22/09/2025
📌Wydziedziczenie a obowiązek wskazania przyczyny
W orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 31 lipca 2025 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt I CSK 1992/24, Sąd Najwyższy ponownie podkreślił restrykcyjny charakter instytucji wydziedziczenia.
🔹 Po pierwsze – spadkodawca może posłużyć się w testamencie zwrotami ustawowymi, wskazując przesłankę wydziedziczenia. Nie jest to jednak wystarczające. Konieczne jest bowiem precyzyjne wskazanie konkretnych zachowań spadkobiercy, które wypełniają daną przesłankę ustawową. Tylko wtedy możliwa jest ocena, czy wydziedziczenie zostało dokonane zgodnie z prawem.
🔹 Po drugie – skuteczność wydziedziczenia uzależniona jest od tego, czy wyłączną winę za zerwanie więzi rodzinnych ponosi spadkobierca. Odebranie prawa do zachowku traktowane jest jako najsurowsza sankcja prawa spadkowego, dlatego nie może być stosowane w sytuacjach niejednoznacznych lub gdy odpowiedzialność leży po obu stronach.
⚖️ Orzeczenie to potwierdza, że prawidłowe sporządzenie testamentu z wydziedziczeniem wymaga zachowania szczególnej staranności i uwzględnienia nie tylko przepisów kodeksowych, ale także okoliczności faktycznych, które muszą być jasno wskazane w treści testamentu.
Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, powołanie się jedynie na zwroty ustawowe (np. "nie dopełnia względem mnie obowiązków rodzinnych") nie jest wystarczające. W testamencie należy dodać konkretne fakty, które potwierdzają istnienie przesłanki wydziedziczenia.
❌ Niewystarczający zapis:
„Wydziedziczam mojego syna ponieważ uporczywie nie dopełnia względem mnie obowiązków rodzinnych.”
Taki zapis, choć zgodny z brzmieniem ustawy, może zostać uznany za nieskuteczny, bo brak w nim konkretnych przykładów zachowania.
✅ Prawidłowy zapis:
„Wydziedziczam mojego syna ponieważ od 2018 roku uporczywie nie utrzymuje ze mną żadnych kontaktów, pomimo moich licznych prób porozumienia, w tym wielokrotnych zaproszeń na spotkania rodzinne i rozmów telefonicznych, które konsekwentnie odrzucał. Ponadto odmawiał pomocy w chorobie w 2021 roku, kiedy wymagałem codziennej opieki po zabiegu chirurgicznym.”
Tutaj mamy wskazanie faktów i okoliczności, które pozwalają sądowi ocenić, czy rzeczywiście zachodzi przesłanka z art. 1008 pkt 3 k.c. W tym przykładzie wskazano nie tylko faktyczne okoliczności, ale także to, że wyłączna odpowiedzialność za zerwanie kontaktów leży po stronie spadkobiercy.
🔑 Wnioski praktyczne dla sporządzających testament:
Konkret – oprócz wskazania przepisu, trzeba wskazać czas, sytuacje i zachowania spadkobiercy.
Jednoznaczność – z treści testamentu powinno wynikać, że to spadkobierca ponosi wyłączną winę za zerwanie więzi rodzinnych.
Dokumentacja – warto pozostawić pisemne dowody (np. listy, SMS-y, notatki), które mogą potwierdzić wskazane fakty w razie sporu.
⚖️ Orzeczenie z 31 lipca 2025 r. przypomina, że wydziedziczenie to nie tylko decyzja moralna spadkodawcy, ale przede wszystkim instytucja prawna wymagająca spełnienia określonych wymogów formalnych i merytorycznych.