10/03/2025
W uchwale z dnia 4 marca 2025 r., III CZP 6/24, wydanej przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego – Sąd Najwyższy odstąpił od zasady prawnej uchwalonej przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 22 czerwca 1989 r., III CZP 37/89, i podjął uchwałę o treści:
1. Żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia podlega rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu nieprocesowym przy zastosowaniu w drodze analogii art. 36 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.
2. Zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia może nastąpić wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy ten akt.
3. Oprócz wnioskodawcy uczestnikiem postępowania może być tylko jego małżonek (art. 510 k.p.c.).
4. Postanowienie uwzględniające wniosek wywołuje skutki od chwili uprawomocnienia się.
Co to oznacza w praktyce?
📌 Brak konieczności pozywania swoich rodziców.
„Wybór postępowania nieprocesowego pozwala na wykorzystanie jego niezwykle elastycznej konstrukcji. Przede wszystkim bowiem usuwa konieczność zapewnienia dwustronności postępowania - postępowanie nieprocesowe może toczyć się przy udziale tylko jednego uczestnika, jeżeli praw tylko jednego podmiotu dotyczy wynik postępowania. Nie ma zatem potrzeby tworzenia „sztucznego" pozwanego, jak ma to miejsce w procesach o zmianę oznaczenia płci toczących się na podstawie art. 189 k.p.c. Z istoty rzeczy proces oparty jest na idei sporu prawnego, tymczasem proces o zmianę płci nie jest wynikiem sporu dwóch podmiotów o przeciwstawnych interesach, w którym istnieje potrzeba rozstrzygnięcia sporu przez niezależny podmiot w postaci sądu.”
📌 Uczestnikiem postępowania może być wyłącznie małżonek osoby, która chce dokonać korekty płci metrykalnej.
“Wynik postępowania o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia dotyczy praw osobistych wnioskodawcy. Taki charakter sprawy przemawia za możliwie wąskim rozumieniem interesu prawnego w tego rodzaju sprawach. Jeśli jednak wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, jego małżonek należy do osób zainteresowanych wynikiem postępowania (art. 510 § 1 k.p.c.).”
📌 Korekta płci metrykalnej może zostać dokonana wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy akt urodzenia.
„Osobisty charakter spraw o zmianę oznaczenia płci w akcie urodzenia oznacza, że z grona podmiotów legitymowanych do wystąpienia z takim żądaniem należy wykluczyć prokuratora i kierownika urzędu stanu cywilnego, wymienionych w art. 36 p.a.s.c.”
