25/04/2020
tym razem:
z cyklu: prawo rodzinne.
Ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, a rozdzielność...po co i komu...?!
Część I.
Najbardziej powszechnym oraz najczęściej niejako „pozostawionym” po zawarciu związku małżeńskiego i występującym pomiędzy małżonkami jest ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej – poruszając temat pieniędzy i dorobku przyszłych małżonków, zazwyczaj aktualnie nupturientów. Często klienci kancelarii – przyszli małżonkowie, aktualni małżonkowie, osoby stojące w obliczu rozwodu, separacji, podziału majątku dorobkowego, z długami lub bez nich – zadają pytania: ale jak to wspólne? Od kiedy ? Ale co dokładnie jest wspólne? Czy może żądać połowy spadku, który otrzymałam po mamie? Moja wypłata jest jego wypłatą, a jego moją...? Otóż tak. Już tłumaczę.
W art. 31 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (używać będziemy skrótu k.r.o.) polski ustawodawca uregulował kwestię związaną z ustawową wspólnością majątkową małżeńską, wskazując, iż „Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje pomiędzy małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków (...).”, co oznacza, że w momencie zawarcia związku małżeńskiego tworzy się „z mocy prawa”/ „z mocy ustawy” ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, co w praktyce oznacza nic innego jak „jeżeli coś jest moje, to również jest Twoje”.
W ramach wyjaśnienia, wypada wskazać, iż dotychczas – a więc przed zawarciem związku małżeńskiego – każdy z małżonków posiadał tylko i wyłącznie majątek osobisty, w skład którego wchodziły rzeczy – ruchomości oraz nieruchomości – nabyte przez konkretną osobę przed zawarciem związku małżeńskiego Z momentem zawarcia związku małżeńskiego powstaje /co do zasady, gdyż nie zawsze – małżonkowie bowiem mogą postanowić inaczej/ wspólność majątkowa, która rozciąga się na przedmioty nabyte wspólnie przez małżonków w trakcie trwania związku małżeńskiego bądź przez jednego z nich. Efektem tego jest taki stan, w którym – jako małżonek – posiadam dwa majątki – osobisty oraz wspólny nabyty oraz dzielony wraz z współmałżonkiem. Pamiętać należy, iż wspólność ta która powstała – również co do zasady, bowiem małżonkowie mogą postanowić inaczej – nie rozciąga się na przedmioty należące do majątku osobistego, te przedmioty – ujmując tę kwestię nad wyraz kolokwialnie – w tym majątku osobistym danego małżonka pozostają.
Ale czy to tak jest na pewno i czy wszystko i czy zawsze – czy na pewno jest tak, że po zawarciu związku małżeńskiego wszystko co moje i nabyte przez mnie jest Twoje, a Twoje i nabyte przez Ciebie jest moje ?!
I tutaj następuje moment, w którym możemy zauważyć liczne wyjątki będące składnikami majątkowymi, przewidziane przez ustawodawcę w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, które nigdy nie wejdą do majątku wspólnego małżonków, nigdy nie staną się wspólne, pomimo ich przysporzenia w trakcie trwania związku małżeńskiego. Takie składniki zawsze już pozostaną tylko moje albo tylko Twoje.
Jednym z przykładów – wyrażenie to wymaga podkreślenia bowiem należy pamiętać, iż przykładów tych ustawodawca przewidział znacznie więcej – takiego składnika majątkowego jest – o co zresztą zazwyczaj pada pytanie w kancelarii – coś co zostało Nam darowane. A więc darowizna. Każdorazowo bowiem, jeżeli otrzymaliśmy darowiznę przed zawarciem związku małżeńskiego ta wchodzi tylko i wyłącznie do naszego majątku osobistego – zgodnie z zasadą, że to co nabyte przed zawarciem związku małżeńskiego stanowi składnik majątku osobistego – wspólność majątkowa małżeńska /z mocy samego prawa, po zawarciu związku małżeńskiego/ nigdy nie rozciąga się na tego typu składniki majątkowe – chyba że sami zdecydujemy inaczej (taka bowiem możliwość również istnieje). Analogicznie sytuacja ma się do darowizny dokonanej na naszą rzecz już po wstąpieniu w związek małżeński, w którym obowiązuje ustawowa wspólność majątkowa małżeńska jeżeli darczyńca przewidział darowiznę „tylko dla mnie” a nie „dla nas”. I tutaj zazwyczaj zaczynają się schody dowodowe w przypadku postępowania sądowego w sprawie o podział majątku wspólnego przed sądem. Bo o ile sytuacja jest jasna i klarowna w przypadku darowizny przedmiotem której jest nieruchomość – w tym przypadku niezbędnym jest sporządzenie, dla jej ważności, umowy darowizny w formie aktu notarialnego, z którego wynika wprost literalnie komu darczyńca daruje określony składnik majątkowy, a więc na czyją rzecz dokonuje przysporzenia – czy daruje małżonkom obojgu do majątku wspólnego czy może tylko jednemu z małżonków do jego majątku osobistego. Jeżeli natomiast mamy do czynienia z darowizną rzeczy ruchomej – typu samochód, komputer, określona kwota pieniężna – a brak jest pisemnej umowy darowizny która określałaby strony przedmiotowej umowy – umowa taka może bowiem zostać zawarta w formie ustnej – to wówczas każdy z małżonków może twierdzić przed sądem coś innego, coś co będzie mu zdecydowanie bardziej „na rękę” oraz przyczyni się do powiększenia aktywów jego majątku po dokonaniu jego podziału i tylko od przeprowadzonych dowodów przed sądem – na wniosek strony zainteresowanej – będzie zależało komu sąd przyzna wiarę i jak konkretny składnik majątkowy będący przedmiotem uprzedniej umowy darowizny zostanie rozliczony, a dokładnie jego wartość, pomiędzy małżonkami.
Podobnie – jednakże nie do końca tak samo – sytuacja wygląda z kwestią dziedziczenia oraz spadku – co można przytoczyć jako drugi przykład – którego składniki wejdą /co do zasady/ z mocy prawa do majątku osobistego osoby pozostającej w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, chyba że spadkodawca w sporządzonym testamencie w sposób odmienny ureguluje przedmiotową kwestię, zapisując dane składniki majątku spadkowego na rzecz obojga małżonków, przez co wejdą one do majątku wspólnego małżonków. Jednakże nie zdarzy się to przy dziedziczeniu ustawowym – a więc wówczas gdy spadkodawca nie pozostawi testamentu – wówczas bowiem każdorazowo składniki majątku spadkowego staną się własnością jednego z małżonków – spadkobiercy i wejdą w skład jego majątku osobistego.
Także o spadku tylko tak pokrótce.
A więc, to że występują składniki majątkowe – jak powyżej opisana darowizna bądź spadek – które niekoniecznie zawsze bądź nigdy nie wejdą do majątku wspólnego małżonków już wiemy, to teraz należałoby się dowiedzieć jakie składniki majątkowe zawsze do majątku wspólnego wejdą. Takim oto przykładem jest wynagrodzenie za pracę – czyli nasza wypłata. Z wynagrodzeniem za pracę każdego z małżonków – w związku małżeńskim, w którym występuje ustawowa wspólność majątkowa małżeńska – jest tak, że „całe wynagrodzenie Twoje jest moje, a całe wynagrodzenie moje jest Twoje” - właśnie w takowy sposób najlepiej i najprościej jest wytłumaczyć kwestie związane z powstawaniem majątku wspólnego małżonków. Wypłata bowiem każdego z małżonków jest tym składnikiem majątkowym, który zawsze wchodzi do majątku wspólnego małżonków. I to niezależnie od tego czy jest to wynagrodzenie otrzymywane w związku z wykonywaniem pracy zarobkowej na podstawie umowy o pracę czy umowy cywilnoprawnej – w tym zlecenia bądź o dzieło – czy jest to przychód z prowadzonej działalności gospodarczej, spółki osobowej, kapitałowej czy też spółki cywilnej. Każdorazowo wynagrodzenie czy też przychód otrzymywany z wykonanej pracy będzie składnikiem majątku wspólnego małżonków.
Przykładem, który również zasługuje tutaj na uwagę, a co do którego zazwyczaj rodzą się liczne pytania klientów są rzeczy – nieruchomości bądź ruchomości – nabyte przez małżonków wspólnie / bądź przez jednego z nich / w czasie trwania związku małżeńskiego – w którym obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. I nieistotnym jest czy kupimy telewizor, pralkę, suszarkę, komputer czy samochód, a tym samym niezależnie od wartości nabytego składnika majątkowego, zawsze i każdorazowo konkretna rzecz będzie wchodzić do majątku wspólnego, dorobkowego małżonków. Ta sama zasada tyczy się nabycia nieruchomości.
Często jednak klienci zadają pytanie: tak...kupiliśmy to w czasie trwania małżeństwa, ale kupiłem to ja bo to ja pracowałem, czyli to jest moje....?! A więc odpowiedź brzmi NIE. To nie jest Twoje, to jest Wasze wspólne. Nieważny jest bowiem fakt, że tylko jeden z małżonków wykonuje pracę zarobkową, bowiem jak już wspomniałam powyżej, każde wynagrodzenie za pracę jest wspólne przez co każdy składnik majątkowy nabyty w czasie trwania związku małżeńskiego jest wspólny...chyba że nastąpiła tzw. surogacja – czyli nabycie składnika majątkowego w czasie trwania związku małżeńskiego, w którym obowiązuje ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej do majątku osobistego małżonka za wartość innego składnika majątkowego, który pierwotnie stanowił własność tylko jednego z małżonków. Przykładem jest posiadanie samochodu przez męża, który zakupił go jako kawaler – przez co samochód ten wszedł tylko i wyłącznie do jego majątku osobistego – po czym dokonał jego sprzedaży i za uzyskaną sumę pieniężną zakupił komputer – wówczas komputer ten stanie się tylko i wyłącznie własnością męża, stając się składnikiem jego majątku osobistego, pomimo istnienia ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej. Zasada ta nie ma jednak zastosowania – z drobnymi wyjątkami – do przedmiotów zwykłego urządzenia domowego.
Nieistotnym jest czy w umowie sprzedaży widnieje jeden z małżonków czy widnieją oni oboje, jak również czy w małżeństwie pracuje i zarabia jeden z małżonków czy oboje. Musimy bowiem pamiętać – w sposób obrazowy – jeżeli tylko kobieta pracuje zawodowo i to ona zakupiła samochód – i w umowie sprzedaży widnieją tylko dane personalne żony jako strony kupującej – to samochód ten i tak jest składnikiem wspólności majątkowej małżeńskiej, wchodząc w skład majątku dorobkowego małżonków.
Składniki wymienione powyżej zawsze będą wspólne, stanowić bowiem będą tzw. współwłasność do niepodzielnej ręki.
A więc teraz – mając już świadomość prawną na temat ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej – zastanówmy się czym jest rozdzielność majątkowa – jakże często, a zarazem potocznie nazywana intercyzą ?
Ale o tym w II części artykułu, do lektury którego serdecznie zapraszam.
Pozostając do Państwa dyspozycji,
pozdrawiam
adwokat Dagmara Ferdus.
