06/06/2022
Kara łączna, wyrok łączny
Czym jest kara łączna? W orzecznictwie przyjmuje się, że jest to całościowa ocena zachowań sprawcy będąca reakcją na popełnione przez niego czyny w warunkach realnego zbiegu przestępstw. Ma to swoje odzwierciedlenie w art. 85 § 1 kodeksu karnego.
Stanowi, on że sąd orzeka karę łączną, jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu.
Sformułowanie „kary wymierzone” oznacza, że podstawą nie mogą być kary zastępcze – tj. kara zastępcza pozbawienia wolności albo zastępcza kara ograniczenia wolności polegająca na pracach społecznych za orzeczoną wcześniej grzywnę.
Kary podlegające łączeniu to: kara pozbawienia wolności z karą pozbawienia wolności, kara ograniczenia wolności z karą ograniczenia wolności, kara pozbawienia wolności z karą ograniczenia wolności, kara grzywny z karą grzywny.
Ważne: Karą łączną nie obejmuje się kar orzeczonych prawomocnymi orzeczeniami skazującymi za popełnienie przestępstwa wydane przez sąd właściwy w sprawach karnych w państwie członkowskim Unii Europejskiej.
Orzekając karę łączną, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim cele zapobiegawcze i wychowawcze, które mają zostać osiągnięte w stosunku do skazanego, a dodatkowo potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.
Zasady wymierzania kary łącznej:
Na wstępie warto zwrócić, uwagę że z dniem 24 czerwca 2020 roku weszła w życie nowelizacja, która wyeliminowała zasadę absorpcji. Sąd wymierza karę łączną w granicach POWYŻEJ najwyższej z kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając 810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 20 lat pozbawienia wolności,
- w przypadku, gdy suma orzeczonych kar pozbawienia wolności wynosi 25 lat albo więcej, a jedna z podlegających łączeniu kar wynosi nie mniej niż 10 lat, sąd może orzec karę łączną 25 lat pozbawienia wolności,
- w przypadku łączenia kary grzywny, sąd określa na nowo wysokość stawki dziennej, nie przekraczając najwyżej stawki ustalonej poprzednio. Jeżeli jedna z podlegających grzywien jest wymierzona kwotowo, karę łączną grzywny wymierza się kwotowo. Jeżeli jedna z podlegających łączeniu grzywien orzeczona została na podstawie przepisu przewidującego wyższą górną granicę niż 540 stawek dziennych, sąd wymierza karę łączną w granicach od najwyższej z kar do ich sumy, nie przekraczając 4500 stawek dziennych lub najwyższej z kar grzywny, jeżeli przekracza ona 4500 stawek dziennych,
- w przypadku wymierzana kary ograniczenia wolności, sąd określa na nowo obowiązki lub wymiar potrącenia a także może nałożyć na sprawcę obowiązki związane z poddaniem sprawcy próbie oraz orzec świadczenie pieniężne,
- w przypadku skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności, sąd wymierza karę łączną pozbawienia wolności, przyjmując że miesiąc ograniczenia wolności jest równy 15 dniom pozbawienia wolności,
- jeżeli za zbiegające się przestępstwa wymierzono kary pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności i kara łączna pozbawienia wolności nie przekroczyłaby 6 miesięcy, a kara łączna ograniczenia wolności 2 lat, sąd może orzec te kary łączne jednocześnie, jeżeli w ten sposób zostaną spełnione cele kary,
- jeżeli najsurowszą karą orzeczoną za jedno ze zbiegających się przestępstw jest kara 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności, orzeka się tę karę jako karę łączną, natomiast w przypadku zbiegu dwóch lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności, sąd może orzec jako karę łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności,
- w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia ich wykonania sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej w wymiarze nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia każdego z tych przestępstw nie był skazany na karę pozbawienia wolności i jest to wystarczające do osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa,
- w razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania sąd może w wyroku łącznym orzec karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania,
- sąd orzeka karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, przyjmując, że miesiąc kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania równa się 15 dniom kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania,
- jeżeli chociaż jedna z kar podlegających łączeniu jest karą pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania orzeczona w związku z NADZWYCZAJNYM ZŁAGODZENIEM KARY na podstawie art. 60 § 5 kodeksu karnego i nie podlega łączeniu z surowszą karą pozbawienia wolności, to sąd może wymierzyć karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze równym karze pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, orzeczonej na podstawie art. 60 § 5 kodeksu karnego, o ile jednocześnie stosuje warunkowe zawieszenie wykonania kary łącznej,
- w przypadku orzekania kary łącznej pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, sąd może orzec grzywnę, nawet jeśli nie orzeczono jej za pozostające w zbiegu przestępstwa,
- w razie zbiegu orzeczeń o okresach próby sąd orzeka okres próby oraz związane z nim obowiązki na nowo, okres próby wówczas może wynosić do 10 lat,
- środki karne, przepadek, środki kompensacyjne, środki zabezpieczające oraz dozór stosuje się, chociażby orzeczono je tylko co do jednego ze zbiegających się przestępstw; w razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia praw publicznych, zakazów lub obowiązku tego samego rodzaju, sąd stosuje odpowiednio przepisy o karze łącznej.
Ciąg przestępstw
Jest to odmiana realnego zbiegu przestępstw. Polega na tym, że sprawca popełnia w krótkich odstępach czasu, z wykorzystaniem takiej samej sposobności dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw. Wówczas sąd orzeka jedną karę określoną w przepisie stanowiącym podstawę jej wymiaru dla każdego z tych przestępstw, w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.
Jeżeli sprawca został skazany dwoma lub więcej wyrokami za przestępstwa należące do ciągu przestępstw, orzeczona kara łączna nie może przekroczyć górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę, przewidzianego w przepisie stanowiącym podstawę wymiaru kary dla każdego z tych przestępstw.
Istotne: Wydaniu wyroku łącznego nie stoi na przeszkodzie, że poszczególne kary wymierzone za należące do ciągu przestępstw lub zbiegające się przestępstwa zostały już w całości albo w części wykonane.
Orzekanie kary łącznej
Sąd orzeka karę łączną albo w wyroku skazującym w odniesieniu do kar wymierzonych za przypisane oskarżonemu tym wyrokiem przestępstwa a w pozostałych wypadkach w wyroku łącznym. Sąd wydaje wyrok łączny z urzędu, na wniosek skazanego (lub jego obrońcy) albo prokuratora.
Jeżeli zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej w stosunku do osoby prawomocnie skazanej wyrokami różnych sądów, właściwy do wydania wyroku łącznego jest sąd, który wydał ostatni wyrok skazujący w pierwszej instancji. Jeżeli w pierwszej instancji orzekały sądy różnego rzędu, wyrok łączny wydaje sąd wyższego rzędu. W przypadku zbiegu wyroków sądu powszechnego i szczególnego, o karze łącznej orzeka ten z sądów, który wymierzył karę surowszą podlegającą łączeniu.
Należy zwrócić uwagę, że sąd może się zwrócić do zakładu karnego, w którym skazany przebywał o nadesłanie opinii o jego zachowaniu w okresie odbywania kary, o udzielenie informacji o warunkach rodzinnych, majątkowych i co do stanu zdrowia skazanego oraz danych o wykonaniu kar orzeczonych w poszczególnych wyrokach. Wniosek pochodzący od prokuratora powinien zawierać te dane.
Wyrok łączny sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy. Osobiste stawiennictwo skazanego nie jest obowiązkowe, chyba że sąd postanowi inaczej. W przypadku wniosku oskarżonego pozbawionego wolności, jeżeli złoży on wniosek w terminie 7 dni od daty doręczenia mu zawiadomienia o przyjęciu apelacji, sąd zarządza sprowadzenie go na rozprawę, chyba że uzna za wystarczającą obecność obrońcy. Jeżeli sąd nie zarządza sprowadzenia oskarżonego, który nie ma obrońcy, sąd, prezes sądu lub referendarz sądowy wyznacza obrońcę z urzędu.
W przypadku, gdy po wydaniu wyroku łącznego zachodzi potrzeba wydania nowego wyroku łącznego, z chwilą jego uprawomocnienia się poprzedni wyrok łączny traci moc. Wyrok łączny traci również moc, jeżeli choćby jeden z wyroków stanowiących postawę wyroku łącznego ulega uchyleniu lub zmianie – w miarę potrzeby sąd wydaje nowy wyrok łączny.
Z chwilą uprawomocnienia się wyroku łącznego, wyroki podlegające połączeniu nie ulegają wykonaniu w zakresie objętym wyrokiem łącznym. W wypadku wymierzenia w wyroku łącznym kary niższej od okresu odbytych i połączonych już kar pozbawienia wolności lub równej temu okresowi, przewodniczący niezwłocznie zarządza zwolnienie skazanego, jeżeli nie jest on pozbawiony wolności w innej sprawie. Przesyłając zarządzenie do wykonania, załącza się wydany wyrok łączny.
W wyroku łącznym należy, w miarę potrzeby, wymienić okresy zaliczone na poczet kary łącznej.
W przypadku, gdy brak jest warunków do wydania wyroku łącznego, sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania.
Na zakończenie warto dodać, iż formułując wniosek o wydanie wyroku łącznego, warto skorzystać z pomocy profesjonalnego obrońcy, który wykaże, jakie konkretnie przesłanki przemawiają za wymierzeniem kary łącznej w wymiarze najkorzystniejszym dla skazanego.