09/05/2026
📣 Fiskus używa czynności sprawdzających jak kontroli. Sądy zaczynają mówić: STOP.
Coraz wyraźniej kształtuje się bardzo niebezpieczna praktyka:
👉 organ formalnie prowadzi czynności sprawdzające,
👉 ale faktycznie robi pełną kontrolę „tylnymi drzwiami”.
I teraz najważniejsze: sądy zaczynają to systemowo wycinać.
🟦 WSA: czynności sprawdzające nie są „mini‑kontrolą”
Wyrok WSA w Lublinie (I SA/Lu 620/24):
👉 organ przekroczył granice czynności sprawdzających
👉 żądał danych, których w tej procedurze żądać nie wolno
👉 kara porządkowa została uchylona
To jest bardzo ważne:
➡️ czynności sprawdzające = procedura o ograniczonym zakresie
➡️ nie można ich dowolnie „rozciągać”
🟦 NSA: jeśli organ przesadził → nie masz obowiązku nic robić
NSA (III FSK 744/25) nie pozostawia wątpliwości:
👉 jeżeli żądania wykraczają poza czynności sprawdzające
➡️ podatnik nie ma obowiązku ich wykonywać
➡️ a więc:
🔴 brak odpowiedzi ≠ naruszenie
🔴 brak odpowiedzi ≠ podstawa kary
➡️ kara porządkowa odpada
🟦 Do tej pory organy grały prostym schematem:
👉 „nie odpowiedziałeś → kara”
Po tych wyrokach:
👉 „najpierw pokaż, że mogłeś tego żądać”
To jest fundamentalna zmiana ciężaru argumentacji.
🟦 NSA już wcześniej to sygnalizował
Przykład:
👉 NSA, III FSK 444/23
– kara tylko gdy brak działania był bezzasadny
– czyli gdy podatnik miał realny obowiązek i mógł go wykonać
A jeśli obowiązek był wadliwy?
➡️ nie ma „bezzasadności”
➡️ nie ma kary
🟦 Problem systemowy (praktyka, którą widzimy codziennie)
W praktyce wygląda to tak:
➡️ wezwania jak w kontroli,
➡️ żądania pełnych danych biznesowych,
➡️ analiza dochodu i modelu działalności,
👉 a formalnie… „czynności sprawdzające”.
To nie jest incydent.
To jest model działania organów.
🟦 Wniosek dla praktyki
Jeżeli dostajesz wezwanie w czynnościach sprawdzających:
👉 nie pytaj tylko „co mam wysłać”
👉 najpierw zapytaj: czy organ w ogóle może tego żądać
Bo jeżeli nie:
➡️ brak obowiązku
➡️ brak „bezzasadności”
➡️ brak podstaw do kary
I SA/Lu 620/24 + III FSK 744/25:
➡️ fiskus nie może robić kontroli „bez kontroli”
➡️ czynności sprawdzające mają realne granice
➡️ przekroczenie granic = brak obowiązku po stronie podatnika
➡️ brak obowiązku = kara porządkowa nie istnieje