24/03/2020
W dniu 24 marca wchodzi w życie nowelizacja prawa upadłościowego, która wprowadza dość istotne zmiany w tzw. upadłości konsumenckiej. Wiele firm i kancelarii od kilku tygodni ogłasza, że uzyskanie upadłości będzie teraz niezwykle proste i dostępne dla każdego. Czy aby na pewno tak jest, przekonaj się sam! Zapraszam do lektury najważniejszych zmian jakie zostały wprowadzone.
Złagodzenie przepisów prawa upadłościowego w stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej można zauważyć już w nowelizacji pierwszych przepisów ustawy, bowiem ustawodawca zrezygnował z celu zaspokojenia roszczeń wierzycieli w jak największym stopniu pozostając jednocześnie przy celu umorzeniu zobowiązań upadłego niewykonanych w postępowaniu upadłościowym. Nowością dla wierzycieli będzie podmiot do które należy na gruncie nowych przepisów zgłaszać swoje wierzytelności. Po nowelizacji to do syndyka należy kierować swoje zgłoszenia. Oznaczenie syndyka wraz z adresem widnieć będzie w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości. Ukłon w stronę dłużników stanowi także poszerzenie wyłączeń z masy upadłości. Ustawodawca wskazał, że dochód dłużnika który nie ma nikogo na utrzymaniu jest wolny od zajęcia do kwoty 1.051.50 zł (stan na 24 marca 2020 r.), jeśli na podstawie pozostałych przepisów kwota wolna od zajęcia jest niższa. W przypadku gdy dłużnik posiada inne osoby na utrzymaniu kwota ta ulega zwiększeniu i stanowi iloczyn osób pozostających na utrzymaniu dłużnika wraz z dłużnikiem i kwoty 792,00 zł (stan na 24 marca 2020 r.) Dłużnik ma również możliwość wnioskowania o zwiększenie dochodu wolnego od zajęcia z uwagi na jego szczególne potrzeby związane z stanem zdrowia czy potrzebami mieszkaniowymi. Ustawodawca w ramach nowelizacji zadbał również o prawa współmałżonka upadłego. Po pierwsze syndyk będzie miał obowiązek zawiadomienia współmałżonka o ogłoszonej upadłości dłużnika, a po drugie zawiadomienie to będzie musiało zawierać szereg pouczeń o przysługujących mu prawach, w tym o możliwości podnoszenia zarzutu lub wytoczenia powództwa o uznanie skuteczności ustanowionej rozdzielności majątkowej w stosunku do masy upadłości. Jest to o tyle istotne, że do masy upadłości wchodzi cały majątek dłużnika – również ten objęty współwłasnością małżeńską. Dotychczasowa praktyka sądowa spowodowała również, iż ustawodawca zdecydował się nadać syndykowi uprawnienia do występowania z żądaniem zmiany orzeczenia lub umowy w sprawie wysokości alimentów. Alimenty należą do pierwszej – uprzywilejowanej kategorii zaspokajanej w ramach prowadzonego postępowania upadłościowego. Zdarzało się, że dłużnicy wykorzystywali ten fakt i uznawali roszczenia alimentacyjne swoich najbliższych w zawyżonych kwotach w stosunku do ich usprawiedliwionych potrzeb i samych możliwości finansowych dłużnika.
Zmianą uległy także warunki formalne wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Nadal wniosek ten składany jest na formularzu, którego nowe brzmienie opracowywane jest przez resort sprawiedliwości, a w którym dodatkowo powinny znaleźć się informacje o:
1) numerze NIP dłużnika jeśli taki posiadał,
2) osiąganych przychodach i kosztach utrzymania z ostatnich 6 miesięcy,
3) czynnościach prawnych dłużnika sprzed roku których przedmiotem były nieruchomości, akcje lub udziały w spółkach,
4) czynnościach prawnych dłużnika z ostatniego roku gdzie rozporządzał mieniem przekraczającym wartością 10.000,00 zł.
Dłużnik zobowiązany jest także złożyć oświadczenie o prawdziwości danych zawartych we wniosku w miejsce wniosku o braku przesłanek oddalających wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika.
Najistotniejsze zmiany w upadłości konsumenckiej związane są zaś z przesunięciem momentu w którym Sąd dokonuje badania przyczyn z jakich doszło do niewypłacalności dłużnika. Ustawodawca uchylił art. 4914 zgodnie z którym:
1. Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa.
2. Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku:
1) w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe według przepisów tytułu niniejszego, jeżeli postępowanie to zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek dłużnika,
2) ustalony dla dłużnika plan spłaty wierzycieli uchylono na podstawie przepisu art. 49120,
3) dłużnik, mając taki obowiązek, wbrew przepisom ustawy nie zgłosił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości,
4) czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli,
- chyba że przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.
3. Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań, chyba że do niewypłacalności dłużnika lub zwiększenia jej stopnia doszło pomimo dochowania przez dłużnika należytej staranności lub przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.
4. Sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dane podane przez dłużnika we wniosku są niezgodne z prawdą lub niezupełne, chyba że niezgodność lub niezupełność nie są istotne lub przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.
To właśnie powyższy przepis, który został właśnie uchylony był podstawą wszystkich niepowodzeń na drodze ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy upadłość konsumencka będzie ogłaszana wszystkim osobom, u których wystąpił stan niewypłacalności oraz które w prawidłowy sposób złożyły wniosek o ogłoszenie upadłości. Z dotychczasowej własnej praktyki stwierdzić mogę, że największą trudność stanowi wskazanie daty wymagalności wskazanych we wniosku zadłużeń oraz określenie aktualnej wysokości zobowiązania wraz z oznaczeniem wierzyciela, z uwagi na często stosowaną praktykę sprzedaży wierzytelności. Błędne lub niedokładne wskazanie tych informacji jest często powodem dla którego Sąd upadłościowy dokonuje zwrotu wniosku.
Pamiętać jednak należy, że samo ogłoszenie upadłości nie jest jeszcze podstawą do umorzenia zobowiązań upadłego! Obecnie po ogłoszeniu upadłości i zgłoszeniu się wierzycieli, syndyk przeprowadza likwidację majątku upadłego tzn. spienięża wszystkie wartościowe rzeczy wchodzące do masy spadkowej i zatrzymuje część dochodów upadłego wolną od zajęcia, a wszystko to na poczet spłaty wierzycieli i pokrycia kosztów postępowania. Następnie syndyk sporządza projekt planu spłaty wierzycieli upadłego i informuje Sąd czy zachodzą przesłanki do odmowy ustalenia planu spłaty albo umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub warunkowego umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli w przypadku gdy dojdzie do przekonania, że
1) upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań,
2) w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w stosunku do upadłego prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań.
Syndyk też może poinformować Sąd, że zachodzą przesłanki do umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty, jeśli dojdzie do przekonania, że:
1) osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli.
2) niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli wynikająca z osobistej sytuacji upadłego nie ma charakteru trwałego – wówczas Sąd może orzec o warunkowym umorzeniu.
Sąd na podstawie informacji uzyskanych od syndyka, stanowiska upadłego i po przeprowadzeniu rozprawy jeśli któraś ze stron o to wnioskowała wydaje postanowienie w sprawie. Sąd może w szczególności
1) ustalić plan spłaty,
2) umorzyć zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli,
3) warunkowo umorzyć zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli,
4) odmówić ustalenia planu spłaty.
Odmowa ustalenia planu spłaty przez Sąd wydawana jest na podstawie przekonania sądu, iż upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań lub też w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w stosunku do upadłego prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań. Pomimo zaistnienia powyższych przesłanek Sąd może wydać również inne rozstrzygnięcie wskazane w punkcie 1-3 powyżej jeśli dojedzie do przekonania, że jest to uzasadnione względami słuszności lub humanitarnymi.
Wydanie przez Sąd postanowienia o odmowie ustaleniu planu spłaty zamyka postępowanie bez umarzania zobowiązań upadłego. Powoduje to, że pomimo przeprowadzenia przez syndyka likwidacji masy upadłości dla dłużnika nie następuje skutek w postaci uwolnienia się od długów. O ile więc, ogłoszenie upadłości jest dostępne dla każdego kto stał się niewypłacalny i złożył prawidłowy wniosek, o tyle umorzenie zobowiązań nadal zależy od oceny Sądu.
Wydanie postanowienia o ustaleniu planu spłaty wierzycieli również nie oznacza automatycznego umorzenia zobowiązań dłużnika. Umorzenie potwierdzane jest w kolejnym postanowieniu, po wykonaniu przez dłużnika planu spłaty. W ramach ustalenia planu spłaty Sąd oznacza wierzycieli uczestniczących w planie spłaty, ustala, czy upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, ustala zakres i okres planu spłaty oraz ustala jaka część zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu spłaty wierzycieli.
Podstawowy okres wykonania planu spłaty nie może przekroczyć 36 miesięcy, jeśli jednak Sąd ustali, że upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa plan spłaty ustalany jest na okres od 36 do 84 miesięcy tj. aż do 7 lat! Jest to kolejna z sankcji dla niesumiennych dłużników, a jednocześnie zachowanie przesłanek istniejących na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy. Do 24 marca 2020 r. ustalenie przez Sąd, że upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa powodowało oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, obecnie skutkuje jedynie wydłużeniem planu spłaty do maksymalnie 7 lat.
Kolejne z możliwych rozstrzygnięć Sądu zakłada umorzenie zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli. Rozstrzygnięcie to zarezerwowane zostało dla osób w szczególnie ciężkie sytuacji zdrowotnej i życiowej z brakiem perspektyw na jej polepszenie. W szczególności na umorzenie zobowiązań bez ustalenia planu spłaty mogą liczyć osoby trwale niepełnosprawne w stopniu znacznym czy też osoby starsze i schorowane.
Wreszcie możliwe jest także warunkowe umorzenie postępowania bez ustalenia planu spłat, jeżeli niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli wynikająca z osobistej sytuacji upadłego nie ma charakteru trwałego. Warunkowość tego postanowienia polega na tym, że w okresie 5 lat od uprawomocnienia się powyższego postanowienia zarówno wierzyciele jak i upadły mają prawo złożyć wniosek o ustalenie planu spłaty jeśli ustała niezdolność upadłego do dokonywania jakichkolwiek spłat. Jeżeli upadły ani żaden z wierzycieli nie złoży takiego wniosku, zobowiązania upadłego ulegają umorzeniu z upływem pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli.
Nowe przepisy o upadłości otwierają drogę wszystkim tym, którzy już próbowali uzyskać oddłużenie w ramach tej instytucji, ale złożony wniosek spotkał się z oddaleniem. Należy się jednak spodziewać, że obecne przepisy ułatwiające ogłoszenie upadłości sprawią, że sądu jeszcze bardziej szczegółowo będą sprawdzały wymogi formalne złożonych wniosków. Pomimo, iż wniosek ten składany jest na urzędowym formularzu to jego wypełnienie częstokroć przysparza wielu trudności, dlatego zwrócenie się do profesjonalnego pełnomocnika z pewnością ułatwi przeprowadzenie procedury upadłości konsumenckiej.
