcza w kontekście udzielenia zezwolenia na odbywanie kary. Dzięki niemu osoby, wobec których orzeczono karę, mogą uniknąć wykonywania kary w zakładzie karnym i zamiast tego odbywać karę w swoich domach, co sprzyja utrzymaniu węzi z rodziną. W ramach tego systemu korzysta się z bransoletki monitorującej, która działa jako nadajnik połączony z centralą monitorowania. Skazany może kontynuować pracę zarobkową i edukację, jeśli sąd pozwoli na opuszczanie domu poza wyznaczonymi godzinami.
Sąd penitencjarny albo komisja penitencjarna określa przedziały czasu w ciągu doby i w poszczególnych dniach tygodnia, w których skazany ma prawo się oddalić z miejsca stałego pobytu lub innego wskazanego miejsca na okres nieprzekraczający 12 godzin dziennie, w szczególności w celu:
1) świadczenia pracy;
2) wykonywania praktyk religijnych lub korzystania z posług religijnych;
3) sprawowania opieki nad osobą małoletnią, osobą niedołężną lub chorą;
4) kształcenia i samokształcenia oraz wykonywania twórczości własnej;
5) korzystania z urządzeń lub zajęć kulturalno-oświatowych i sportowych;
6) komunikowania się z obrońcą, pełnomocnikiem oraz wybranym przez siebie przedstawicielem, o którym mowa w art. 42;
7) komunikowania się z podmiotami, o których mowa w art. 38 § 1;
8) utrzymywania więzi z rodziną lub innymi bliskimi osobami;
9) korzystania z opieki medycznej lub udziału w terapii;
10) dokonania niezbędnych zakupów.
Co zawiera postanowienie sądu dotyczące dozoru elektronicznego?
Zgodnie z art. 43 lh kodeksu karnego wykonawczego:
§ 1. W postanowieniu o udzieleniu skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego sąd penitencjarny:
1)określa miejsce, czas, rodzaj lub sposób wykonywania nałożonych obowiązków oraz rodzaj podlegających zainstalowaniu środków technicznych;
2) wyznacza termin i określa sposób zgłoszenia przez skazanego podmiotowi dozorującemu gotowości do zainstalowania rejestratora stacjonarnego lub przenośnego lub nadajnika.
Miejscem realizacji dozoru elektronicznego jest co do zasady lokal mieszkalny, w którym skazany na stałe zamieszkuje i w którym będzie przebywał podczas odbywania kary. Ramy czasowe dozoru obejmują zarówno konkretne godziny w ciągu dnia, jak i wyznaczone dni tygodnia, w których osoba odbywająca karę musi pozostawać pod adresem wskazanym do nadzoru.
Plan ten jest ściśle powiązany z harmonogramem odbywania kary, określającym kiedy i na jak długo skazany może opuścić miejsce dozoru – np. w celu wykonywania pracy zarobkowej, załatwienia spraw osobistych, odbycia praktyk religijnych. Tego rodzaju ustalenia powinny być szczegółowo opisane i uzasadnione już na etapie składania wniosku.
Niezależnie od powyższego, na sądzie ciąży również obowiązek wyznaczenia terminu zgłoszenia się skazanego do instalacji urządzeń monitorujących, tj. nadajnika i rejestratora. Termin ten musi zostać określony w sposób precyzyjny i nie może przekroczyć 24 godzin od chwili:
ogłoszenia lub doręczenia skazanemu postanowienia o wykonaniu kary w systemie dozoru elektronicznego, lub
zwolnienia z zakładu karnego – w przypadku osób, które odbywały już karę w warunkach izolacji.
Czy można zaskarżyć odmowę udzielenia SDE?
Odmowa udzielenia wniosku o dozór elektroniczny (SDE) może sprawić zawód, zwłaszcza gdy osoba, która rozpoczęła już odbywanie kary, ma nadzieję na dozór. W sytuacji, gdy postanowienie o SDE jest niekorzystne, konieczne jest zaskarżenie tej odmowy do Sądu Apelacyjnego.
§ 1. Na postanowienie sądu penitencjarnego, o którym mowa w art. 43lh § 1, zażalenie przysługuje skazanemu lub jego obrońcy, prokuratorowi, a także sądowemu kuratorowi zawodowemu lub dyrektorowi zakładu karnego, jeżeli składali wniosek o udzielenie zezwolenia.
§ 1a. Jeżeli prokurator oświadczy, najpóźniej na posiedzeniu po ogłoszeniu postanowienia o udzieleniu skazanemu zezwolenia na odbycie kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, że sprzeciwia się udzieleniu zezwolenia, postanowienie, o którym mowa w art. 43lh § 1, staje się wykonalne z chwilą uprawomocnienia.
§ 2. Zażalenie, o którym mowa w § 1, niezwłocznie przekazuje się wraz z aktami sprawy sądowi odwoławczemu, który rozpoznaje sprawę najpóźniej w terminie 7 dni od daty wpływu zażalenia wraz z aktami sprawy do tego sądu.
Warto zauważyć, że dyrektor zakładu mając na uwadze przebieg sprawy, może rekomendować rozwiązania, które wspierają osobę w odbywaniu kary, a także umożliwiają lepsze dostosowanie do życia społecznego. Często opinie o skazanych sporządzane przez jednostki penitencjarne zalecając dalszą izolację i uczestniczenie w programach resocjalizacyjnych realizowanych w ramach danej jednostki. Zaskarżenie odmowy SDE jest więc procesem, który wymaga przemyślanej strategii i zrozumienia wszystkich aspektów prawnych związanych z odbywaniem kary w Polsce. Fachowa pomoc prawna może okazać się nieodzowna.
Jakie są obowiązki skazanego, który odbywa karę w systemie dozoru elektronicznego?
Skazany, który uzyskał zgodę na odbycie kary w systemie dozoru elektronicznego, korzysta z możliwości przebywania poza zakładem karnym – ale musi przestrzegać szeregu ściśle określonych obowiązków.
Ich zakres został uregulowany w art. 43m oraz 43n Kodeksu karnego wykonawczego, a niedopełnienie może skutkować uchyleniem zgody na odbywanie kary w tym trybie i zarządzeniem jej wykonania w zakładzie karnym.
Pierwszym obowiązkiem po uzyskaniu zgody sądu lub komisji penitencjarnej jest zgłoszenie gotowości do zainstalowania urządzeń technicznych.
Zgodnie z przepisem:
Skazany musi zgłosić gotowość w terminie i w sposób określony przez sąd.
Podmiot dozorujący, który przyjmuje zgłoszenie, rejestruje je niezwłocznie.
Jeśli skazany nie zgłosi się w terminie lub uchyla się od montażu urządzeń, podmiot dozorujący zawiadamia o tym sąd i kuratora sądowego.
Praktyczna wskazówka: Terminy są krótkie – zwykle skazany ma 24 godziny od ogłoszenia lub doręczenia postanowienia, by się zgłosić.
Bez względu na to, czy skazany odbywa dozór stacjonarny, mobilny czy zbliżeniowy – musi przestrzegać obowiązków podstawowych, takich jak:
Nieprzerwane noszenie nadajnika – urządzenie to musi być stale założone na ciele (np. kostce).
Dbanie o urządzenia techniczne – skazany ma obowiązek chronić urządzenia przed zniszczeniem, utratą, uszkodzeniem i zapewnić ich stałe zasilanie.
Udostępnianie sprzętu do kontroli lub naprawy – należy umożliwić wejście pracownikom technicznym do domu lub innej nieruchomości, gdzie znajdują się urządzenia.
Udzielanie wyjaśnień – skazany musi udzielać informacji o przebiegu odbywania kary kuratorowi, sądowi, operatorowi monitoringu i innym uprawnionym podmiotom.
Dla osób objętych dozorem stacjonarnym (odbywających karę w miejscu zamieszkania) ustawodawca przewidział dodatkowe obowiązki:
Przebywanie w wyznaczonym miejscu i czasie – zgodnie z harmonogramem ustalonym przez sąd.
Odbieranie połączeń z rejestratora – urządzenie kontaktuje się ze skazanym w celu potwierdzenia jego obecności.
Umożliwienie wejścia kuratorowi do mieszkania – kurator ma prawo wizytować lokal, w którym zainstalowano urządzenia.
Udzielać osobom upoważnionym, na ich żądanie, wyjaśnień, o których mowa w § 1 pkt 4, również przy użyciu rejestratora stacjonarnego
Co grozi za naruszenie obowiązków?
Niestosowanie się do obowiązków, w tym: niezgłoszenie gotowości do instalacji, zdjęcie lub uszkodzenie nadajnika, brak obecności w miejscu wykonywania dozoru w wyznaczonym czasie, może skutkować uchyleniem decyzji o SDE i nakazaniem natychmiastowego stawienia się w zakładzie karnym w celu odbycia reszty kary w warunkach izolacyjnych. Nawet wychodzenie z mieszkania na klatkę schodową może spowodować uchylenie całej procedury i powrót do izolacji.
Czy możliwa jest zmiana miejsca wykonywania dozoru już orzeczonego?
Tak.
W wyjątkowym przypadku, uzasadnionym szczególnymi okolicznościami, sąd penitencjarny może zmienić miejsce wykonywania dozoru stacjonarnego.
Co dozór mobilny i zbliżeniowy to jest to samo co dozór elektroniczny?
Dozór mobilny i zbliżeniowy to rodzaje sposobu wykonywania kar. Jednakże nie dotyczą one kary pozbawienia wolności, którą w systemie dozoru elektronicznego wykonuje się jako dozór stacjonarny.
Środki karne i zabezpieczające w systemie dozoru elektronicznego wykonuje się jako dozór zbliżeniowy lub mobilny.
Czy warto korzystać z pomocy prawnika?
Z mojego doświadczenia wynika, że kluczowe znaczenie ma właściwe uzasadnienie wniosku oraz rzetelne przygotowanie dokumentów – w tym opinii pracodawcy czy psychologa.
Profesjonalna pomoc kancelarii może znacząco zwiększyć szanse na pozytywną decyzję sądu. Dobrze przygotowany wniosek to często kwestia przekonania sądu, że kara będzie realnie wykonywana i spełni swoje cele.
Jeśli chcesz ocenić swoje szanse na dozór elektroniczny i złożyć skuteczny wniosek – skontaktuj się z moją kancelarią. Pomogę przejść przez cały proces, zapewniając realne wsparcie oparte na wieloletnim doświadczeniu.
