30/09/2025
PRZECIWDZIAŁANIE PRZEMOCY W RODZINIE – CO MOGĘ ZROBIĆ ?
W dniu dzisiejszym ważny aspekt prawny, który może dotyczyć każdego z Nas, osób Nam bliskich, sąsiadów, przyjaciół, znajomych. Przemoc nie musi występować w naszej rodzinie, ale często możemy z własnych obserwacji powziąć wiedzę o dramatach które dzieją się np. u sąsiadów. Najważniejsze to nie bać się reagować. W takim wypadku, gdy mamy daleko idące podejrzenia że coś niedobrego dzieje się w innej rodzinie, powinniśmy zawiadomić organy ścigania. Zgodnie z art. 304 kodeksu postępowania karnego każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję. Każdy obywatel ma więc społeczny obowiązek zawiadomić o popełnieniu przestępstwa, a instytucje państwowe i samorządowe mają obowiązek prawny.
Ścieżka karna uruchamiana jest poprzez złożenie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa na Policji albo w prokuraturze. Zawiadomienie to można złożyć ustnie do protokołu lub na piśmie, zarówno osobiście, jak i listem poleconym. Ważne, by w zawiadomieniu opisać: co, kto, kiedy zrobił, skąd mamy informacje, kto może coś wiedzieć. Jeśli ofiarą przestępstwa jest dziecko, należy przekazać, co powiedziało – dziecko z przytoczeniem dosłownych wypowiedzi, jak się zachowywało dziecko przy wypowiedzi, czego dziecko nie mówiło. Bardzo ważne jest też, by poinformować o tym czy dziecku aktualnie coś zagraża i czy nadal sprawca może mieć z dzieckiem kontakt. O tym czy na skutek zawiadomienia zostało wszczęte postępowanie – organ, do którego zostało złożone, ma obowiązek poinformować osobę składającą zawiadomienie w terminie 6 tygodni. Postępowanie karne zostaje wszczęte w przypadku, gdy informacje zawarte w zawiadomieniu uzasadniają podejrzenie popełnienia przestępstwa.
Innym sposobem reakcji jako osoba trzecia, kiedy możemy zainteresować właściwe instytucje tym co dzieje się w danej rodzinie, jest zawiadomienie właściwego sądu opiekuńczego o zaobserwowanych sytuacjach. Jak wynika z art. 570 kodeksu postępowania cywilnego sąd opiekuńczy może wszcząć postępowanie z urzędu. Sąd nie musi oczekiwać aż wpłynie stosowny wniosek uprawnionego (np. rodzica o pozbawienie władzy rodzicielskiej drugiego z nich). W wielu przypadkach sąd mógłby nie doczekać się takiego żądania, bowiem niejednokrotnie rodzice nie dostrzegają, że sytuacja ich dziecka jest zagrożona. Jeśli w ocenie sądu opiekuńczego istnieją podstawy do zainicjowania postępowania, może on je wszcząć bez wniosku stron. Aby sąd mógł podjąć taką decyzję, powinien najpierw ustalić, że w sprawie określonej rodziny (osoby) konieczna jest interwencja, która często kończy się np. ograniczeniem władzy rodzicielskiej rodzica lub umieszczeniem dziecka w rodzinie zastępczej. Niejednokrotnie jednak impuls do zainicjowania sprawy pochodzi z zewnątrz. Z art. 572 § 1 kodeksu postępowania wynika, że każdy komu znane jest zdarzenie uzasadniające wszczęcie postępowania z urzędu, obowiązany jest zawiadomić o nim sąd opiekuńczy. Intencja wprowadzenia art. 572 kodeksu postępowania cywilnego jest taka, że jeśli danej osobie zapala się nawet pomarańczowa lampka o zagrożeniu dobra dziecka, to warto podjąć określone działania.
Osoba będąca ofiarą przemocy, również posiada właściwie instrumenty aby reagować w takiej sytuacji. Jeżeli osoba stosująca przemoc domową wspólnie zajmująca mieszkanie, swoim zachowaniem polegającym na stosowaniu przemocy domowej czyni szczególnie uciążliwym wspólne zamieszkiwanie, osoba doznająca tej przemocy może żądać, aby sąd zobowiązał ją do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia lub zakazał zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Ponadto można złożyć także wniosek o wydanie zakazu wstępu na teren szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej lub artystycznej lub obiektu sportowego, do których uczęszcza osoba dotknięta przemocą w rodzinie, miejsca pracy lub innego miejsca, w którym zwykle lub regularnie przebywa osoba dotknięta przemocą w rodzinie, i przebywania na tym terenie, zawiadamia o treści postanowienia dyrektora szkoły, placówki oświatowej, opiekuńczej lub artystycznej, do której uczęszcza osoba dotknięta przemocą w rodzinie, osobę zarządzającą obiektem sportowym, do którego uczęszcza osoba dotknięta przemocą w rodzinie, lub pracodawcę osoby dotkniętej przemocą w rodzinie. Sąd bada w toku postępowania sytuację w rodzinie i jeśli potwierdzi się stosowanie przemocy, przy czym tą przemoc należy rozumieć szeroko, m. in. również jako przemoc ekonomiczną czy psychiczną, to Sąd zobowiąże sprawcę przemocy do opuszczenia wspólnie zajmowanego lokalu mieszkalnego. Co istotne, nawet jeśli dany lokal stanowi wyłączną własność sprawcy przemocy, nie wpływa to w żadnym stopniu na konieczność opuszczenia przez tą osobę lokalu. Postępowanie nie wiąże się z żadnymi opłatami sądowymi, a sam wniosek można uzupełnić na przeznaczonym do tego urzędowym formularzu – te udogodnienia mają na celu zachęcić ofiary przemocy do reagowania, zamiast tolerowania takiego stanu rzeczy.
Cel i przekaz niniejszego artykułu jest jasny – nie bądźmy obojętni w sytuacjach, gdy z dużym prawdopodobieństwem dzieje się krzywda innej osobie. Zarówno osoba pokrzywdzona jak i osoby trzecie które posiadają informacje o przemocy w danej rodzinie, posiadają instrumenty prawne aby zareagować, poprzez co możemy uchronić ofiarę od cierpienia i krzywdy, których świadkami niejednokrotnie są dzieci.
