23/02/2022
Wyrok TSUE z dnia 9 lutego 2022 r. w sprawie PKP Cargo (T-791/19) może mieć fundamentalne znaczenie dla funkcjonowania całego polskiego rynku konkurencji,
w szczególności, jeżeli przedmiotem decyzji polskiego Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów jest działalność spółek z udziałem skarbu państwa (w tym przypadku było to rzekome nadużycie pozycji dominującej przez spółkę PKP Cargo).
Pamiętać należy jednak, że wyrok może mieć analogiczne zastosowanie to innych decyzji UOKIK, jak np. dotyczących zgód lub odmowy koncentracji, porozumień zakazanych czy nakładanych kar przez UOKIK w sytuacji, gdy kary te dotyczyć mogą podmiotów działających na tym samym rynku co podmioty państwowe (spółki Skarbu Państwa). Nie można wykluczyć, że wyrok może znaleźć także zastosowanie w sytuacji prowadzonych przez UOKIK badań rynku czy żądania informacji, a to z uwagi na systemowy brak niezależności i bezstronności UOKIK, gdyby pojawiły się istotne poszlaki, że brak tej niezależności i bezstronności mógłby stwarzać ryzyko dla ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa.
Trybunał tym samym zakwestionował niezależność polskiego organu ochrony konkurencji w sytuacji, w której podmiot ten może być zaangażowany w ocenę zachowań innego podmiotu znajdującego się pod kontrolą państwa. Wyrokiem tym Trybunał stwierdził bowiem, że przestrzeganie wymogów państwa prawnego jest istotnym czynnikiem, który Komisja powinna wziąć pod uwagę celem określenia organu ochrony konkurencji najbardziej właściwego do rozpatrzenia skargi, i że w tym celu Komisja mogła zastosować wyrok z dnia 25 lipca 2018 r ws. nieprawidłowości w polskim systemie sądownictwa (C 216/18 PPU).
Trybunał przypomniał jak istotną rolę w Unii Europejskiej, a tym samym państwach członkowskichm powinna pełnić skuteczna ochrona prawa konkurencji, wyznaczona ramami art. 101 i 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Co prawda przedmiotowa sprawa wywierała skutek jedynie na rynku krajowym (polskim) to Trybunał potwierdził, że Komisja ma prawo odrzucić skargę ze względu na brak interesu Unii jedynie pod warunkiem, że prawa składającego skargę będą w wystarczającym stopniu chronione przez organy krajowe, co wiąże się z przyjęciem założenia, że są one w stanie zgromadzić dane dotyczące okoliczności faktycznych w celu ustalenia, czy rozpatrywane praktyki stanowią naruszenie art. 101 i 102 TFUE. Wynika to także z faktu, że organy ochrony konkurencji państw członkowskich powinny zapewnić skuteczne stosowanie art. 101 i 102 TFUE w interesie ogólnym, przy czym sądy mogą znaleźć się wśród organów ochrony konkurencji wyznaczonych przez państwa członkowskie (tak też wyrok TSUE z dnia 7 grudnia 2010 r., VEBIC, C 439/08, pkt 56, 62).
Należy pamiętać także, że zgodnie z art. 4 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1 z dnia 11 grudnia 2018 r. mającej na celu nadanie organom ochrony konkurencji państw członkowskich uprawnień w celu skuteczniejszego egzekwowania prawa i zapewnienia należytego funkcjonowania rynku wewnętrznego wspomniane organy powinny posiadać gwarancje niezależności i bezstronności. O ile prawdą jest, że termin transpozycji tej dyrektywy jeszcze nie upłynął w chwili wydania zaskarżonej decyzji, o tyle państwa członkowskie powinny powstrzymać się od przyjmowania w tym terminie przepisów, które mogłyby poważnie zagrozić osiągnięciu przewidzianego w niej rezultatu. Tym samym, orzeczenie Trybunał jednocześnie potwierdza, że w przypadku braku implementacji ww. dyrektywy poprzez zapewnienie odpowiedniej niezależności i bezstronnośći polskiemu UOKIK, państwo polskie może znaleźć w sytuacji kolejnego poważnego naruszenia praworządności. Prezes UOKIK jest bowiem powoływany przez Premiera Rady Ministrów, a więc wprost jest zależny od rządu. Jednocześnie wszystkie próby reformy tego stanu rzeczy nie zyskały dotychczas aprobaty rządzących.
Komisja Europejska ma ocenić, czy polscy politycy mają wpływ na rozstrzygnięcia Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a państwowe spółki mogą liczyć na pobłażliwe traktowanie przez ten urząd. Zobowiązał ją do tego Sąd Unii Europejskiej w wyroku dotyczącym PKP CARGO. Będzie to...
