28/08/2021
Zachęcam do zapoznania się kolejną częścią cyklu dotyczącego prawa sportowego, powstającego we współpracy Matuszak Legal & Sport i KS AZS AWFiS w Gdańsku. Tym razem dotyczy on prawa sportowców do wykorzystania ich wizerunku.
⚾🏆🎉
☕️Kawa i temat prawa ☕️😉
#3 ☕️ Prawo do wykorzystania wizerunku zawodnika kadry narodowej i olimpijskiej
☕️ Prawo do wizerunku jest dobrem osobistym każdego człowieka i jest chronione na mocy art. 24 ustawy kodeks cywilny. Kluczowa regulacja prawna znajduje się w art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej „Prawo autorskie”), w którym wskazano, że aby móc rozpowszechniać cudzy wizerunek należy najpierw uzyskać jego zgodę (chyba, że osoba ta otrzymała wynagrodzenie za „pozowanie”).
☕️ W odniesieniu natomiast do sportowców sytuacja jest dwoista – co do zasady, sposób udzielania przez sportowców praw do wykorzystania ich wizerunku ustalany jest w umowie zawieranej pomiędzy zawodnikiem, a klubem czy sponsorem. W takiej umowie strony określają zakres wykorzystania wizerunku, sposoby rozliczeń i szerokorozumiane prawa i obowiązki każdej ze stron. Sytuacja wygląda inaczej w odniesieniu do sportowców występujących w kadrze narodowej oraz olimpijskiej.
☕️ W tym zakresie, najważniejsza regulacja wynika z art. 14 ustawy o sporcie, która stanowi, że członkowie kadry narodowej udostępniają swój wizerunek w stroju reprezentacyjnym na zasadach wyłączności polskiemu związkowi sportowemu, który ma prawo wykorzystać go do swoich celów gospodarczych w zakresie wyznaczonym przez przepisy tego związku sportowego lub międzynarodowej organizacji sportowej właściwej dla danego sportu (analogicznie dla reprezentacji olimpijskiej). Art. 14 przyjmuje ponadto, że zgoda, która jest wymagana przez wspomniany już art. 81 prawa autorskiego zostaje udzielona przed zakwalifikowaniem się do kadry narodowej lub olimpijskiej.
☕️ Istnieje spór w doktrynie co do zgodności z konstytucją automatycznej zgody na wykorzystanie wizerunku zawodnika zanim jeszcze stanie się on członkiem kadry. W komentarzu do ustawy o sporcie, E. Krześniak zwraca uwagę na ten spór, podkreślając przy tym, że część autorów zauważa w tej sytuacji naruszenie art. 21 ust. 2 (zasada dopuszczalności wywłaszczenia jedynie na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem) oraz art. 31 (zasada wolności człowieka) Konstytucji. Do tej pory Trybunał Konstytucyjny nie zajmował się tym zagadnieniem, a jest to jedyny organ, który mógłby zakwestionować takie rozwiązanie. Aktualnie można się oprzeć na orzeczeniu Sądu Najwyższego z 2009 r. (sygn. I CSK 160/09) w sprawie z powództwa Macieja Żurawskiego przeciwko T.P. S.A. (ówczesnego głównego sponsora reprezentacji Polski w piłce nożnej), w którym to zostało stwierdzone, że „zakwalifikowanie sportowca do kadry narodowej i wyrażenie przez niego zgody na występowanie w reprezentacji kraju uprawnia polski związek sportowy do wykorzystania wizerunku zawodnika w stroju reprezentacyjnym do celów gospodarczych” i nie jest do tego potrzebna dodatkowa zgoda samego zawodnika.
☕️ Należy podkreślić jednak rolę związków sportowych w kształtowaniu zasad prawa do wizerunku w ich regulaminach, ponieważ sama ustawa o sporcie tego rozstrzyga. Przykładowo, w 2015 zarząd Polskiego Związku Piłki Nożnej podjął uchwałę nr II/33 w sprawie przyjęcia Regulaminu wynagradzania zawodników reprezentacji Polski z tytułu wykorzystania wizerunku przez sponsorów. W załączniku do tego regulaminu wyszczególniono uprawnienia sponsorów reprezentacji jednocześnie chroniąc zawodników przed nierównomierną eksploatacją ich wizerunku. Przykładowo: sponsor nie ma prawa do wykorzystania wizerunku jedynie jednego członka kadry. Główny sponsor, co prawda jest uprawniony do przeprowadzenia (dwóch) reżyserowanych sesji zdjęciowych do filmów w ciągu roku, ale wziąć w niej udział musi przynajmniej sześciu piłkarzy. Co więcej, jeden zawodnik nie może otrzymać więcej niż 30% czasu ekranowego. W odniesieniu do materiałów utrwalanych w formie elektronicznej lub drukowanej, to na jednym, tzw. „layoucie” nie może być mniej niż trzech kadrowiczów. W dodatku zabronione jest łączenie wizerunku piłkarza z reklamowaniem konkretnych usług, bądź produktów.
☕️ Te przepisy zostały wprowadzone po to, by wizerunek sportowców cieszących się szczególną renomą nie był nadmiernie wykorzystywany. Regulamin najpewniej by nie powstał, gdyby nie działania zawodników takich jak Maciej Żurawski czy Robert Lewandowski, którzy zwrócili uwagę nierozwiązane do tej problemy zawodników. ☕️🍰
🤝