17/01/2026
Zmiany w podatku od spadków i darowizn od 7 stycznia 2026 roku – co warto wiedzieć
Od 7 stycznia 2026 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące podatku od spadków i darowizn. Nowelizacja, uchwalona przez Sejm 21 listopada 2025 roku i podpisana przez Prezydenta 18 grudnia 2025 roku, wprowadza zmiany, na które spadkobiercy czekali od lat. W niniejszym artykule wyjaśniam, co dokładnie się zmienia i jakie ma to znaczenie dla osób dziedziczących majątek po najbliższych.
Dotychczasowy problem – niepewność co do momentu powstania obowiązku podatkowego
Przez lata funkcjonowania ustawy o podatku od spadków i darowizn istniał poważny problem praktyczny. Przepisy stanowiły, że obowiązek podatkowy przy dziedziczeniu powstawał „z chwilą przyjęcia spadku". Brzmi prosto, ale w rzeczywistości generowało to spore trudności.
Zgodnie z kodeksem cywilnym spadkobierca ma sześć miesięcy na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, licząc od dnia, w którym dowiedział się o swoim powołaniu do dziedziczenia. Jeżeli w tym czasie nie złożył żadnego oświadczenia, ustawowo oznaczało to przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Oznaczało to również, że obowiązek podatkowy powstawał w momencie, który często był trudny do precyzyjnego ustalenia – spadkobierca mógł nawet nie wiedzieć, że już jest zobowiązany do rozliczenia się z fiskusem.
Co więcej, w praktyce nikt nie składał zeznania podatkowego w terminie miesiąca od „przyjęcia spadku", bo na tym etapie spadkobierca zwykle nie dysponował jeszcze żadnym dokumentem potwierdzającym jego prawa do majątku. Przepis był zatem w dużej mierze martwy, a spadkobiercy i tak czekali na postanowienie sądu lub akt poświadczenia dziedziczenia.
Nowe zasady – obowiązek podatkowy powstaje dopiero z chwilą uzyskania dokumentu
Nowelizacja rozwiązuje ten problem w sposób jednoznaczny. Od 7 stycznia 2026 roku obowiązek podatkowy przy nabyciu spadku powstaje dopiero z chwilą:
• uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku,
• zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza, lub
• wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
Zmiana ta odpowiada faktycznej praktyce i zdejmuje ze spadkobierców ciężar rozliczania się z urzędem skarbowym w sytuacji, gdy nie dysponują jeszcze żadnym oficjalnym dokumentem potwierdzającym ich status. Dopiero uzyskanie „papieru" – czy to z sądu, czy od notariusza – uruchamia bieg terminów podatkowych.
Warto przy tym pamiętać, że ustawodawca pomyślał również o osobach dziedziczących za granicą. Jeżeli stwierdzenie nabycia spadku jest dokonywane przez organ państwa obcego inny niż sąd, za „zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia" uważa się również wydanie dokumentu przez ten organ.
Najważniejsza zmiana – możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie spadku
Dla wielu osób jeszcze istotniejsza jest druga zmiana wprowadzona nowelizacją. Dotyczy ona członków najbliższej rodziny, którzy korzystają ze zwolnienia od podatku od spadków i darowizn.
Przypomnę: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha (tak zwana „grupa zerowa") mogą być całkowicie zwolnieni z podatku pod warunkiem zgłoszenia nabycia spadku lub darowizny do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
Problem polegał na tym, że do tej pory termin ten był terminem prawa materialnego i nie podlegał przywróceniu. Oznaczało to, że nawet jednodniowe spóźnienie – bez względu na przyczynę – skutkowało utratą prawa do zwolnienia. Spadkobierca musiał wówczas zapłacić podatek według zasad przewidzianych dla pierwszej grupy podatkowej, ze stawkami od 3 do 7 procent.
Sytuacja ta była szczególnie dotkliwa dla osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie były w stanie dochować terminu. Ciężka choroba, pobyt w szpitalu, długotrwały wyjazd za granicę, a czasem po prostu brak świadomości prawnej – wszystko to prowadziło do utraty zwolnienia, które z założenia miało ułatwiać przekazywanie majątku w najbliższej rodzinie.
Nowelizacja wprowadza w tym zakresie zasadniczą zmianę. Od 7 stycznia 2026 roku sześciomiesięczny termin na zgłoszenie nabycia można przywrócić na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy.
W praktyce oznacza to, że osoba, która z uzasadnionych powodów nie złożyła formularza SD-Z2 w terminie, może wystąpić do urzędu skarbowego z wnioskiem o przywrócenie tego terminu. Wniosek należy złożyć w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny, która uniemożliwiała terminowe działanie, jednocześnie składając zaległe zgłoszenie.
Co istotne, jeżeli urząd skarbowy zdążył już wydać decyzję ustalającą podatek, a następnie termin zostanie przywrócony – czy to przez sam urząd, czy w wyniku wyroku sądu administracyjnego – decyzja ta zostanie uchylona, a postępowanie podatkowe umorzone. Spadkobierca odzyska więc prawo do zwolnienia.
Doprecyzowanie terminu na złożenie zeznania podatkowego
Trzecia zmiana ma charakter porządkujący i wiąże się z koniecznością złożenia zeznania podatkowego SD-3 przez osoby, które nie skorzystały ze zwolnienia dla najbliższej rodziny.
Dotychczasowe przepisy budziły wątpliwości interpretacyjne. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z maja 2025 roku przyjął wykładnię, która dodatkowo komplikowała sytuację podatników. Nowelizacja jednoznacznie przesądza, że zeznanie podatkowe należy złożyć w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego – również w przypadku tak zwanego „odnowienia" obowiązku podatkowego, gdy nabycie nie zostało wcześniej zgłoszone do opodatkowania.
Jeżeli natomiast podatnik nie złożył zgłoszenia SD-Z2 w terminie i nie skorzystał ze zwolnienia, termin na złożenie zeznania SD-3 wynosi miesiąc od upływu sześciomiesięcznego terminu na zgłoszenie. W przypadku gdy podatnik złożył wniosek o przywrócenie terminu, który został oddalony – ma miesiąc od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne.
Przepisy przejściowe – kogo obejmą nowe regulacje
Istotną kwestią praktyczną jest zakres czasowy stosowania nowych przepisów.
Możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie SD-Z2 ma zastosowanie nie tylko do spadków nabytych po 7 stycznia 2026 roku, ale również do nabyć wcześniejszych – pod warunkiem, że sześciomiesięczny termin na zgłoszenie nie upłynął jeszcze do dnia wejścia w życie ustawy.
Oznacza to, że jeśli ktoś uzyskał postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku np. w październiku 2025 roku i jego termin na zgłoszenie upływałby w kwietniu 2026 roku, może skorzystać z nowych przepisów o przywróceniu terminu, gdyby z niezawinionych przyczyn go przekroczył.
Natomiast nowe zasady dotyczące momentu powstania obowiązku podatkowego stosuje się wyłącznie do przypadków, w których uprawomocnienie się orzeczenia sądu, zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydanie europejskiego poświadczenia spadkowego nastąpiło od 7 stycznia 2026 roku.
Podsumowanie
Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn, która weszła w życie 7 stycznia 2026 roku, przynosi trzy istotne zmiany:
Po pierwsze, porządkuje moment powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu, wiążąc go z uzyskaniem dokumentu potwierdzającego nabycie spadku, a nie z samym „przyjęciem spadku" w rozumieniu kodeksu cywilnego.
Po drugie, wprowadza możliwość przywrócenia terminu na zgłoszenie nabycia przez najbliższą rodzinę, co chroni spadkobierców przed utratą zwolnienia podatkowego w sytuacjach losowych i niezawinionych.
Po trzecie, doprecyzowuje terminy składania zeznań podatkowych, eliminując wątpliwości interpretacyjne, które narosły wokół dotychczasowych przepisów.
Zmiany te należy ocenić pozytywnie. Odpowiadają one na realne problemy, z którymi borykali się spadkobiercy, i czynią system podatkowy bardziej sprawiedliwym. Warto jednak pamiętać, że przywrócenie terminu nie następuje automatycznie – wymaga złożenia wniosku i uprawdopodobnienia braku winy. Dlatego nadal najlepszą praktyką pozostaje terminowe dopełnianie formalności podatkowych.
________________________________________
Podstawa prawna: Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. 2025, poz. 1854)
________________________________________
Potrzebujesz pomocy w sprawach spadkowych? Jeśli masz pytania dotyczące dziedziczenia, zgłoszenia spadku do urzędu skarbowego lub chcesz upewnić się, że dopełniłeś wszystkich formalności w terminie – zapraszam do kontaktu. Pomagam klientom bezpiecznie przejść przez procedury spadkowe i skorzystać z przysługujących zwolnień podatkowych.
Kancelaria Adwokacka świadczy usługi z zakresu doradztwa prawnego oraz reprezentacji klientów przed Sądem i innymi Organami Administracji Publicznej
