Kancelaria Adwokacka adw. Wojciech Butrym

31/03/2022

25/04/2018

SKARGA NADZWYCZAJNA – MOŻLIWOŚĆ WZRUSZENIA WYROKÓW Z OSTATNICH 20 LAT

Dnia 3 kwietnia 2018 r. weszła w życie ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U., poz. 5) wprowadzająca nowy nadzwyczajny środek zaskarżenia umożliwiający wzruszenie prawomocnych rozstrzygnięć sądów powszechnych i sądów wojskowych – SKARGĘ NADZWYCZAJNĄ. Instytucja ta, zgodnie z założeniami ustawodawcy, ma poddać prawomocne orzeczenia kontroli Sądu Najwyższego z punktu widzenia jego zgodności z względami praworządności i sprawiedliwości społecznej. Skarga nadzwyczajna pozwala zatem na ponowną kontrolę sądową prawomocnych spraw cywilnych i karnych, przy czym przez 3 pierwsze lata obowiązywania ustawy kontrola ta może sięgać orzeczeń WYDANYCH DO DNIA 17 PAŹDZIERNIKA 1997 R.

I. PODSTAWY WNIESIENIA SKARGI NADZWYCZAJNEJ

Zgodnie z art. 89 ustawy o Sądzie Najwyższym skarga nadzwyczajna może zostać wniesiona w sprawie zakończonej prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego lub wojskowego, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia praworządności i sprawiedliwości społecznej i:
1) orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji,
2) orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
3) zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Skarga nadzwyczajna ma charakter subsydiarny i może zostać wniesiona, gdy nie jest możliwe skorzystanie z innego nadzwyczajnego środka zaskarżenia – np. skargi kasacyjnej, kasacji, skargi o wznowienie postępowania, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia). Nie ma przy tym znaczenia, czy brak możliwości wniesienia innego nadzwyczajnego środka zaskarżenia wynika z faktu odstąpienia przez stronę od wniesienia takiego środka czy też z racji tego, że takiego rodzaju środek nie przysługiwał w danej sprawie. Należy przy tym zaznaczyć, że skargi nadzwyczajnej nie można oprzeć na zarzutach, które były przedmiotem rozpoznawania skargi kasacyjnej lub kasacji przyjętej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Co więcej, od każdego z orzeczeń skarga kasacyjna może być wniesiona tylko raz.

Ustawodawca zdecydował się wyłączyć dopuszczalność oznaczonych spraw z kontroli nadzwyczajnej. Skarga nadzwyczajna nie przysługuje: od wyroku ustalającego nieistnienie małżeństwa oraz orzekającego unieważnienie małżeństwa lub rozwód, jeżeli choćby jedna ze stron zawarła związek małżeński; od postanowienia o przysposobieniu; w sprawach o wykroczenia i wykroczenia skarbowe.

II. TERMIN DO WNIESIENIA SKARGI NADZWYCZAJNEJ

Skargę nadzwyczajną należy wnieść w terminie 5 lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna – w terminie roku od dnia ich rozpoznania. Niedopuszczalne jest przy tym uwzględnienie skargi nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonego wniesionej po upływie roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna – po upływie 6 miesięcy od dnia jej rozpoznania. Należy jednak zauważyć, że jeżeli od uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło 5 lat, a orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne lub przemawiają za tym zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji, Sąd Najwyższy może ograniczyć się do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których wydał takie rozstrzygnięcie, co stanowi podstawę do późniejszego dochodzenia odszkodowania od Skarbu Państwa.

Wyjątkowy charakter ma art. 115 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym, zgodnie z którym w okresie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy skarga nadzwyczajna może być wniesiona od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawach, które uprawomocniły się po dniu 17 października 1997 r. DROGA DO POSZUKIWANIA SPRAWIEDLIWOŚCI W SPRAWACH NAWET SPRZED 20 LAT STAJE SIĘ ZATEM OTWARTA.

III. SKUTEK WNIESIENIA SKARGI NADZWYCZAJNEJ

Skutecznie wniesiona skarga nadzwyczajna procedowana jest przez Sąd Najwyższy w sposób właściwy dla skargi kasacyjnej – w sprawach cywilnych, lub kasacji – w sprawach karnych, z wyjątkami przewidzianymi ustawą dla skargi nadzwyczajnej. Jednym z tych wyjątków jest określenie składu sądu – zasadniczo 2 sędziów zawodowych i 1 ławnik. Kolejnym wyjątkiem jest zakres rozstrzygnięć Sądu Najwyższego w sprawie, w której wniesiono omawianą skargę. Możliwe jest bowiem rozstrzygnięcie sprawy co do meritum, co świadczy o odstąpieniu od tradycyjnego modelu środka nadzwyczajnego. W przypadku bowiem uwzględnienia skargi nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy uchyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i stosownie do wyników rozprawy orzeka co do istoty sprawy albo przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania właściwemu sądowi, w razie potrzeby uchylając także orzeczenie sądu pierwszej instancji, albo umarza postępowanie. Sąd Najwyższy oddala skargę nadzwyczajną, jeżeli stwierdzi brak podstawy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia.

IV. PODMIOTY UPRAWNIONE DO WNIESIENIA SKARGI NADZWYCZAJNEJ

Kwalifikowany charakter skargi nadzwyczajnej, podobnie jak w przypadku skargi kasacyjnej, objawia się tym, że może zostać wniesiona jedynie przez uprawnione podmioty, do których należą jedynie: Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w zakresie swojej właściwości – Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Aby jeden z uprawnionych podmiotów dowiedział się o potrzebie sporządzenia i wniesienia skargi nadzwyczajnej konieczne jest wystosowanie ODPOWIEDNIEGO WNIOSKU. Wniosek ten, dla właściwego efektu, powinien zawierać przekonujące uzasadnienie, wskazujące na zaistnienie w sprawie jednej z podstaw skargi nadzwyczajnej – dla przykładu wywód prawny wskazujący na prawa człowieka naruszone w sprawie i sposób tego naruszenia. Warto więc poprzedzić sporządzenie wniosku rzetelną analizą akt sprawy. Należy pamiętać, że każda sprawa jest wyjątkowa i różna od innych, dlatego zawsze warto w pełnym zagadek postępowaniu sądowym korzystać z pomocy osób, które mają już w takich sprawach doświadczenie.

***
Niniejszy wpis ma jedynie charakter edukacyjny i zawiera wyłącznie treść o charakterze ogólnym. Nie stanowi on ani porady czy opinii prawnej, ani wykładni prawa, nie buduje stosunku klient – prawnik. Aktualność wpisu należy traktować na dzień publikacji wpisu.

01/03/2018

BLOKADA ALKOHOLOWA –
SZYBSZY POWRÓT ZA KIEROWNICĘ W PRZYPADKU ZAKAZU PROWADZENIA POJAZDÓW

Stosownie do treści art. 182a § 1 kodeksu karnego wykonawczego (dalej jako „k.k.w.”) jeżeli zakaz prowadzenia pojazdów był wykonywany przez okres co najmniej połowy orzeczonego wymiaru, a w przypadku dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów przez okres co najmniej 10 lat, sąd może orzec o dalszym wykonywaniu tego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową, jeżeli postawa, właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz zachowanie w okresie wykonywania środka karnego uzasadniają przekonanie, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę nie zagraża bezpieczeństwu w komunikacji.
Art. 182a § 1 k.k.w. umożliwia zatem „SKRÓCENIE” ZAKAZU PROWADZENIA POJAZDÓW, Z TYM ZASTRZEŻENIEM, ŻE KIERUJĄCY (PRZEZ POZOSTAŁY OKRES TRWANIA ZAKAZU) BĘDZIE MÓGŁ PORUSZAĆ SIĘ JEDYNIE SAMOCHODAMI WYPOSAŻONYMI W BLOKADĘ ALKOHOLOWĄ.

JAK DZIAŁA BLOKADA ALKOHOLOWA?

Blokada alkoholowa to urządzenie techniczne uniemożliwiające uruchomienie silnika pojazdu w przypadku, gdy zawartość alkoholu w wydychanym przez kierującego powietrzu wynosi co najmniej 0,1 mg alkoholu w 1 dm3. Blokada połączona jest z układem zapłonowym samochodu, dlatego wymaga od kierowcy poddania się kontroli trzeźwości przed każdym uruchomieniem pojazdu. Montażu blokady alkoholowej dokonać może jedynie producent urządzenia lub jego upoważniony przedstawiciel.

JAK WYGLĄDA PROCES UZYSKANIA BLOKADY ALKOHOLOWEJ?

Możliwość dalszego wykonywania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową może wydawać się nieco skomplikowana, długotrwała i kosztowna. Postępowanie jest wieloetapowe i wymaga zaangażowania m.in. sądu wykonawczego, właściwego starosty, WORD czy stacji kontroli pojazdów.
W pierwszej kolejności należy SPORZĄDZIĆ I WNIEŚĆ WNIOSEK O „DALSZE WYKONYWANIE ŚRODKA KARNEGO W POSTACI ZAKAZU PROWADZENIA POJAZDÓW NIEWYPOSAŻONYCH W BLOKADĘ ALKOHOLOWĄ”.
Sądem właściwym w sprawie o uzyskanie blokady alkoholowej jest sąd, który wydał wyrok wobec nietrzeźwego kierowcy w I instancji. Na postanowienie sądu w przedmiocie dalszego wykonywania środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową przysługuje zażalenie. W przypadku uwzględnienia wniosku sąd przesyła prawomocne postanowienie do właściwego starosty.

Następnie koniecznym jest SPORZĄDZENIE I WNIESIENIE WNIOSKU O PRZYWRÓCENIE UPRAWNIEŃ DO KIEROWANIA POJAZDEM. Postępowanie przed starostą różni się w zależności od tego, czy okres zatrzymania prawa jazdy przekroczył 1 rok. W przypadku przekroczenia wskazanego okresu konieczne będzie sprawdzenie kwalifikacji w drodze egzaminu państwowego. Co więcej, do wniosku o przywrócenie uprawnień do kierowania pojazdem konieczne jest załączenie stosownych zaświadczeń, stwierdzających ukończenie przez wnioskodawcę kursu reedukacyjnego w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii prowadzonego przez WORD oraz badania psychologiczne w zakresie psychologii transportu, zgodnie ze skierowaniem starosty. Konieczne jest także pozyskanie samej blokady alkoholowej, jej zamontowanie i pozyskanie dokumentu stwierdzającego jej kalibrację oraz pozyskanie zaświadczenie o przeprowadzonym badaniu technicznym z wynikiem pozytywnym w zakresie wyposażenia pojazdu w blokadę alkoholową w przypadku. Po spełnieniu wszelkich wymagań i przedłożeniu staroście stwierdzających ten fakt dokumentów starosta wyda decyzję administracyjną w przedmiocie przywrócenia uprawnień. Wydając decyzję o przywróceniu uprawnienia do kierowania pojazdami, starosta wpisuje do prawa jazdy informację o blokadzie alkoholowej.

JAKIE WARUNKI NALEŻY SPEŁNIĆ, ABY UZYSKAĆ ZGODĘ SĄDU?

Rozpatrując wniosek o dalsze wykonywanie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową, sąd bierze pod uwagę:
1. POSTAWĘ SPRAWCY (np. wyrażoną przez niego skruchę, zadośćuczynienie popełnionemu przestępstwu, bezzwłoczne poddanie się rygorom wynikającym z wyroku);
2. WŁAŚCIWOŚCI I WARUNKI OSOBISTE (np. posiadanie stałej pracy, warunki osobiste i rodzinne, czy skazany ma rodzinę na utrzymaniu, czy opiekuje się kimś chorym z rodziny, jaki jest stan zdrowia skazanego, czy prowadzi stabilne życie);
3. ZACHOWANIE SPRAWCY W OKRESIE WYKONYWANIA ŚRODKA KARNEGO (tj. czy skazany przestrzega porządku prawnego, czy unika środowisk patologicznych).
Sąd ocenia, czy istnieje pozytywna prognoza kryminologiczna co do osoby sprawcy, a tym samym czy skazany daje rękojmię, iż po zmianie sposobu wykonywania środka karnego, prowadzenie przez niego samochodu, nie będzie zagrażało bezpieczeństwu w komunikacji.
Pamiętać jednakże należy, iż aby skazany mógł złożyć wniosek o blokadę alkoholową, zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych MUSI BYĆ PRZEZ NIEGO WYKONYWANY PRZEZ CO NAJMNIEJ POŁOWĘ ORZECZONGO WYMIARU, A W PRZYPDAKU DOŻYWOTNIEGO ZAKAZU PROWADZENIA POJAZDÓW, PRZEZ OKRES CO NAJMNIEJ 10 LAT.

Mimo względnego skomplikowania procedury pozyskania możliwości ograniczenia zakazu do prowadzenia pojazdów niewyposażonych w blokadę alkoholową należy nie zapominać, że zawsze warto w pełnym zagadek korzystać z pomocy osób, które mają już w takich sprawach doświadczenie.

***

Niniejszy wpis ma jedynie charakter edukacyjny i zawiera wyłącznie treść o charakterze ogólnym. Nie stanowi on ani porady czy opinii prawnej, ani wykładni prawa, nie buduje stosunku klient – prawnik. Aktualność wpisu należy traktować na dzień publikacji wpisu.

01/09/2017

ALIMENTY OD OJCA DZIECKA JESZCZE PRZED PORODEM

Okres oczekiwania na przyjście na świat dziecka to dla większości przyszłych mam czas pełen radości, ale i czas starannych przygotowań, które nierzadko wymagają znacznych wydatków. Najczęściej jednak ostatnie miesiące ciąży uniemożliwiają matkom aktywność zawodową. Nie zawsze też kobieta może liczyć na pomoc ojca dziecka.
Warto zatem wiedzieć, iż polski ustawodawca przewidział możliwość dochodzenia alimentów przez matkę od ojca dziecka jeszcze przed porodem.

W myśl art. 142 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (w dalszej części k.r.o.) jeżeli ojcostwo mężczyzny nie będącego mężem matki zostało uwiarygodnione, matka może żądać, ażeby mężczyzna ten jeszcze przed urodzeniem się dziecka wyłożył odpowiednią sumę pieniężną na KOSZTY UTRZYMANIA MATKI PRZEZ TRZY MIESIĄCE W OKRESIE PORODU ORAZ NA KOSZTY UTRZYMANIA DZIECKA PRZEZ PIERWSZE TRZY MIESIĄCE PO URODZENIU. Termin i sposób zapłaty tej sumy określa sąd.

I. JAK DOCHODZIĆ OMAWIANYCH ALIMENTÓW?

Powództwo o zasądzenie alimentów wytoczyć należy przed sądem rejonowym, wydziałem rodzinnym i nieletnich. Niestety postępowanie może okazać się długotrwałym.
JAK ZATEM NAJEFEKTYWNIEJ DOCHODZIĆ ROSZCZEŃ ALIMENTACYJNYCH, BY JAK NASZYBCIEJ OTRZYMAĆ NALEŻNE ŚWIADCZENIA OD OJCA DZIECKA?
Niezwykle pomocnym okazuje się WNIOSEK O ZABEZPIECZENIE ALIMENTÓW. Jego pozytywne rozpatrzenie przez sąd oznacza, iż ojciec dziecka zmuszony będzie zapłacić alimenty jeszcze zanim zostanie wytoczone powództwo o ich zasądzenie.
Stosownie do treści art. 754 Kodeksu postępowania cywilnego (w dalszej części k.p.c.) sąd może jeszcze przed urodzeniem się dziecka zabezpieczyć przyszłe roszczenia alimentacyjne związane z ustaleniem ojcostwa, o których mowa w art. 141 i art. 142 k.r.o., przez zobowiązanie obowiązanego do wyłożenia odpowiedniej sumy na koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na utrzymanie dziecka przez pierwsze trzy miesiące po urodzeniu. W sprawach tych termin do wytoczenia powództwa wynosi trzy miesiące od dnia urodzenia się dziecka. Postanowienie sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy.

Wniosek o udzielenie zabezpieczenia skierować trzeba, podobnie jak powództwo o zasądzenie alimentów, do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich. Decydując się na wniosek o zabezpieczenie alimentów pamiętać należy, że JUŻ PO URODZENIU DZIECKA MATKA MUSI KONIECZNIE, W TERMINIE TRZECH MIESIĘCY OD URODZENIA DZIECKA, WYSTĄPIĆ DO SĄDU Z POZWEM O OSTATECZNE ZASĄDZENIE OMAWIANYCH ALIMENTÓW.

CO W SYTUACJI GDY MATKA NIE WNIESIE POWÓDZTWA WE WSKAZANYCH TERMINIE LUB POWÓDZTWO ZOSTANIE ODDALONE?

W sytuacji gdy matka dziecka nie wniesie po urodzeniu dziecka powództwa lub też powództwo zostanie oddalone, np. zostanie stwierdzone, że mężczyzna zobowiązany do opłacenia alimentów nie jest w rzeczywistości ojcem dziecka, to mężczyzna ten będzie miał podstawę do żądania zwrotu zapłaconych alimentów.

II. KIEDY SĄD UDZIELI ZABEZPIECZENIA ALIMENTÓW?

Przesłankami udzielenia omawianego zabezpieczenia są CIĄŻA MATKI, której istnienie i stopień zaawansowania powinny być wykazane stosownym zaświadczeniem lekarskim, oraz UWIARYGODNIENIE OJCOSTWA MĘŻCZYZNY NIEBEDĄCEGO MĘŻEM MATKI, czyli wykazanie, że dany mężczyzna jest najbardziej prawdopodobnym ojcem dziecka. Sąd musi się zadowolić w tym zakresie znacznie mniejszym stopniem pewności niż przy ustalaniu ojcostwa. Przykładowo można uznać za wystarczające złożenie korespondencji pochodzącej od domniemanego ojca, jeśli wynika z niej, że tego mężczyznę z matką dziecka łączyły intymne stosunki. W braku takich dowodów można się oprzeć na wysłuchaniu stron lub świadków.

III. SPOSÓB WYPŁATY DOCHODZONYCH KWOT
TERMIN I SPOSÓB ZAPŁATY ALIMENTÓW USTALANE SĄ
PRZEZ SĄD.

W postanowieniu zabezpieczającym sąd określi oddzielnie kwoty zabezpieczone na rzecz matki i oddzielnie na rzecz dziecka. Termin płatności kwot dla matki określa się datą ścisłą, która nie musi być powiązana z datą urodzenia dziecka. Termin płatności kwot dla dziecka określa się datą urodzenia dziecka.

OKREŚLENIE SPOSOBU ZAPŁATY OKREŚLONYCH KWOT UZALEŻNIONE JEST OD KONKRETNYCH OKOLICZNOŚCI.

Tak np. jeżeli postanowienie zapada na krótko przed przewidywanym porodem, wskazane będzie nakazanie zapłaty tych sum wprost do rąk matki z określeniem terminu w sposób podany wyżej. Natomiast w razie wydania postanowienia na dłuższy czas przed przewidywaną datą porodu, celowe może być nakazanie mężczyźnie, którego ojcostwo zostało uwiarygodnione, aby wpłacił określone w tym postanowieniu sumy do depozytu sądowego, dlatego, że nie ma pewności, czy dziecko urodzi się żywe.
JAK ROZUMIEĆ UŻYTE PRZEZ USTAWODAWCĘ SFORMUŁOWANIE „TRZY MIESIĄCE W OKRESIE PORODU”?
Koszty utrzymania matki przez trzy miesiące w okresie porodu należy rozumieć, jako koszty utrzymania na trzy miesiące przed porodem. Dla określenia, od kiedy liczyć ten czas, sąd powinien przyjąć datę porodu ustaloną w przybliżeniu przez lekarza na podstawie stanu zaawansowania ciąży, np. gdy termin porodu wyznaczony został na 15 lutego 2013 r., to trzy miesiące w okresie porodu rozpoczęły się 15 listopada 2012 r.

Należy jednakże nie zapominać, że każda sprawa jest wyjątkowa i różna od innych, dlatego zawsze warto w pełnym zagadek postępowaniu sądowym korzystać z pomocy osób, które mają już w takich sprawach doświadczenie.

***
Niniejszy wpis ma jedynie charakter edukacyjny i zawiera wyłącznie treść o charakterze ogólnym. Nie stanowi on ani porady czy opinii prawnej, ani wykładni prawa, nie buduje stosunku klient – prawnik. Aktualność wpisu należy traktować na dzień publikacji wpisu.

Źródła:
1. Dominowska J., Zabezpieczenie roszczeń alimentacyjnych matki i dziecka przed urodzeniem się dziecka i po jego urodzeniu, Przegląd Sądowy, 2015 r., nr 4.
2. Wierciński J., w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Komentarz pod red. J. Wiercińskiego, Warszawa, 2014 r.

26/06/2017

RĘKOJMIA ZA WADY FIZYCZNE RZECZY W OBROCIE KONSUMENCKIM OD 25.12.2014 r.

Często zdarza się, że dzwoni Klient i prosząc o poradę informuje, że wczoraj zakupił samochód, który miał być w idealnym stanie, a stanął w szczerym polu w połowie drogi między Jelenią Górą a Mazurami i ani ruszy. Jednym z pierwszych słów cisnących się na usta w takiej sytuacji jest RĘKOJMIA. Powszechnie pokutuje przekonanie, że w przypadku zakupu rzeczy używanej dokonanie jej oględzin wyłącza możliwość kierowania roszczeń do sprzedawcy związanych z wadami rzeczy nabytej – nic bardziej mylnego!

WPROWADZENIE

Instytucja rękojmi zdefiniowana jest w art. 556 Kodeksu cywilnego (dalej „k.c.”) i w istocie określa odpowiedzialność sprzedawcy względem kupującego za fizyczne lub prawne wady rzeczy sprzedanej. Instytucja ta jest niezwykle rozbudowana i przybiera różnorodny kształt w zależności od postaci obrotu, w ramach którego doszło do zawarcia umowy. Wyróżnić można obrót konsumencki (przedsiębiorca jako sprzedawca oraz konsument jako kupujący, B2C), obrót profesjonalny (stronami kontraktu są przedsiębiorcy, B2B) oraz obrót powszechny, gdzie umowę zawarły dwie nieprowadzące działalności gospodarczej osoby. W niniejszym artykule instytucja rękojmi omówiona zostanie na tle pierwszej z wymienionych postaci obrotu, a więc obrotu KONSUMENCKIEGO. Zgodnie z treścią art. 22[1] k.c. konsumentem jest osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową.

Warto przy tym zaznaczyć, że w dniu 25 grudnia 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta (Dz. U. z dnia 24 czerwca 2014 r.), na mocy której zmianie uległy regulacje w zakresie umów zawieranych przez konsumentów oraz szereg przepisów kodeksu cywilnego, w tym dotyczących rękojmi za wady rzeczy sprzedanej. Wyżej wskazana ustawa zastąpiła ustawę z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz. U. z 2012 r. poz. 1225), oraz ustawę z 27 lipca 2002 r. o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 141, poz. 1176, z późn. zm.). W ramach niniejszego wpisu omówiona zostanie regulacja nowa, dotycząca umów zawartych od 25 grudnia 2014 r.

KIEDY RZECZ JEST WADLIWA?

Stosownie do treści art. 556[1] k.c. wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. W szczególności rzecz sprzedana jest niezgodna z umową, jeżeli:
 nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia (np. samochód, który nie jeździ);
 nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór (np. komputer, który nie ma dotykowego ekranu mimo zapewnień sprzedawcy, pojazd jest powypadkowy mimo zapewnień o bezwypadkowości). Jeżeli kupującym jest konsument, na równi z zapewnieniem sprzedawcy traktuje się publiczne zapewnienia (reklamę) producenta;
 nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia (np. kurtka nie chroni przed chłodem, mimo zakomunikowania sprzedawcy, że kupujący potrzebuje kurtki do wypraw górskich);
 została kupującemu wydana w stanie niezupełnym (np. konsola do gier została wydana bez kontrolera, mimo zapewnień, że taki znajduje się w zestawie);
 została nieprawidłowo zamontowana i uruchomiona, pod warunkiem, że czynności te zostały wykonane przez sprzedawcę (lub osobę, za którą sprzedawca ponosi odpowiedzialność), albo przez kupującego, który postąpił według instrukcji otrzymanej od sprzedawcy.

JAKIE ROSZCZENIA PRZYSŁUGUJĄ KONSUMENTOWI?

Z art. 560 i 561 k.c. wynika, iż kupującemu konsumentowi w ramach rękojmi przysługują cztery, co do zasady wyłączające się rodzaje uprawnień:

1) odstąpienie od umowy (jeżeli wada jest istotna);
2) obniżenie ceny;
3) żądanie naprawy rzeczy;
4) żądanie wymiany rzeczy na wolną od wad.

Kupującemu przysługuje możliwość skorzystania z wybranego przez siebie uprawnienia z rękojmi. Dokonanie wyboru uprawnienia wiąże kupującego. Stąd strona korzystająca z instytucji rękojmi powinna dokonać wyboru jednego z przysługujących jej uprawnień i złożyć w tym przedmiocie stosowne oświadczenie woli w terminie, o którym mowa w art. 568 § 3 w zw. z 568 § 2 k.c. Zmiana raz wybranego uprawnienia przez kupującego nie jest możliwa, chyba że zmianę taką uzgodnią obie strony (zob. wyrok SA w Katowicach z 5 marca 2009 r., V ACa 484/08, LEX nr 508538). Uprawnienia wskazane w pkt 1) i 2) mają charakter uprawnienia kształtującego, co ostatecznie przesądziła nowelizacja z 30 maja 2014 r. Oznacza to, że kupujący poprzez złożenie oświadczenia woli o odstąpieniu od umowy lub obniżeniu ceny na nowo kształtuje stosunek prawny istniejący między nim a sprzedawcą. Skorzystanie przez kupującego z tego prawa kształtującego powoduje powstanie po stronie kupującego roszczenia o zwrot świadczenia lub kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy ceną pierwotną a ceną zmienioną wskutek złożonego oświadczenia. Zasadniczo w doktrynie wskazuje się, że dla skorzystania z uprawnienia do odstąpienia od umowy należy uzasadnić istotność wady, zaś w przypadku uprawnienia do obniżenia ceny konieczne jest wskazanie w oświadczeniu kwoty, o jaką cena winna zostać obniżona.

KONSUMENCKIE UDOGODNIENIA

Niezależnie od powyższego ustawodawca do dyspozycji KONSUMENTA przedstawił niezwykle istotne, dalsze udogodnienia:

 w art. 561[5] k.c. przewidziano domniemanie uznania roszczenia konsumenta za uzasadnione, jeśli sprzedawca nie ustosunkował się do tegoż roszczenia w terminie 14 dni od daty otrzymania go. Co niezwykle istotne, konsument powinien we wskazanym terminie mieć możliwość zapoznania się z oświadczeniem sprzedawcy, a więc niewystarczające jest np. wysłanie listu 14 dnia, bo oświadczenie nie dotrze do kupującego w terminie, co oznacza uznanie roszczeń przez sprzedawcę (por. Antoniuk J.R., [w:] Templin-Kaczmarek B., Stec P., Szostek D. (red.), Ustawa o prawach konsumenta, Kodeks cywilny (wyciąg), Warszawa 2014, s. 445).
 kolejnym udogodnieniem, któremu należy przyznać ogromne znaczenie, jest ukształtowane w art. 556[2] k.c. domniemanie istnienia wady w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego KONSUMENTA, jeśli wada została wykryta w ciągu roku od dnia wydania rzeczy sprzedanej. W praktyce ma to takie znaczenie, że to sprzedawca musi przed sądem udowodnić, że wady nie było albo, że kupujący o wadzie wiedział!
 warto także nadmienić, że zgodnie z art. 568 § 2 k.c. w obrocie konsumenckim nie jest możliwe wyłączenie lub ograniczenie uprawnień kupującego KONSUMENTA z tytułu rękojmi. Postanowienia typu „sprzedawca nie odpowiada za wady” są zwyczajnie nieważne (art. 58 k.c.). Dopuszczalne jest za to umowne rozszerzenie uprawnień – np. wydłużenie okresu ich obowiązywania do lat 3.
 ostatecznie nie można też zapomnieć, że uprawnienia KONSUMENTA z tytułu rękojmi przedawniają się dłużej (art. 568 k.c.).

SUBIEKTYWNE UWAGI

Roszczenia z tytułu rękojmi można zgłaszać w ciągu 2 lat od dnia wydania rzeczy. Jednakże w przypadku rzeczy używanych, termin odpowiedzialności może zostać skrócony do roku (art. 568 § 1 in fine k.c.).

Sprzedawca jest zawsze zwolniony od odpowiedzialności w przypadku, gdy kupujący wiedział o wadzie (art. 557 k.c.). W doktrynie zasadniczo wskazuje się, że kupujący nie ma obowiązku badania rzeczy przed zawarciem umowy (np. kontroli technicznej kupowanego używanego samochodu) albo odebraniem rzeczy (tak R. Trzaskowski (w:) J. Gudowski, Kodeks cywilny. Komentarz, uwagi do art. 557 k.c., Warszawa 2017, LEX). Wiedza musi dotyczyć konkretnej wady, a nie ogólnego stanu wadliwości. Jeżeli zatem sprzedawca zastrzegł (np. w postaci wywieszki), że towar jest niepełnowartościowy, nie wskazując konkretnej wady, nie jest to wystarczające do wyłączenia odpowiedzialności za wady rzeczy, choćby żądał ceny wyraźnie niższej niż rynkowa. Tożsama reguła występuje w przypadku sprzedaży rzeczy używanej. Sprzedawca nie odpowiada za zużycie rzeczy będące wynikiem jej normalnej eksploatacji nie dlatego, że kupujący o nim wie, ale dlatego, że charakter rzeczy jako używanej wpływa na ocenę zgodności towaru z umową, a więc na ocenę, czy rzecz w ogóle można uznać za wadliwą Dotyczy to także przypadków, w których rzecz była eksploatowana szczególnie intensywnie (np. jako taksówka z dużym przebiegiem). Jeżeli kupujący wiedział o szczególnie intensywnej eksploatacji, obniża to poziom jego usprawiedliwionych oczekiwań co do właściwości rzeczy i rzutuje na kwalifikowanie określanych braków jako wad. Wadami będą tylko te braki, które wykraczają poza to, czego można oczekiwać z uwzględnieniem znanych kupującemu okresu, sposobu i intensywności używania rzeczy. Sprzedawca będzie zwolniony z odpowiedzialności tylko wtedy, gdy kupujący wiedział o konkretnych wadach wykraczających poza te oczekiwania.

Wadliwość może się tu ujawnić na dwóch płaszczyznach. Pierwsza dotyczy samego faktu używania rzeczy oraz jego czasu i intensywności, czyli ogólnego stopnia zużycia. Wada występuje wtedy, gdy rzecz sprzedawana jako nowa okazuje się używana (nie ma właściwości „nowości”, istotnej dla wielu kupujących) albo czas lub stopień jej używania był większy, niż mógł tego oczekiwać kupujący (np. samochód był używany jako taksówka, o czym kupujący nie wiedział). Druga płaszczyzna dotyczy konkretnych braków wykraczających poza zużycie, jakiego można oczekiwać stosownie do znanych kupującemu czasu i intensywności eksploatacji. Braki zwyczajne, wynikające ze znanego kupującemu, rzeczywistego stopnia zużycia rzeczy nie będą w ogóle wadami. Czasem konieczne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia, czy dane usterki należy zakwalifikować jako normalne następstwo eksploatacji.

Klasyczna wada występuje np. w razie sprzedaży używanego samochodu, który okazał się tzw. składakiem – jest złożony z części pochodzących z różnych pojazdów albo samochodem, który ma przebite numery nadwozia (por. wyrok SN z dnia 28 listopada 2000 r., I CKN 313/00, OSNC 2001, nr 5, poz. 79; wyrok SN z dnia 19 września 2002 r., V CKN 1136/00, LEX nr 56063; podobnie wyrok SN z dnia 4 lutego 2011 r., III CSK 144/10, LEX nr 1102863, w którym wskazano, że istniejące niekiedy trudności z rozróżnieniem postaci wady rzeczy sprzedanej nie usprawiedliwiają poglądu, iż wada prawna rzeczy może być jednocześnie wadą fizyczną. W przytoczonym wyroku Sąd Najwyższy skojarzył przerobienie numerów identyfikacyjnych pojazdu z wadą fizyczną). Dobrym przykładem jest także tzw. przekręcony przebieg, tj. gdy faktyczny przebieg auta jest większy niż oznaczony, wówczas dochodzi do powstania wady fizycznej rzeczy (zob. uchwała SN z dnia 26 stycznia 2012 r., III CZP 90/11, OSNC 2012, nr 7–8), czy też, gdy pojazd okazał się być „powypadkowy”.

Zgodnie z art. 566 k.c. kupujący może dochodzić naprawienia szkody, którą kupujący poniósł przez to, że zawarł umowę, nie wiedząc o istnieniu wady (tzw. zakres ujemnego interesu umowy). Może to dotyczyć np. sytuacji w której ponieśliśmy koszty holowania uszkodzonego pojazdu. Odpowiedzialność ta nie uchybia przepisom o obowiązku naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Odpowiedzialność sprzedawcy za nienależyte wykonanie lub niewykonanie zobowiązania (art. 471 i n.) jest odpowiedzialnością w zakresie tzw. pozytywnego interesu umowy, tzn. obejmuje to wszystko, co strona uzyskałaby, gdyby umowa doszła do skutku i była prawidłowo W zakresie przedmiotowym obejmuje ona wszystkie pozycje objęte odpowiedzialnością w granicach ujemnego interesu umowy, a dodatkowo także inne szkody, których kupujący uniknąłby, gdyby rzecz nie była wadliwa, takie jak: utrata zysku wskutek wady rzeczy, szkody w innych rzeczach wywołane wadliwością rzeczy, szkoda na osobie związana z wadliwym działaniem rzeczy. W razie odstąpienia od umowy chodzić tu może także o stratę wynikającą ze wzrostu ceny w okresie od dnia zapłaty przez nabywcę ceny do dnia zastępczego zaspokojenia się w drodze nabycia innej rzeczy tego samego rodzaju, jak również o stratę w postaci dokonanych nakładów na rzecz, które stały się bezużyteczne wskutek odstąpienia; dotyczy to także nakładów, które były związane nie z wadą rzeczy, ale z innymi, widocznymi na zewnątrz brakami kupowanej rzeczy.

Wracając do wskazanej na wstępie historii dotyczącej zakupu wadliwego pojazdu nie sposób pominąć, że na sprzedawcy spoczywa obowiązek poinformowania nabywcy nie tylko o takich cechach jak rok produkcji, przebieg, rodzaj silnika, ale również o istniejących wadach pojazdu. Obowiązek zbadania czy pojazd nie ma wad spoczywa na sprzedawcy, skoro ma dostarczyć konsumentowi, towar zgodny z umową. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 grudnia 2008 r. (V CSK 293/08, LEX nr 484687) sprzedawca nie może nawet zwolnić się od odpowiedzialności przez wykazanie, że zaproponował kupującemu zbadanie towaru, a ten odmówił tego dokonać. Komisant musi liczyć się ze zjawiskiem wprowadzania do obrotu na stosunkowo dużą skalę pojazdów kradzionych i wadliwych, dlatego identyfikacji samochodu powinien dokonać specjalista. W takim wypadku nie jest wystarczające powołanie się na wyniki badań dostarczone przez komitenta, czyli np. dokonane badanie techniczne niezbędne do zarejestrowania samochodu. Natomiast kupujący nie ma obowiązku badania rzeczy, a ujemne dla niego skutki prawne wywołują jedynie dwa elementy: świadomość, że rzecz zaoferowana do sprzedaży ma wadę i świadome w takiej sytuacji nabycie rzeczy wadliwej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2003 r. sygn. akt III CK 115/02, LEX nr 479354).

PODSUMOWANIE

Ostatecznie konieczne jest uświadomienie sobie, że spór w zakresie rękojmi nie sprowadza się do sytuacji „słowo przeciwko słowu”. Kupującemu, a w szczególności kupującemu-konsumentowi, przysługuje szereg środków umożliwiających przeciwstawienie się przykrym sytuacjom związanym z zakupem wadliwych rzeczy. W szczególności niezwykle korzystne jest domniemanie przerzucające w postępowaniu sądowym ciężar dowodu na rzecz sprzedawcy – to on musi w odpowiednim czasie wykazać, że wada nie istniała w chwili wydania rzeczy sprzedanej lub kupujący o wadzie wiedział, co w praktyce jest niezwykle trudne. Paradoksalnie, im bardziej bezczelny jest sprzedawca, tym lepiej, bowiem ułatwia to dochodzenie roszczeń, łącznie z posiłkowaniem się drogą prawnokarną (przestępstwo oszustwa). Bezwzględnie należy jednak pamiętać, że każdy problem należy rozpatrywać indywidualnie, nierzadko możliwe a nawet konieczne jest zastosowanie innych środków prawnych niż przedstawione w niniejszym opracowaniu, czynności w sprawie, a już w szczególności sporządzenie pozwu, najlepiej jest powierzyć profesjonaliście.

***
Niniejszy wpis ma jedynie charakter edukacyjny i zawiera wyłącznie treść o charakterze ogólnym. Nie stanowi on ani porady czy opinii prawnej, ani wykładni prawa, nie buduje stosunku klient – prawnik. Treść wpisu jest wyrazem moich bieżących poglądów z daty sporządzenia wpisu. Aktualność wpisu należy traktować na dzień publikacji wpisu.